auto_awesome_motionไฟล์ดิจิทัลที่เกี่ยวข้อง (2 ไฟล์)
chrome_reader_modeเรื่อง
chrome_reader_modeคำอธิบาย
เนื้อหาในเอกสารกล่าวถึงการตายของคุณแสงชัย สุนทรวัฒน์ ว่าหนึ่งในคนที่ฆ่าคุณแสงชัยก็คือระบบโครงสร้างแห่งความรุนแรง ทั้งที่ประเทศไทยเป็นเมืองพุทธ แต่การฆ่ากันตายของไทยเคยสูงเป็นที่ 2 ในโลก ที่เป็นเช่นนี้เพราะคนไทยคิดเชิงระบบไม่เป็นจึงไม่เข้าใจระบบหรือโครงสร้างแห่งความรุนแรง
chrome_reader_modeบทคัดย่อ
๒ ๓ เ ฆ า ย น ๒ ๕ ๓ ๙ ความตายของ แสงชัย สุนทรวัฒน์ จุดประกายปัญญา เรื่องโครงสร้างแห่งความรุนแรง ในสังคมไทย ผมเคยพบคุณแสงชัย สุนทรวัฒน์ ๒ ครั้ง ครั้งหนึ่งในการอภิปราย เรื่องไอที อีกครั้งหนึ่งในการประชุมบอร์ดของสภาพัฒน์ฯ ที่คุณแสงชัยมาชี้ แจงเรื่องระบบสื่อมวลชน การได้ฟังและได้อ่านคอลัมน์ในหนังสือพิมพ์ที่คุณ แสงชัยเขียน ผมมีความประทับใจว่า "คนคนนี้เป็นคนมีความรู้ และเป็นคนมี ความหวังดีต่อส่วนรวม" คนที่มีความหวังดีต่อส่วนรวมพอมี แต่คนไทยที่มีความรู้นั้นหายาก การมีความหวังดีโดยไม่มีความรู้ แก้ปัญหาของประเทศชาติไม่ได้ การมีความรู้โดยไม่มีความหวังดี ทำลายประเทศชาติ คนที่ไม่มีทั้งความรู้และไม่มีทั้งความดี แต่มีอำนาจ ก่อให้เกิดความ หายนะแก่ประเทศชาติ คนที่มีทั้งความรู้และความดีอย่างคุณแสงชัยเป็นแสงแห่งความหวังของ ๑ การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง ประเทศชาติและยิ่งทำหน้าที่รับผิดชอบเกี่ยวกับองค์การสื่อสารมวลชนของประเทศ ยิ่งย่อมอยู่ในฐานะที่จะก่อให้เกิดการสื่อสารความรู้และความดีออกไปได้โดย กว้างขวางและรวดเร็ว สื่อสารแห่งความรู้และความดีอย่างกว้างขวางและรวด เร็วทันการณ์เท่านั้นที่จะช่วยดับทุกข์เข็ญและความรุนแรงในประเทศไทย **ความตายของคุณแสงชัย สุนทรวัฒน์จึงเป็นความสูญเสียอันยิ่งใหญ่** ไม่ใช่ความสูญเสียของครอบครัวและของเพื่อนฝูงเท่านั้นแต่เป็นความ สูญเสียของคนไทยทั้งชาติที่ควรจะได้รับประโยชน์จากความรู้และความดีของ คุณแสงชัย คนที่ฆ่าคุณแสงชัย เขาไม่ได้ฆ่าเฉพาะคุณแสงชัยดอก แต่เขาฆ่าคน ไทยคนอื่นๆ ด้วยโดยเฉพาะคนไทยที่รักความสุจริตยุติธรรมและคนไทยที่ควร ได้รับประโยชน์จากความรู้และความดีของคุณแสงชัย **คนที่ฆ่าคุณแสงชัย มี ๓ คน** ไม่เป็นการเพียงพอที่จะสืบสวนจับกุมลงโทษคนที่ ๑ กับคนที่ ๒ ถ้าคนที่ ๓ ยังลอยนวลอยู่ มันจะฆ่าคนอื่นๆ อีก และไฟแห่งความรุนแรง จะลุกลามเผาไหม้สังคมไทยทั้งบุคคลและสถาบันต่างๆ ทั้งหมดทั้งสิ้น คนที่ฆ่าคุณแสงชัยคนที่ ๑ คือมีอุปนรับจ้างที่ลั่นไกปืนใส่คุณแสงชัย คนที่ฆ่าคุณแสงชัยคนที่ ๒ คือบุคคลหรือกลุ่มบุคคลที่ว่าจ้างคนที่ ๑ คนที่ฆ่าคุณแสงชัยคนที่ ๓ คือระบบหรือโครงสร้างแห่งความรุนแรง ตราบใดที่คนไทยไม่เข้าใจระบบหรือโครงสร้างแห่งความรุนแรงจะไม่ สามารถแก้ปัญหาความรุนแรงได้และความรุนแรงจะลุกลามเผาไหม้สังคมไทย ทั้งบุคคลและสถาบันต่างๆ ทั้งหมดทั้งสิ้น เพราะความรุนแรงที่เกิดจากระบบ หรือโครงสร้างนั้นรุนแรงยิ่ง เกินกว่าที่จิตใจดีแล้วจะแก้ไขได้ **ความจริงคนไทยที่จิตใจดีนั้นมีแยะ** แต่คนที่เข้าใจระบบหรือโครงสร้างแห่งความรุนแรงนั้นมีน้อย ประเทศไทยเป็นเมืองพุทธ พุทธศาสนาก็เป็นของดี แต่ละวันคนไทย รับศีล ๕ กันเป็นหมื่นๆ เที่ยวว่าไม่ฆ่าไม่เอาของคนอื่นไม่ทำผิดทางกามไม่โกหก ๒ การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง ไม่ดื่มสุรา แต่คนไทยก็ฆ่า เอาของคนอื่น ทำผิดทางกามโกหก ดื่มและขายสุรา กันเต็มบ้านเต็มเมือง การฆ่ากันตายในสังคมไทยเคยสูงเป็นที่ ๒ ในโลก ที่ เป็นดังนี้เพราะ คนไทยคิดเชิงระบบไม่เป็น เมื่อมีอะไรก็คิดกันแต่ความดีความชั่วที่เป็นปัจเจกบุคคลไม่สามารถคิด ยาวไปถึงระบบได้ จึงไม่เข้าใจระบบหรือโครงสร้างแห่งความรุนแรง ประดุจว่า ถ้าเราอยู่ในเรือที่แล่นไปในมหาสมุทร เรือเป็นระบบ ที่เราอยู่ร่วมกัน บนเรือมีทั้งคนดีและคนไม่ดี มีทั้งพระอรหันต์และโจร ที่นี้เรือนั้นรั่ว คือระบบบกพร่อง แต่คนบนเรือเถียงกันอยู่ว่าใคร ธรรมะสูงกว่าใคร แต่ไม่สนใจไปอุดระบบที่รั่ว ครั้นเรือจมก็ตาย หมดทั้งพระอรหันต์และโจร นี่แหละคือประเทศไทย การเถียงกันว่าใครธรรมะสูงกว่าใครนั้นไม่เพียงพอแต่จะต้องหาให้พบ ว่าระบบมันรั่วที่ไหนแล้วอุดรูรั่วเสีย ป้องกันการตายหมู่เสียก่อน แล้วจึงค่อย มาดูกันในรายละเอียดว่าธรรมะใครสูงกว่าใคร จะพัฒนาในส่วนที่ละเอียด อ่อนอย่างไร ลองมาดูตัวอย่างปัญหาเชิงระบบกันดูบ้าง (๑) ขณะนี้คนจำนวนมากวิตกกังวลว่าทำไมพระเจ้าอยู่หัวยิ่งพระ- ชนมายุสูงขึ้น และบางครั้งก็ทรงพระประชวรยิ่งต้องทรงงานหนักมากขึ้น ถึงกับ ต้องทรงลงไปบอกให้สร้างถนนตรงนี้ สร้างสะพานตรงนั้น แก้ปัญหาน้ำท่วม ตรงโน้น แสดงว่าระบบไม่ทำงานใช่ไหมแล้วเราจะไปกันต่อไปอย่างไรท่ามกลาง ความเป็นอนิจจัง (๒) การที่มีวิกฤตการณ์จราจรในกรุงเทพฯ อย่างในปัจจุบัน จนเกิด ความเสียหายใหญ่โตทั้งทางเศรษฐกิจจิตใจ สุขภาพ การงาน อย่างมองไม่เห็น ๓ การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง ทางแก้ไขเรื่องนี้ควรจะตัดสินใจป้องกันปัญหาเสียเมื่อ ๑๕-๒๐ ปีก่อน แต่ระบบ บริหารราชการแผ่นดินของเราเป็นระบบที่ไม่มีประสิทธิภาพในการตัดสินใจ (๓) ระบบบริหารราชการแผ่นดินของเราเป็นระบบที่มีความบกพร่อง อย่างร้ายแรง และส่งผลเสียทั่วไป อย่างหนึ่งคือเป็นระบบที่มีประสิทธิภาพต่ำ เพราะเป็นระบบการปกครองไม่ใช่ระบบการจัดการเมื่อเป็นระบบการปกครอง ก็เน้นที่การบังคับบัญชากันเป็นกลุ่มๆ หรือเป็นกรมๆ แต่ละกรมตั้งด้วยกฎ หมายเฉพาะของตนเอง วางอำนาจไว้ที่อธิบดีและมีขอบเขตการกระทำไปทั่ว ประเทศ **การปกครองจะเน้นที่กรม** **การจัดการจะเน้นที่พื้นที่** การจราจรในกทม.เป็นเรื่องของพื้นที่แต่ขึ้นกับหลายกรมที่เป็นนิติบุค คล อิสระต่อกัน ไม่ประสานกัน เราจึงเห็นการขุดถนนที่เดียวกัน แต่คราว หนึ่งขุดเรื่องประปา คราวหนึ่งขุดเรื่องน้ำเสีย คราวหนึ่งขุดเรื่องไฟฟ้า คราว หนึ่งขุดเรื่องโทรศัพท์ เพราะประปา น้ำเสีย ไฟฟ้า โทรศัพท์ ขึ้นกันคนละกรม แต่ถนนที่ขุดเป็นถนนเดียวกัน คนที่ได้รับผลดีผลเสียเป็นคนในพื้นที่เดียวกัน การที่จะจัดการให้มีประสิทธิภาพ ต้องใช้พื้นที่เป็นหลัก และมีการจัด การที่ให้ผลคุ้มค่า (cost-effectiveness) การใช้กรมเป็นหลักเป็นการใช้ทุน (cost) มากแต่ให้ผล (effectiveness) น้อย ผลเสียตกอยู่แก่ประชาชน แต่ ไม่มีใครต้องรับผิดเพราะกรมมีความชอบธรรมตามกฎหมาย ตรงนี้แหละ พี่น้องคนไทยครับ เป็นประเด็นสำคัญเหลือเกิน เราสอนว่าทุกอย่างมีเหตุเป็นแดนเกิด ถ้าประชาชนได้รับผลร้าย ต้อง มีผู้ผิด ประชาชนไทยได้รับผลร้ายมากมาย แต่ไม่มีผู้ผิด เพราะผู้กระทำมีความชอบธรรมตามกฎหมาย **กฎหมายไปกำหนด** โครงสร้างหรือระบบบุคคลไปตามระบบหรือโครงสร้าง ไม่มีใครต้องรับผิดชอบ ๔ การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง หรือรู้สึกสำนึกว่าผิด เมื่อไม่รู้ว่าผิดก็ทำไม่รู้เรื่อยๆ ตามระบบ นี้แหละที่เรียกว่าปัญหาเชิงระบบหรือปัญหาเชิงโครงสร้าง ปัญหาเชิงระบบหรือเชิงโครงสร้างก่อให้เกิดปัญหานานัปการ อันยาก ต่อการแก้ไข เพราะคนไทยมีวัฒนธรรมการคิดถึงเฉพาะกรรมที่เป็นปัจเจก บุคคลที่ไม่เข้าใจกรรมของระบบ ถ้าดูข่าวในหนังสือพิมพ์เกือบทั้งหมดจะเป็น เรื่องว่าใครดีใครไม่ดี แต่เกือบไม่มีเลยที่จะโยงให้เข้าใจยาวไปถึงระบบหรือ โครงสร้าง ภาพจำเจที่เราเห็นพ่อแม่และลูกเล็กอยู่บนมอเตอร์ไซด์ อันเป็นภาพที่ ชวนสลดสังเวช เพราะเขาเสี่ยงต่อชีวิตเหลือเกิน แต่ช่วยได้น้อยเต็มที่เพราะ เป็นปัญหาเชิงระบบ ท่านเคยสลดสังเวชซีวิตของตำรวจบ้างไหมว่าพลตำรวจความรู้น้อยเงิน เดือนน้อย มีปืน งานหนัก เสี่ยงภัย ได้รับความเกลียดชังเพราะชอบรีดไถ นี้ เป็นผลของระบบ หรือตำรวจที่จนกับผู้ร้ายที่จนไปฆ่ากัน ตำรวจตายบ้าง ผู้ ร้ายตายบ้าง เขาต่างเป็นผลของระบบหรือโครงสร้าง ระบบหรือโครงสร้างมีผลกระทบต่อชีวิตของผู้คนอย่างที่ปัจเจกบุคคล ไม่มีทางหลีกเลี่ยงหรือไม่รู้ (๔) ระบบบริหารราชการแผ่นดินให้อำนาจวินิจฉัยไว้สูง เช่นว่า เรื่อง นี้เป็นอำนาจของอธิบดี เรื่องนี้เป็นอำนาจของปลัดกระทรวง เรื่องนี้เป็นอำ นาจของรัฐมนตรี เมื่อท่านเหล่านี้ใช้อำนาจของท่านตามที่กฎหมายให้ไว้แล้ว ก็ถือว่าถูกต้อง แต่การใช้อำนาจของท่านในการกระทำหรือละเว้นการกระทำ อาจบันดาลรายได้มหาศาลแก่ท่านรัฐมนตรีท่านหนึ่งภายในหนึ่งสัปดาห์ที่รับ ตำแหน่งมีคนมาบอกให้เงินถึง ๑,๐๐๐ ล้านบาท ธุรกิจเอาเงินไปใส่ให้รัฐมน ตรีให้ตั้งคนที่เอื้ออำนวยประโยชน์เป็นอธิบดี ธุรกิจผูกขาดส่งตัวแทนหรือเอา ตัวเองเข้าไปเป็นนักการเมือง เพื่อยึดกุมการผูกขาดธุรกิจบางอย่างมูลค่าเป็น แสนล้าน ฯลฯ ๕ การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง ถ้าระบบที่เปิดโอกาสให้คนจำนวนน้อยมาตักตวงเอาผลประโยชน์ของ คนส่วนใหญ่ ทำอย่างไรๆ ก็แก้ปัญหาคนจนไม่ได้ ความยากจนจึงเป็นปัญหา ทางโครงสร้าง ถ้าพระไปสอนว่าคนจนจนเพราะชาติปางก่อนทำกรรมไว้ไม่ดี ก็ จะผิดประเด็น เมื่อแก้ปัญหาความยากจนและการแย่งชิงทรัพยากรอันเป็น ปัญหาเชิงโครงสร้างไม่ได้ เรื่องนี้ก็จะปะทุไปสู่ความรุนแรงของเลือด เพราะ โครงสร้างแห่งความรุนแรงดำรงอยู่ (๕) ระบบบริหารราชการแผ่นดินเป็นระบบที่เพียงให้อำนาจกับผู้ดำรง ตำแหน่งระดับสูง แต่ขาดกรอบ กติกา วิธีปฏิบัติ และการตรวจสอบที่เป็น อิสระจึงเปิดโอกาสให้มีการแสวงหาผลประโยชน์ส่วนตัว ของกลุ่ม ของพวก ของพรรค เต็มประเทศไปหมด นี้คือโครงสร้างแห่งความรุนแรง คนดีๆ ที่ ต้องการรักษาผลประโยชน์ของประเทศถูกฆ่าตายไปแล้วเท่าไรๆ คุณแสงชัยตายเพราะโครงสร้างแห่งความรุนแรงนี้ ถ้าระบบที่ไม่ถูกต้องยังดำรงอยู่ต่อไป คนอื่นๆ ก็จะต้องตายตามไปอีก และไฟแห่งความรุนแรงจะลุกลามเผาผลาญสังคมไทยทั้งหมด คอยดูกลุ่มผลประโยชน์ทางการเมืองจะขัดแย้งแย่งชิงผลประโยชน์กันรุน แรงมากขึ้นเรื่อยๆ (๖) ระบบบริหารราชการแผ่นดินที่ไม่ถูกต้อง เมื่อไปใช้กับอะไรก็เกิด ความไม่ถูกต้องในเรื่องนั้นๆ เช่น ใช้กับระบบการศึกษา ขณะนี้ระบบการ ศึกษาก็วิกฤตแล้ว ใช้กับระบบศาสนา ระบบศาสนาก็วิกฤตแล้ว ใช้กับระบบ ความยุติธรรม ระบบความยุติธรรมก็วิกฤต ขณะนี้อำนาจตุลาการเป็นอำนาจ ที่ไม่ถูกตรวจสอบ อำนาจใดที่ไม่ถูกตรวจสอบจะดำรงอยู่ในความถูกต้องไม่ได้ ถ้าขาดระบบตรวจสอบที่เป็นอิสระจะทำให้ประเด็นเรื่องศาลมีปัญหาเรื่อยไป เช่น ศาลปกครองควรจะเป็นอิสระหรือขึ้นกับกฤษฎีกา จะต่ออายุตุลาการหรือไม่ ถ้าอำนาจตุลาการถูกตรวจสอบ ศาลทุกชนิดควรเป็นอิสระ และจะต่ออายุ ๖ การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง ตุลาการจนอายุ ๗๐-๘๐ หรือตลอดชีพ ก็ไม่ใช่เรื่องแปลกอะไรแต่ถ้าปราศจาก การตรวจสอบการต่ออายุจะเปิดโอกาสให้ตุลาการเข้าไปเล่นเกมอำนาจ สมมุติว่ามีกลุ่มบุคคลบางกลุ่มปั่นหุ้น เอากำไรจากแมลงเม่าไปทีละ ๕,๐๐๐ ล้าน แล้วถูกจับ แต่มีเงินยัดให้พนักงานของรัฐ ๔ ประเภท ประเภทละ ๑๐ ล้าน หรือ ๑๐๐ ล้าน ถามว่าเขาจะติดคุกหรือไม่ สมมุติว่าโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ปล่อยสารพิษลงแม่น้ำปลาตาย ไปเป็นล้าน ๆ ตัว บางชนิดสูญพันธุ์ไปเลย มีผลกระทบต่อการทำมาหากินของ ประชาชนที่อยู่ตามลุ่มน้ำนั้นเป็นหมื่น ๆ คน มีการฟ้องร้องกันขึ้น ถ้าโรงงาน อุตสาหกรรมนั้นให้เงินแก่พนักงานของรัฐ ๔ ประเภท ประเภทละ ๑๐ หรือ ๑๐๐ ล้าน ถามว่าเขาจะติดคุกหรือต้องชดใช้ค่าทำผิดหรือไม่ เงินขนาดใหญ่กับกลไกของรัฐที่บกพร่องก่อให้เกิดความไม่ถูกต้องอยู่ ทั่วไป อันมีผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติอันเป็นสมบัติของเผ่าพันธุ์และ กระทบความเป็นอยู่ของประชาชนจำนวนมาก นี่แหละ โครงสร้างที่กำลังเป็นไฟแห่งความรุนแรงที่กำลังลุกไหม้ สังคมไทย (๗) อำนาจทางการเมืองเป็นอำนาจสูงสุดในการบริหารราชการแผ่นดิน ถ้าระบบอำนาจทางการเมืองเป็นระบบที่บกพร่องแล้วมาสวมระบบอำ นาจรัฐที่บกพร่อง โครงสร้างของความรุนแรงก็มากขึ้น ระบบอำนาจทางการเมืองของเราง่าย ๆ แต่เพียงว่า "คุณทำอย่างไรก็ ได้ ขอให้ได้รับการเลือกตั้งเข้ามา แล้วคุณเอาอำนาจสูงสุดไปเลย" นี่มันมีอยู่แค่นี้เอง นักธุรกิจการเมืองก็เข้ามาเพราะ "เงินใหญ่กับกลไก ที่บกพร่อง" ระบบอำนาจทางการเมืองแบบนี้ยิ่งกระพือไฟแห่งความขัดแย้งรุนแรงใน การแย่งชิงผลประโยชน์กันมากขึ้น และไม่มีความสามารถพอที่จะแก้ระบบ บริหารราชการแผ่นดินที่ไม่ถูกต้อง ถ้าระบบเช่นนี้ยังดำรงอยู่ต่อไป ความ ๗ การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง เดือดร้อนจะเกิดขึ้นทุกหย่อมหญ้าในทุกเรื่อง ## การปฏิรูปการเมืองจึงมีความจำเป็นสูงสุด เพราะการปฏิรูปการเมืองคือการปฏิรูประบบการเข้าสู่อำนาจทางการเมือง และการใช้อำนาจทางการเมือง ให้ระบบการเมืองมีความถูกต้องยิ่งขึ้น เพื่อไปปฏิรูประบบอื่น ๆ ที่ไม่ถูกต้อง ให้เกิดความถูกต้องขึ้น อันเป็นการแก้ไขโครงสร้างของความรุนแรง ### แสงชัย สุนทรวัฒน์ ตายเพราะโครงสร้างแห่งความรุนแรง ไม่เป็นการเพียงพอที่จะสดุดีเขาแล้วก็เงียบหายพร้อม ๆ กับร่างของเขาที่มอดไหม้ไป ไม่เป็นการเพียงพอที่จะจับมือปืนและผู้บงการฆ่าเขา ไม่เป็นการเพียงพอที่จะตั้งมูลนิธิในชื่อของเขาเพื่อให้ทุนการศึกษาแก่เด็ก ๆ เพราะเด็ก ๆ ก็จะเติบโตขึ้นมาภายใต้โครงสร้างแห่งความรุนแรง ตราบใดที่โครงสร้างแห่งความรุนแรงยังดำรงอยู่ บ้านเมืองจะลุกเป็นไฟต่อไป สื่อมวลชนควรจะรวมตัวกันรณรงค์ตั้ง"กองทุนแสงชัยเพื่อแก้ไขโครงสร้างแห่งความรุนแรง" หรืออาจเป็นชื่ออื่นทำนองนี้ การรณรงค์ให้ผู้บริจาคเข้ากองทุนนี้ก็เท่ากับการรณรงค์ให้คนไทยเข้าใจความรุนแรงเชิงโครงสร้าง ถ้าสื่อมวลชนจะรณรงค์ตั้งกองทุนนี้จริง ผมขอบริจาคเงินเป็นคนแรก ๑๐,๐๐๐ บาท ขอให้ความตายของแสงชัย สุนทรวัฒน์ จงเป็นการจุดประกายทางปัญญาให้คนไทยเข้าใจโครงสร้างแห่งความรุนแรงในสังคมไทย และแก้ปัญหาความรุนแรงเชิงโครงสร้างเพื่อสันติภาพและสันติสุขของสังคมไทย อันเป็นที่รักของเราทุกคน และของแสงชัย สุนทรวัฒน์ ### แสงชัยจะต้องไม่ตายฟรี การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง การเดินทางแห่งความคิด : ปฏิรูปการเมือง PQET ความตายของ แสงชัย สุนทรวัฒน์ จุดประกายปัญญา เรื่องโครงสร้างแห่งความรุนแรง ในสังคมไทย ประเวศ วะสี
personผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน
ประเวศ วะสี
history_eduหมวดหมู่
สังคม
calendar_monthปีที่ผลิตเอกสาร
8 August 1996
copyrightลิขสิทธิ์
เอกสารนี้เป็นการเข้าถึงแบบเปิด ใช้แบ่งปันและใช้งานภายใต้เงื่อนไขของใบอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ได้
shareแบ่งปันเนื้อหา
play_shapesจากเอกสารชิ้นนี้ เราชวนขยาย-ไปต่อด้วย 3 คลังคำสำคัญ
personผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน
ประเวศ วะสี
history_eduหัวเรื่อง
• แสงชัย สุนทรวัฒน์, 2486-2539
• ความรุนแรง
history_eduหมวดหมู่
สังคม
calendar_monthปีที่ผลิตเอกสาร
8 August 1996
copyrightลิขสิทธิ์
เอกสารนี้เป็นการเข้าถึงแบบเปิด ใช้แบ่งปันและใช้งานภายใต้เงื่อนไขของใบอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ได้