ประชาสังคม : ทรรศนะนักคิดในสังคมไทย

chrome_reader_modeคำอธิบาย

เอกสารนี้ได้รับทุนอุดหนุนจากสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข ยุวดี คาดการณ์ไกล และชูชัย ศุภวงศ์เป็นบรรณาธิการ พิมพ์ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2540 พิมพ์ครั้งที่ 2 พ.ศ. 2541

chrome_reader_modeบทคัดย่อ

ประชาสงกม ทบการพฒนาสขภาพ: ทศแนะบัทกกนสงถมบเทย ศ.แพ.ประเวศ วะส ศก.ถกร.ฮัยอนันต์ สมุทวณช ผศ.ุกร.เอนท เหล่าสรรมทัศน์ อ.ฮิรยุทธ บุญมี นพ.ซูชัย ศุภวงศ์ ยุวดี คาดการณ์ไกล " # เอกสารประกอบการนําเสนอในทีประชุมวิชาการประจําปี ย 8 7ภ 9 - ของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข ' ๓ เรือง “ปฏิรูปเพื่อสุขภาพ ยุทธศาสตร์ใหม่สู่การพัฒนาระบบ” “= วันที 1-2 กุมภาพันธ์ 2530 ประชาสังคมภัยทาระพัฒนาสุขภาพ: ทศแะนัทกดในสงกเมาทย ศก.ุนพ.ุประเวศ วะส ศก.ดร.ชัสอดนันต์ สมทวณิช ผศ.ดร.เอนท เหล่าธรรมทิศน์ อ.ฮยิรยุทย บุญมี โดย นพ.ชูชัย ศุภวงศ์ < ยุวดี คาดการณ์ไกล เลขขย ๐11 2 4 ยกลาดี ๓ ซ่ " ซู ภกจณิ ขู่ มต 2/ 4 วันท 0 เดอน 52 ป 58“92 จ สกายบัแวิจัยระแบสาธารณสุข เอกสารประกอบการนําเสนอในทีประชุมวิชาการประจําปี ของสถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข ซ่ = ซ่ « เล จ7 " เรือง "ปฏิรูปเพื่อสุขภาพ ยุทธศาสตร์ใหม่สู่การพัฒนาระบบ วันที่ 1-2 กุมภาพันธ์ 2539 ณ โรงแรมรอยัลออร์คิด เชอราตัน กรุงเทพมหานคร 502- เล ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย สฬ! เว «7 ฑ< = ๑7 | ” | ซ่ ข = ๕ แก้ปัญหาสังคม คณะผู้ศึกษาวิจัย ใคร่ขอขอบคุณนักวิชาการทุกท่านทีมีส่วนให้ความคิดเห็นและ ข้อมูล โดยเฉพาะอย่างยิง ศ.นพ.ประเวศ วะสี ศ.ดร.ชัยอนันต์ สมุทวณิช ผศ.ดร.เอนก เหล่า [ ณฆฒ ฆ ธรรมทัศน์ และ อ.ธิรยุทธ บุญมี ทิกรุณาสละเวลาให้ความเห็นผ่านทางการสัมภาษณ์และผ่าน บทความ 5 , | = 1 = ๕ |! ซ่ เว = คณะผู้ศึกษาวิจัยหวังเป็นอย่างยิงว่า ความคิดเห็นต่างๆ ที่ระดมได้จากการประชุมวิชาการ เห 1 ณ์เ 7 1 ข่ ฒ7% เกย 1 <=ฟง 7 ครังนี้ จะเปิดศักราชใหม่เกียวกับบทบาทของประชาชน ในการแผ้วทางไปสู่ สุขภาพดีถ้วนหน้า ของคนไทย ต่อไป 7<3 สฒ ณ” คณะผู ศกษาวจย ประซาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย ! เว ๓ <ฆ < 7 ซ่ < ซ์ 1 แมคเคียเวลลี นักรัฐศาสตร์ชือก้องโลก เขียนเอาไว้ว่า ถิ " ' " - 1 : = “ไม่มีอะไรทีอันตรายและเสียงเท่ากับการริเริมหรือนําเสนอแนวคิดและวิธีการใหม่ ๆ” แนวคิดการพัฒนากระบวนการประชาสังคม หรือ ๐เ/แ6 5๐๐เธ เพื่อสร้างความ 7 เล ฒ.” เด ๑ 1 ณ/” ฒ-” เห เข้มแข็งของสังคม อันจะนําไปสู่ “สังคมสมานุภาพ” และความสงบ สุข สันติ ในสังคมนัน เพิงจะมีการนําเสนอเข้ามาสู่แวดวงนักวิชาการทางรัฐศาสตร์ และสังคมศาสตร์ของไทย ใน | ซ่เ ร ๑ = ง , =ฆ ๕ เ- ฆ 4 ช่วงทศวรรษที่ผ่านมานีเอง การนําแนวคิดดังกล่าวมาวิเคราะห์และเสนอเป็นทางเลือกหนึ่งใน การพัฒนาสุขภาพของคนไทย จึงเป็นเรื่องใหม่ทีถือได้ว่าเป็น “นวัตกรรมสาธารณสุข” เจ = | เว =ฆง่ แม้การมีสวนรวมของประชาชน <๐๐๒7แตบผี ๒6จ7๐๒667๐่ผ>) จะเป็นยุทธวิธีที ๒ ง/ ร่ ข่ “ ร่ เก สําคัญหนึ่งในสีของ ยุทธศาสตร์สาธารณสุขมูลฐาน ซึงวงการสาธารณสุขไทยได้ให้ความ สําคัญเป็นอันดับต้นมาถึงสองทศวรรษ และได้รับความสําเร็จจนมีผู้กล่าวขวัญถึงในระดับนานา = | ๕ ฆ= |) ฆ!| 1 ' ซ่ 5 = ชาติ แต่ประชาชนก็เพียงแต่ มีส่วนร่วม (๐๓ก๒๐๒๒๓๒๐๑) ตามทีภาครัฐได้คิดและกําหนด เอาไว้แล้วจากส่วนกลางเป็นส่วนใหญ่ ประชาสังคมกับสุขภาพ เน็นทีการสร้าง “หุ้นส่วนสุขภาพ” (๓๒1พ จ๒958) บ๑ ซั เ ' 0 ๑ ๑ ง ให้เกิดขืนในหมู่ประชาชน องค์กรชุมชน ร่วมกับภาครัฐ และภาคธุรกิจเอกชน ในแนวคิดนี่ ประ ชาคมหรือชุมชน จะต้องร่วมคิด ร่วมวางแผน ร่วมหาทรัพยากร ร่วมปฏิบัติการ ร่วม ติดตามประเมินผล ในลักษณะ ๓๐ก๑ จนสามารถเกิดการเรียนรู้ร่วมกันในลักษณะทีเรียกว่า 4 . ยญู เท1อฮแส๐ทังอ |อ๓เทเทส หทเอนฮูท ส๕๐ทือท ซึงจะนําไปสู่การแก้ไขปัญหาสุขภาพ ด้วยพลังทังหมด ของ “สังคมสมานุภาพ” สถาบันวิจัยระบบสาธารณสุข มีบทบาทในฐานะสถาบันวิชาการ มีหน้าทีระดมสรรพกําลัง " ็โื็ไฝสฝธจฝไฮไืไฝ็ซฝ ะ “- เพื่อสร้างองค์ความรู้ ทีจะนําไปสู่การแก้ปัญหาสุขภาพ ตระหนักในภาระกิจทีจะต้องเป็นส่วน จ เล ใ ๕ 7 1 หนึ่งของการสร้าง “ภาวะผู้นําทางปัญญา” ให้แก่วงการสาธารณสุข ดังนันแม้จะเข้าใจดีถึงอันตรายหรือความเสียงที่อาจจะเกิดขืนจากความเข้าใจทีคลาดเคลือน เซ ซ่ ๑ ๑= ซ่ จ7 - 0ฝ00 ฒ/ = รวมทังความเสียงในการนําเสนอแนวคิดทีอาจยังไม่ชัดเจน หรือเป็นที่ยอมรับของวงวิชาการ เซ 1 7 วจ่ ฒ เ | เล แต่ก็ไม่อาจละเลยบทบาทหน้าทีและภาระกิจดังกล่าวได้ | ซ่ 9 =๓ ๕ = ๕ . ะ บทความต่างๆ ที่คณะผู้ศึกษาวิจัย ได้ศึกษาวิเคราะห์และนําเสนอในครังนี้ เป็นเอกสาร ๑ " ส่ อ = " ม ทางวิชาการ ทิมุ่งจะใช้เป็นสือในการแลกเปลี่ยนความคิดเห็นในวงวิชาการ อันจะ ๒ ซ่ ๑ง <= ร ณ” 1 1 กระตุ้นให้เกิดความสนใจที่จะติดตามศึกษาวิเคราะห์ และวิจัย ให้ได้ความรู้ใหม่ ๆ ต่อไป คณะผู้ศึกษาวิจัยมิได้มุ่งหวังเป็นเอกสารทีจะเสนอข้อสรุปหรือแนวทางสําเร็จทีตายตัว ในการ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย เล เอ ญ/<8 ส ณ” 1 จ๑” < 1 ซ่ฆ 4 7 ร 6 แก้ปัญหาสังคม คณะผู้ศึกษาวิจัย ใคร่ขอขอบคุณนักวิชาการทุกท่านทีมีส่วนให้ความคิดเห็นและ ข้อมูล โดยเฉพาะอย่างยิง ศ.นพ.ประเวศ วะสี ศ.ดร.ชัยอนันต์ สมุทวณิช ผศ.ตร.เอนก เหล่า ฒ ๕ ฆ ฆ จ่ เห ณ | ณ” ล ' ธรรมทัศน์ และ อ.ธิรยุทธ บุญมี ทีกรุณาสละเวลาให้ความเห็นผ่านทางการสัมภาษณ์และผ่าน บทความ เว = 0 ฝไ0 = ๕ | ซ่ เพ = คณะผู้ศึกษาวิจัยหวังเป็นอย่างยิงว่า ความคิดเห็นต่างๆ ที่ระดมได้จากการประชุมวิชาการ ร| เต 1 ส เด %/ 1 ๓ ฟี” ครังนี้ จะเปิดศักราชใหม่เกียวกับบแทบาทของประชาชน ในการแผ้วทางไปลสู่ สุขภาพดิถ้วนหน้า ของคนไทย ต่อไป 1 คณะผู้ศึกษาวิจัย ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย สารบญ 1. สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสี 2 สัมภาษณ์ ศ.ดร.ชัยอนันต์ สมุทวณิช 25 3. ลสัมภาษณ์ ผศ.ดร.เอนก เหล่าธรรมทัศน์ 35 4. สังคมเข้มแข็ง หรือ ๐๒| 5๐๐๐๑17/ โดย อ.ธิรยุทธ บุญมี 5 ๆ จ สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสี ประสชาสิงกมทกัยทาะรพัฒนาสุขภาพ: ทัิศนะนักกดในสงกมาหส ๑๐๑๐๑๐๑๐๑๐๑๑๐๑๑๐๑๐๑๐๑๐๐๐๑๐๐๑๐๐๑๐๑๐๐๐๐๑๐๐๐๑๐๐๑๐๐๐๐๑๐๐๐๐๐๑๐๐๐๐๐๐๐๐๐๑๐๐๑๑๐๑ ผู้สัมภาษณ์ นายแพทย์ชูชัย ศุภวงศ์ ๕ ฆ่ ล” สัมภาษณ์ วันที 30 ธันวาคม 2538 โรงแรม @๐ออรท งน่อทส ๐๐1 ๕ทฮ่ !พ๐! 3๒ท่ทอ พผิธร๐ห จ.กาญจนบุรี ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 2 นายแพทย์ซูชัย : ซ๊ นายแพทย์ประเวศ : อาจารย์ครับ ผมจะขอพูดถึงคําจํากัดความก่อนเนืองจากมีคําหลายคํา เช่น ประชาสังคม โซ ๓ หรือ ๐ 5๐๐๒, ความเป็นชุมชน, ๐ผ่/, ชุมชนเข้มแข็ง, สังคมเข้มแข็ง คํา ป จ | ซ่ซ= <== บ” 4 1 เหล่านีเป็นชุดทีมีความหมายเดียวกันหรือไม่ 9 เพ 4 . มีหลายคําด้วยกัน นอกจากนี่ยังมีคํา ๐เต๐ ๕๐๓, ๐๐๓กานท, อ๐แท ซึงคําว่า อ เจ | | =| ๕ ๕๑1 เล ๐๐๓ทนกกี แปลได้หลายอย่าง เซช่น ความเป็นชุมชน บางครังก็ใช้ว่าประชาคม และใชข้ [ป ๕ . ในขนาดต่างๆ ตังแต่ขนาดเล็กไปถึงขนาดใหญ่ เช่น ประชาคมยุโรป (5น๒๐๐๑๓ก ๐๐กกน- ทพ) เพราะฉะนันขนาดของความหมายอาจจะต่างกันในคําเดียวกัน คําพวกนีมีความหมาย ไปในแนวทางเดียวกัน ถ้าเราดูเรืองราวทั้งหมดของโลกโลกเปลี่ยนแปลงมากต่างจากครั้งโบราณ ย ฆ ด ซฯ จ” เซ ๕ | | ๑” ญี่ แต เว ๓๑” ถ้าเราย้อนไปครั้งพุทธกาลหรือหลังจากนันจะเห็นว่าแต่ละครอบครัวจะพึ่งตัวเองปลูกข้าวปลูกผัก = ฒศ” ซ่ จบ” «< | ณ-” ฆ่ 1 ๓ แ ๓ ซี จับปลา ความเกาะเกียวกันทางเศรษฐกิจมีน้อย และเป็นไปตามหลักทีว่า ใครขยัน ใครมัธยัสถ์ ฆ ๕ ฆ เซ ง ซ ๕ ฆ 1๑ 7” ๕งม คนนันก็จะดี ฉะนันธรรมะในช่วงนันก็คือ ถ้าใครไม่ทําอบายมุข ใครขยัน คนนันก็ได้ 4 "5 วไโเ ย เป็นเรืองเฉพาะตน แต่มาบัดนีสังคมถักทอกันอย่างแน่นหนาและยาวไกล ทังในประเทศ 1 <ฆ 1 ซึ ซ่ 7 ฒ/ เด 1 7” ๓ และระหว่างประเทศ มีกลุ่มผลประโยชน์มากมายที่เข้ามาถักทอกัน ฉะนันทัศนะการแกถ้ไข ปัญหาแบบเดิมแก้ยากมาก ” 1 เ= 7 ๕ 1 ๕ เต แว | ๒ เราลองสังเกตดูในต่างประเทศจะเห็นชัด ในประเทศเราก็เช่นเดียวกัน แม้แต่อํานาจ ของประธานาธิบดิซึงเป็นผู้ได้รับเลือกตั้งจากคนทั้งประเทศจะแก้ปัญหา อาศัยอํานาจของ ประธานาธิบดีก็แก้ไม่ได้ในระบบอย่างนี อย่างเรืองที ประธานาธิบดีคลินตัน พยายามทํา = 1๐ ๕ ซฆ = ซฆ ฆ - 0 เซ เพอ๓หท ๐๓๕เอ พิธโ๐ทก กี๊ทําไม่สําเร็จ หรือ ประธานาธิบดีอาควิโน ซึ่งได้รับเลือกตังมา 1 1 %/ เ= อ เ า ซ๊ เล ณ- เด เว อย่างท่วมทันในสมัยปฏิวัติประชาชน ขับไล่มาร์คอสไป แล้วอาควิโน กับเบงซอนต้องการ สม โต ๓. ฒ 4 2 คม ณ” ปฏิรูประบบยาในประเทศฟิลิปปินส์ เพราะระบบยาในด้านหนึงก็มีความดีคือ บริษัทยาได้ ย ๑ 4 14๕ 201 "- 0 09 = สร้างและผลิตยาขึนมาทีเป็นประโยชน์ แต่ขณะเดียวกันเมือถักทอขนมาเป็นระบบ มีผลประ- โยชน์ ทีเอาเปรียบชาวบ้านมากเกิน และมีกลุ่มต่างๆอยู่ในนันมากทิถักทอกัน ฉะนัน อาควิโน กับเบงซอน ได้อาศัยโอกาสช่วงนั้นจะปฏิรูประบบยาคือ การทําความดีเพื่อประชาชนยาก มากในระบบอย่างนี่ เขาเรียกว่า หน้าต่างแห่งโอกาส (งหเท๕๐๒ ๐ ทํา@ ๐๒๐๒๐ทหํนทก ไม่เปิด อย่างประเทศเราก็ดังทีเห็นกันอยู่ ใครอยากทําก็โดนโจมตี โดนใบปลิว โดนสารพัด ว ฆ = 4 = ซ่ = อย่าง ในตอนนันหน้าต่างแห่งโอกาสเปิดให้ เบงซอนและอาควิโน ซึงคิดทิจะปฏิรูป ะบบยา จัดทํา ฮู๑ก๑ก่๐ ก๕การ อะไรต่างๆ จากนันก็มีจดหมายจากวุฒิสมาชิกอเมริกัน 4< = ซฆ | สณะ ๓ + ไขซ้ 1 ฆข= ซ มฆม นง!(= " 2 คน ถึงประธานาธิบดีบอกว่า ทีกําลังทําอยู่นี่แย่มาก ให้เลิกเสีย ถ้าไม่เลิกจะตัดความช่วย เหลือ แล้วบริษัทยาทีเติมบอกว่าจะสนับสนุน เพราะประชาชนสนับสนุน เป็นรัฐบาลที่มาจาก === ส ะ ะ ย ะ 4 การปฏิวัติประชาชนก็กลายเป็นว่าไม่สนับสนุน จากนันก็ไปฟ้องศาลเอารัฐมนตรีไปขึนศาล ต้องต่อสู้คดีในศาล ว่าที่ทํานโยบายยาเหล่านี้ทําให้เขาเสียประโยชน์ และขณะนีก็ล่มไปแล้ว สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึ 3 ฟ่ ข ๕ | ๑ ๕ญู ซ่ ณ์ | งม่ ฆะ | ส4่ นีแสดงให้เห็นว่า มันเป็นเรืองยากในระบบปัจจุบันเกินกว่าทีจะใช้อํานาจอย่างทีเคย เพราะสังคมไม่เหมือนโบราณ เช่น พระนเรศวรจะเอาอย่างไร ก็ได้รับการสนองตอบ พระเจ้า ตากสินจะเอาอย่างไร ก็ได้รับการสนองตอบ สังคมขณะนี้ไม่เหมือนกันเพราะกลุ่มผล ประโยชน์ถักทอกัน ส่ ' สัฒ เห ” ) เรื่องสุขภาพของประชาชนในอเมริกาขณะนี่ถือว่าไม่มีทางออก ซึ่งเกิดผลเสียหายแก่ ประชาชนมากมาย คนอเมริกัน 37 ล้านคน ไม่มีประกันสุขภาพ เจ็บป่วยไม่กล้าไปโรง พยาบาล เพราะค่าบริการแพงและเข้าไปสู่ต้นทุนของการผลิตทุกชนิด เรื่องเศรษฐกิจ เกิดการว่างงาน การว่างงานนําไปสู่ปัญหาสังคม ชุมชน อาชญากรรมต่างๆ แต่ว่าไม่สามารถ ทํา เอ๓หัก ๐๓๑เอ เจธ์๐เทา ได้ เพราะผลประโยชน์ถักกันเหนียวแน่น ซ์ %+ ซญซัณฑ 1 ๓ <=4 ซิ# ๒ ๓ เล ฒ” 1 เพราะฉะนันข้อสรุปตรงนีก็คือว่าอํานาจจะมีผลให้ทํางานได้ผลน้อยลง ๆในสังคมอย่างนี้ ะ ย 0 = " 0 = เพราะตัวโครงสร้างของผลประโยชน์นันเอง อีกประการหนึ่งทีทําให้ได้ผลน้อยลงๆคือ อุดม การณ์ เรืองนีคนทัวไปอาจจะไม่เข้าใจ ต้องแยกกันระหว่างอุดมคติกับอุดมการณ์ อุดมคติ = 2 00 " ควรจะมี แต่อุดมการณ์ทีเป็นดังเช่น ทีซูคําขวัญต่างๆว่า "ของประชาชน โดยประชาชน เพื่อ ประชาชน” ก็เกิดคําถามต่อไปว่า แล้วหลังจากนันจะทําอะไรต่อไป หรือทําไม่ได้ หรือว่าเรา ฆฯ เซฆ | - = เซ บ เ 260 จ” ซ่ เฉ ดีเขาไม่ดี เราเป็นพวกดีเขาเป็นพวกไม่ดี แล้วไปลู้กัน มันสู้ไม่ออก เพราะตัวระบบทีถักทอมัน แน่น เหมือนทีพวก ผ๐๐ ทําอยู่ ทําเพื่อซูอุดมการณ์ และพวกนันเขาหนาแน่นสู้ไม่ไหว ดัง ป 4 1 . ฆ =ฆ " =่ ม เว ๑ ซ่ นันจึงต้องการอะไรบางอย่างคล้าย ๆโครงสร้างอีกชนิดหนึ่งทีจะเข้ามาทํางาน เพื่อ 1 0 " ม 4 ะ ะ แก้ไขสิงทิมันติดขัดอยู่ในปัจจุบันให้ออก คือต้องการโครงสร้างทีพร้อมกันไป เป็นทั้ง ยูง ะ "0 " ซีช้ . | = ระบบคุ้มกัน เป็นทังระบบทิมีประสิทธิภาพ เป็นทังระบบทีเอืออํานวยต่อจิตใจ ความ สุขของคน รวมทังการพัฒนามิติทางจิตวิญญาณ มีทังการจัดการด้วย เพื่อจะช่วยมนุษย์ เพราะขณะนันมนุษย์เข้าไปติดแล้ว ติดอยู่ในความบีบค้น ความบีบคันส่วนตัวเช่นความเครียด ล 0 เซ =.สั : 2 เซ๑ร ร =ซซ่.ส ซึงเกิดขึนทัวโลกที่เราเรียกว่า เกิดวิกฤตทางสังคม (5๐๐๒| ๐ก่ๆ5) และอีกเรืองคือปัญหา ด้านสิงแวดล้อม ซึ่งเห็นได้ชัด เรืองเหล่านิเชือมโยงกันไม่มีทางออก แล้วนําไปสู่ปัญหา ร้อยๆพันๆชนิด ปัญหาเหล่านี่จะไปตามแก้ แก้ทีละอย่างก็แก้ไม่ได้เพราะมันเชือมต่อกัน ม 0 เษสี๓ริ่งรี่เส - เไ0. ต้องมองหาทางเข้าไปลู่หัวใจของมัน หรือสิงทีเป็นกุญแจ และกุญแจตัวนีคือ สิงทีเรากําลัง ง 4 " บยะ คุยกัน ทิเรียกว่า ๐เ%๐ โพลเกื่อก, ๐เหแท/ หรือว่า ความเป็นชุมชน หรือเราอาจใช้คํา ม , ๆ อื่นเข้ามาอีก เช่น ความเข้มแข็งของสังคม, ประชาคม, ประชาสังคม สําหรับการให้ความหมาย ขอใช้คําว่า ชุมชน ก่อนในทีนี้แทนคําว่า ๐๒๐ โช๕เพี่๐ก หรือ ๐ตแพ ถ้าใช้การสร้างความเป็นชุมชน เรียกว่า ๐๐เกนก เนแอเกอ ความเป็นซุมชน ณ/” ง = " ๑7 = ๑4 -ฆ หมายถึง การที่ประชาชนจํานวนหนึ่งมีวัตถุประสงค์ร่วมกัน มีอุดมคติร่วมกัน หรือ จ 1 <่ ม7 สป ๕ ซ่ ๑ จ่ = ๑” 1 ความเชือร่วมกันในบางเรือง มีการติดต่อสือสารกัน หรือมีการรวมกลุ่มกัน จะอยู่ 7 ณ์ ฆ้ ฯร = ณ/ ๑7 =ฆ ท่างกันก็ได้ มีความเอืออาทรต่อกัน มีเรื่องจิตใจเข้ามาด้วย มีความรัก มีมิตรภาพ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 4 1 «7 « ฆ ๑ = ซ่ มีการเรียนรู้ร่วมกันในการกระทํา ในการปฏิบัติบางสิงบางอย่าง จะเรืองใดก็แล้วแต่ < ย ซ่ ย และมีการจัดการ เป็นคําจํากัดความที่ผมให้เอง ไม่ได้ลอกเลียนจากใคร ได้มาจาก : 4 ว, ฟู ซ่ การทํางาน ซึงต้องดูตรงนี้ในละเอียดว่ามันบอกอะไร ถ้าไม่บอก อย่าไปเอาที่ไม่บอกเข้ามาเป็น ม 4 <ฆ ล โณ ญ/ 7 1 ๕9 1 =ฆน ต้องดูให้ละเอียดมาก และต้องพูดในบริบทของสังคมสมัยใหม่ จะมีรูปแบบต่างๆ อาจจะมีทัง ๑= ซ้ 2 เ ล 9 87ไไ1 |๒ «ฒณซ 0 ซ่ง !๑ ซั ซ่ฆ 1«7 ติดพื้นทีและไม่ติดพื้นที ทีอยู่เป็นพื้นที่ เช่น หมู่บ้านหรือสลัม ทีไม่ติดพื้นที่คืออยู่กันคนละ |1 ๕ เ๓๕ 4 7 1 ง 1 ขม ๆ« เด เ 1 ร แห่งก็ได้ ซึงจะยกตัวอย่างต่อไป แต่ขอให้เข้ากับลักษณะเช่นนี เซ - ๆ ส == เ ซั๑= วั เวลาเรามองดูความเป็นชุมชนเกิดขีนนัน เราจะพบเห็นภายในชุมชนมีสิงเหล่านีเกิดขึน 1. เกิดความสุข เป็นความสุขของคนที่มาร่วมกัน เป็นความสุขอย่างล้นเหลือ ต้อง ไปดูจริงๆ ในประเทศไทยหรือต่างประเทศก็ได้ เพราะมีความเอื้ออาทรต่อกัน มีการช่วยกัน ๕ม ฒ/” 4<่ เด เด 7 ) «ซ่ 1 1 2 <่ มีการสนับสนุนซึงกันและกัน ตัวอย่างมีมาก เช่นในต่างประเทศ นายจอท์น เอฟวอน ซึง เป็นประธานมูลนิธิ |๐๐๒๕1๑1๐ เล่าให้ผมฟังว่า แกอยู่ 1๐เ๐ท1๐ สังเกตว่าตอนเทียงมีคน : ส = ๑” » . ๑ = ๕ . หนุ่มๆจํานวนหนึ่งมาวิงด้วยกันเป็นประจํา ได้เข้าไปถามว่า ทําอะไร ทําไมถึงมาวิง ก็ได้คํา ' เว | 4 เซ ๑ ฆ่ | ๕ ๑7 เว ตอบว่า เป็นคนว่างงาน ซึ้งการไม่มีงานทําเป็นเรืองใหญ่ ก็เลยมาพบกัน แล้วพยายาม 5ก๓๒๐ = | เน ๑2 | ณซ่ ฆ | (๕เ ๓ จ ๕ณ-= ร# วส4 ไง”. | ๑/ สิงต่างๆด้วยกัน เช่น เมื่อมีใครไม่อยู่ก็ช่วยกันเลียงลูก ก็เกิดความสุขขีนเมือได้ทําอะไรร่วมกัน ๕ม ๒ เซ ๕ เวอ เด ๓ เว 7 ฉ” ฒ” ซ์ หรือกรณีคนเป็นโรคเอดล์ เขามาเอาสมุนไพร เขาได้มาคุยกัน ได้แก้ปัญหาให้กัน มาปรับทุกข์ ๕ม «ง บ ] เด ณามบ< 1 ช้ ๕ ซ ๕ ฒ“ ๒ 2 ล '%/ สน ซ่ มีการเรียนรู้ปัญหาร่วมกัน เขาก็รู้สึกอบอุ่นขึ้น หรือในชุมชนเราก็เห็นชัด มีตัวอย่าง ผู้หญิงที ณฆ่ จบ ฒ2 ฒิ เซ ซ่ฆ 1 1 ๒ ๓ <ณฆ ซุมชนสาคลิ จังหวัดอยุธยา เดิมเป็นคนทีมีโรคมาก ไม่สบายบ่อย มีอาการปวดท้อง เครียด ส 1 ๑ แต่พอได้เข้าไปร่วมและเกิดความเป็นชุมชนขีนมา โรคก็หายไปหมด เพราะเขาเกิดความสุข | 0 «- «- ขน เป็นเพราะว่าคนรักใคร่กัน สนับสนุนกัน และลดความเห็นแก่ตัว ความเป็นชุมชน เล 55 | ๑7” 1 ฒ”. 1เพา” * น ฟู «= @ หด จะต้องลดความเห็นแก่ตัวลง เอาแต่ใจตัวไม่ได้ ถ้าเราอยู่คนเดียวก็จะทําตามใจตัว 5 = ก เอง ฉะนันสิงทีเกิดขึนในความเป็นชุมชนคือ ความสุข ความอบอุ่น ทีเกิดขึน = 4 . ส4 2. มีประสิทธิภาพที่จะทําให้งานประสบความสําเร็จ ซึงเรืองนีจะมีสูงมาก เรียก "1 ได้ว่าสูงอย่างไม่มีทีสินสุด ทําอะไรสําเร็จได้ง่าย แก้ปัญหาความยากจนได้ในเวลารวดเร็ว แก้ปัญหาสิงแวดล้อม แก้ปัญหาสังคม เป็นเครื่องพัฒนาวัฒนธรรมพร้อมกัน และเป็นการ ๑ จ” ง “ ร ส เมืองพร้อมกันในตัวด้วย ที่กล่าวว่ามีศักยภาพสูงเช่นนี้ ต้องเข้าใจว่า ในระบบใดระบบหนึ่งมี ฯ ะ ซ่ " " คน มีสถาบัน องค์กร อยู่ในนันมาก การที่ระบบจะดําเนินไปได้ดี คือได้สมดุล ยังยืน ม ข่ เพราะสิ่ง ทั้งหลายเป็นอนิจจัง ต้องเคลื่อนไป แต่ว่าการเคลื่อนไป ต้องเคลื่อนแบบเป็นปีก แผ่น การที่จะได้สมดุล ยังยืนนั้นต้องอาศัยปัญญาของทุกคนที่อยู่ในระบบเพราะ พฤติกรรมของทุกคน ทุกองค์กร ที่อยู่ในระบบจะกระทบระบบทั้งนั้น ทุกคนมีความสําคัญทั้ง นั้น ฉะนั้นการคิดทั้งระบบจะมีปัญญาพอที่จะทําให้ระบบมีบูรณาการอยู่ได้ ต้องอาศัย ฆม ฒ”, ฆ ม จ่ ซ ฆ แงซี 1 ฆ ซิ การเรียนรู้ร่วมกัน เพราะการเรียนรู้เดียวๆก็เรียนไปคนละอย่าง ความเข้าใจไม่เหมือนกัน สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึ บ = ซ่ ๑ ดังนั้นการเรียนรู้เตียว ๆไม่พอที่จะ ๑น๓๐๓ ระบบ ต้องมีการเรียนรู้ร่วมกันในทางปฏิบัติ 1 | ม 1 ฒณ์ ๑ ข้ ไม่ใช่เข้าห้องเรียนร่วมกัน ต้องเป็น |ก1๑๓๓๐กัง๑ |6๕เทกเกฮ 1กเอนฮูท ๓๐ทวกท คํานีเป็น หัวใจสําคัญ เพราะจะทําให้เกิดปัญญาในระบบ และทําให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกันใน " อ ๑ “ ะ ทางปฏิบัติ ซึ่งเป็นของจริง ถ้าไปเรียนแบบทฤษฎียังไม่เป็นของจริง ของจริงมันยากกว่านัน ๓ 2 . 7 ต๒! โณ เซ ณฆ 4 ๓ 0 ๆ มาก มีข้อจํากัด ความเข้าใจของคน ต้องเผชิญจริงๆ ฉะนันการเรียนรู้ในการปฏิบัติต้องมี «” = ๕ . + ง ๑7 - พลังอย่างยิงถึงจะทําให้ลําเร็จถ้าเรียนรู้เดียวๆก็ไม่ได้ต้องเป็นการเรียนรู้ร่วมกัน มีปฏิลัมพันธ์กัน อย่างเช่น ระบบราชการไทย สํานักงานคณะกรรมการข้าราชการพลเรือน สํานักงบประมาณ « 4 ' 1 =- เ“ | | | | ๕ ฆ กรม กอง กระทรวงฯ ซึ่งแต่ละหน่วยงานก็เรียนรู้เอาเอง ต่างคนต่างไป ต่างคนต่างยืดถือ ของตัวเอง ทําให้เคลื่อนยาก เพราะระบบและตัวปัญญาทีจะเรียนรู้ร่วมกันไม่พอ ปกติคนจะ ไม่เรียนรู้ร่วมกัน จะเป็นตัวของตัวเอง มีความเป็นปัจเจกบุคคลสูง มีทิฐิของตัวเอง มีมานะ มีผลประโยชน์ของตัวเอง มีความโกรธ ความเกลียด ความหมันไส้ ความเขม่น จึงทําให้ไม่ < ๓ . ม ซ่ ๑ ซิ7 <- ฆฒ ! บ ห 1 ๕เ ต ๒ มาเรียนรู้ร่วมกัน ฉะนันการจะทําให้เกิดการเรียนรู้ร่วมกัน ต้องอาศัยความเป็นมิตร มิตรภาพ ความรัก ฆ เ ซ่ ฆ « จ ฆ «๓ ณฆมบม ล” รี่ 3. มีการจัดการ เมือมืองค์กรขีน มีคนรับผิดชอบ ก็ต้องมีการจัดการ ซึ่งเป็นการ จัดการให้มีการเรียนรู้ร่วมกัน การจัดการเป็นปัญญาชนิดหนึ่งทีทรงพลังมาก ทรงพลัง | ” 2ๆ 4 ถึงขนาดที่มีคนบอกว่าการจัดการทําให้สิงทิเป็นไปไม่ได้เป็นไปได้ (ผ1๓๓๓๕6กาอ๑ก1 กา6ธร5 ะ | เ ซฆ 7 ซ่ฆ ! เณฆ เจ 1ทอ เทา๒๐รรไว!ธ เอ๐รรไว!เอ) ส่วนใหญ่ไม่ค่อยมีการจัดการ คนทีเรียนมาส่วนใหญ่เรียนด้าน เทคนิค เทคนิคซึ้งก็เป็นเรืองๆ แต่การจัดการต้องอาศัยโลกทัศน์เชิงระบบ ต้องเข้าใจสิง | ฆ ง | เว ซ่ ๑7 ฆ่ «2 | 4 ต่างๆเป็นระบบ มืองค์ประกอบหลายอย่างเข้ามาเชือมโยงกัน จะเชือมโยงกันอย่างไรจึงจะ บรรลุวัตถุประสงค์ ตังนัน การจัดการต้องไปสร้างความรู้ที่จุดต่างๆ ให้เข้ามาเซีอมโยงกัน : ะ 2 2020 < = เพื่อบรรลุวัตถุประสงค์ ซึงคนทัวไปยังไม่เข้าใจ พอพูดถึงการจัดการ บางคนไปเข้าใจเป็นกา ๑ " . ป = รบริหารราชการ ซึงเป็นคนละเรื่อง เพราะนันเป็นการบริหารระเบียบราชการไม่ใช่การ จัดการ การจัดการคือการใช้ความรู้เข้าไปสร้างความรู้ ณ จุดต่าง ๆให้เชื่อมโยงกัน เช่น 4 ฆ่บ 4จั ณ |! ฆ = คร ฆ จ 1๕ เง «7 ตึกที่สร้างขืนจะเห็นว่ามีทราย หิน กระเบื้อง ไม้ แยกกันอยู่เป็นกองๆ จะต้องอาศัยการ จบ” %/ 1 ๓ = ) ฆ้ จ่ เวด 7 | ร ร 1 จัดการเข้ามาช่วย โดยการออกแบบ แล้วเอาสิงเหล่านี่มาเชือมกันให้เหมาะเป็นตึกขีนมา ไม่ | ะ ๒ ว ./ 2 | 4 ซั สน่ บ|! % [' «4 เช่นนั้น หิน ทราย กระเบื้องมันแยกกันอยู่ ซึงต้องมีความรู้ว่าขนาดไหนเหมาะ แค่ไหนจิง - 00 ' ดบ 2 ก เกิดเป็นตึกขึ้น กรรมกรก็ไม่ใช่คนจัดการ แต่จะมีคนจัดการทําให้เกิด หรือชาวนาทําแต่ทาง ร ฉิ เล๓ แอ เ=2 ซ่ เอ เทคนิค ไม่ได้มีการจัดการก็ยากจน เพราะขาดเรืองการจัดการ ะ ” 0 ะ 1 ปีเตอร์ ดรักเกอร์ ซึ่งเป็นนักปราชญ์ด้านการจัดการบอกว่า เต๓ก๕ฮู6กาธก1 |5 แห่[2๓- 2” ซ่ อท ๐ เทอง/เอสยีอ 1๐ ฮูอธทอฮเตอ แทอ๐ง อสช่ยอ นันก็คือการจัดการเป็นการใช้ความรู้ เน ง ๑ = 1 ฒ/ ๕ |! เข้าไปสร้างความรู้ ณ จุดต่างๆให้พอเหมาะที่จะทําให้สําเร็จ ขอยกตัวอย่าง จะสังเกตเห็นว่า 1 เว 5๒ 4 ” / 1 ม ๒ ๒ หลายคนที่ทํางานมีอุดมการณ์ จะเกลียดธุรกิจ ซึงผมก็ไม่ได้ไปห้ามอะไรว่าไม่ให้เกลียดธุรกิจ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 6 1 5/ | ซ่ ๕| 9” =ฆ ๒ล 4 .: ณฆณ ป 7 ณ7 แต่อยากจะให้ดูในส่วนทีเป็นการจัดการของธุรกิจ เพราะจะเห็นได้ง่าย ธุรกจตองอาศัยการจด = ม เค -์ ฆ” | ฆฒ ฉณ” | | %” ๑ การ ธุรกิจต้องใช้งานวิจัยตลอดเวลา เชน วิจัยว่าใครเป็นลูกค้าของเรา เขามีลักษณะเป็น =ะ ซ้ เง เส่ย ก0 รูย | อย่างไร ชอบอะไร เขามีอํานาจซื่อเท่าไหร่ ซึงต้องไปวิจัย แล้วจุดขายของสินค้าเราอยู่ตรงไหน เศ ง ฆ- เข้ากับวัฒนธรรมของเขาหรือไม่ เข้ากับความชอบของเขาหรือไม่ แม้แต่ภาษาจะใช้อะไร สินค้านีจะเรียกอะไร ต้องไปวิจัยว่าจะเข้ากับความชอบของกลุ่มชนทีเราจะไปขายหรือเปล่า แล้วเราจะพัฒนากลยุทธ์ หรือใช้ ๕1๓1๐ฮุห อย่างไรที่จะใช้ในการขาย เมื่อใช้ไปแล้วก็จะต้อง ไปวิจัยว่าได้ผลหรือไม่ได้ผลแค่ไหน เพราะเหตุไร บางทีทําไปแล้วไม่ได้ผลก็ไปทําวิจัย แล้ว ๑ ณี ณ์” ฒฆ” ฐ์ เล ๓ 1 ฆ «๕ เด เซ 2 1 ๐ นําผลการวิจัยมาปรับกลยุทธ์ แล้วไปทําใหม่ แล้วก็ไปวิจัยอีก เพราะฉะนันจะเห็นว่าอํานาจ มโหฬาร เรื่องการตลาดนีจะเห็นว่าไม่มีอะไรทานได้เลย เพราะอาศัยงานวิจัยครบวงจร การ สงครามก็เช่นกันใช้การวิจัยมานานแล้ว อาศัยความรู้จากการวิจัยมา 1๐ทน|๕16 ยุทธศาสตร์ในการทีจะต่อลู้ พอปฏิบัติแล้วก็ต้องไปประเมินอีกว่า ที่ทําไปได้ผลหรือไม่ได้ผล ฆข ๕ณ๕ณ = จ” < แล้วก็นํามาปรับอีก ย 2 ฮัฮั ย บณั «ย ฉะนันการจัดการต้องใช้การวิจัยอยู่ในตัวคือ การสร้างความรู้ขึนมา การจัดการจึงทรง พลังเหลือกําลัง ฆ 1 เฟ ณะ7 ะม เด เซ <= ในความเป็นชุมชนทีว่ามีศักยภาพสูงนัน อาศัยองค์ประกอบ 3 ประการคือ ฐ่ = 4 4 ๑=- ฐ่ ย 0 1. เรืองทางจิตใจ เรื่องธรรมะ เรืองจิตวิญญาณซึงภาษาอังกฤษ ใช้คําว่า 89เหน- “ ' " ะ 0 1 เซ สเท ซึงผมสรุปขึนเองจากการศึกษา จากการสังเกต คําว่าจิตวิญญาณ คนไทยอาจไม่เข้าใจ "5 1 " ' 01 ย 3 4 1 มากนัก เรื่องนี่เป็นเรืองธรรมะ เป็นเรื่องคุณธรรม เรืองสิงทีมีคุณค่า เพราะเราต้องนึกถึงส่วน รวม เราต้องลดความเห็นแกถ่ตัว เราต้องมีความรัก มีความเอื้ออาทรต่อกัน ยิงพัฒนาธรรมะ [ = = = " 0 ๑2 ๕ ๕ ' ยิงสูงขึน ยิงดี ยิงเจริญสติ ยิงเจริญสมาธิ ก็ยิงเป็นประโยชน์ต่อการอยู่ร่วมกัน โซ๒ ห เ 7 2. การเรียนรู้ร่วมกัน 3. การจัดการ แต่ละองค์ประกอบนัน ทรงพลังมาก ตัวธรรมะ ตัวคุณค่า ตัวการเรียนรู้ ตัวการจัดการมี ะ " "0 ะ- พลัง แต่ไม่พอต่อความยากของสิงทีเผชิญอยู่ ต้องอาศัย 3 สิงเข้ามาผนวกกันในความ ๑” ๕ ! จซ่ | = ๕ 0 1 เ 2 - | เป็นชุมชน เราจะสังเกตเห็นว่า เมื่อความเป็นชุมชนเกิดขีน มันแก้ปัญหาต่างๆได้ ดังตัวอย่าง ” | ย 4 บู ๑ ชุมชนวัดช่องลม ทียานนาวา เป็นสลัมคนจนซึงคนเหล่านี้ลําบากมาก ดร.ซิกาล และ รศ.ดร. ฒฯ” 6 ฆ่ ซ๊ เอ ณ์ ฆ %7 ซ ๕ " ๓ ฆ” เม<ฟ อรทัย อาจอํา ทีมหาวิทยาลัยมหิดล ได้เข้าไปทํางาน มี ๐แษ 8๐ก6 ให้การสนับสนุน วิธี ๑ ะ ๑ เด! การของธนาคารคือให้เงินไปเลย ทั้ง 2 ท่านก็บอกว่า ให้เก็บเงินไว้ก่อน การพัฒนาไม่ใช่ = = 4ส = ๓ซ ๑ | การให้เงินเพราะการให้เงินเมือเงินเข้าไปก่อนจะทําลายความเป็นซุมชน เพราะว่าความ ๓ ง ส ย = : = เข ะ เป็นชุมชนเป็นเรื่องของการวิงเข้าหากันแต่ถ้าเงินเข้าไปคนจะวิงเข้าหาเงินจะไม่วิงเข้าหากัน 4 ย ยฆ่ ฆ | = 9” 4” เห ซ| จึงต้องการความรู้ทีละเอียดว่า เงินจะเข้าจังหวะไหน และให้ทางธนาคารมาเป็น เ๓ทกอ %/ 7 47 เซฒ 9 %/ ดิบ”. งซี 7 ของชาวบาน และใช้เวลาเข้าไปส่งเสริมว่าทําไมชาวบ้านจึงจะเข้ามาคุยกัน การเขามาคุยกน ง . ร สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึ นายแพทย์ชูชัย : ม นายแพทย์ประเวศ : 7 มาประชุมกัน เป็นจุดเริมต้นของความเป็นชุมชน ถ้าเราสังเกตดู พระพุทธเจ้าสอนสอง ฒณ” ฆ ๆญ 1 เว ซ่ ส <ง 7 เ ฒ9 # พันห้าร้อยกว่าปีมาแล้ว เรืองอปริหานิยธรรม มี 7 ข้อด้วยกัน ใน 2 ข้อแรกของอปริหา นิยธรรม คือ 1. หมันประชุมกันเป็นเนืองนิจ เ๓ <ฟ ฒ2”. ๓ ซ่ ฒ”. ด ฆ โร ”. ๒ ณุ 2, พร้อมเพียงกันประชุม พรอมเพียงกันเลิกประชุม พร้อมเพียงกันกระทํากิจ ฆ่= . ทีพึงทํา นีเป็นธรรมะของการเป็นชุมชน พระพุทธเจ้าใช้คําว่า อยากจะเจริญต้องใช้ อปริหา นิยธรรม ถ้าตราบใดมือปริหานิยธรรม ก็ไม่เสื่อม ธรรมะของความเป็นชุมชนไม่ใช่ธรรมะเดียวๆ ๑ ณุู ซ เ ณ๕ =่ | ฆ= ฆ ฆ หมันประชุมเป็นเนื่องนิ้จแสดงว่า เป็นเรืองของคนกลุ่มหนึ่ง และการประชุมคือการมาเรียนรู้ ร่วมกัน การตั้งคณะสงฆ์ สงฆ์ไม่ใช่พระองค์เดียว สงฆ์แปลว่าชุมชน เราเห็นชัดว่า ถ้าเรา ลองไล่เรียงไปให้ละเอียด มีการพูดถึงสิกขา ไตรสิกขา เป็นหลักของการดําเนินชีวิต เป็น " ณฆ | <= ฒ” ”. 1 ๒ บ 606 9 พอ ๐ |!แอ สิกขาเป็นภาษาบาลี ตรงกับภาษาสันสกฤตว่า ศึกษา เพราะฉะนันสงฆ์ก็คือ ชุมชนของผู้เรียนรู้ เป็น !ธสเทหเทย ๐อทาทานทกั ในส่วนของชุมชนวัดช่องลม ใช้เวลาหลายเดือนประมาณ 3-4 เดือน เพราะว่าเป็น ปกติทัวไปในทุกประเทศ ชาวบ้านไม่อยากมาประชุม มาประชุมแล้วเสียเวลา คนที่ชวนต้อง ใช้ความพยายามมาก ซึงตรงนีจะต้องทําวิจัยอีกเรืองหนึ่งว่า มีปัจจัยอะไรมาทําให้คนมา ประชุมร่วมกัน กรณีที่บ้านนางแนว อําเภอแวงน้อย จังหวัดขอนแก่น ก็เช่นเดียวกัน คนยาก - = 4 4 ย ย จนมาก เป็นหนี้เป็นสิน ลําบาก มีครูคนหนึ่งซื้อ ครูสน รูปสูง ได้ชวนชาวบ้านมาประชุม ชาวบ้านไม่ยอมมา ชวนอยู่นานจนชาวบ้านเห็นใจ แต่ลักษณะเช่นนี้งานราชการทําไม่ได้ เพราะราชการมีจังหวะ มีงบประมาณ มีวิธีการ จะทนทําอย่างนี่นานๆไม่ได้ สุดท้ายราชการ จะใช้อํานาจเข้าไปสัง เ๓๕ ณ (๕ เด 1 ฆ/ / | =ณส ถ้าฟังดูภาคทุนและภาครัฐก็ถักทอกันแน่นหนาทัวโลก แล้วกระแสของความเป็นชุมชน หรือ "ๆ %ซ7 ณ/ | ง ซ เณฒ7 เ๓ =ฆี เส เส ๐เพ| 5๐๐เอพ นี เข้าใจตรงกันว่าน่าจะเป็นทางออกของสังคมได้ เพราะการเลือกผู้แทนเข้าไป 7 = ฒ7 ซ์ ๕ «” <=ม แ”. ) ประชาชนรู้สึกค่อนข้างสินหวัง และกระแสนีก็เป็นไปหทัวโลก ในเมืองไทยก็เห็นชัดเจน ผมไม่ เ ซ์ «=ซ |, ๕ ณ7 - แน่ใจว่ากระแสความเป็นชุมชนในเมืองไทยนี่ เริมก่อร่างขึ้นมาในช่วงไหน และพัฒนาไปถึง ไหนแล้วที่จะไปสู่ขันตอนการแก้ปัญหาตามทิอาจารย์กล่าวมา ณ ” | จ อ 9 ๑7 ” เซ ใด ซฆ |เคย ขช 1 เดิมในสังคมโบราณ ความเป็นชุมชนทีเห็นได้ชัดเลย คือสมัยนันบ้านเมืองไม่ได้เข้าไปยุ่งอะไร <: < "0 “- 0 " 0 กับชุมชนมาก ชุมชนก็อยู่แบบเป็นพีเป็นน้อง เป็นญาติ มีกฎกติกาของเขาเอง มีความเชือ ร่วมกัน มีการอาชีพ ช่วยเหลือกัน บางคนอ่อนเช่น คนแก่ เด็ก คนป่วย หรือคนโชคร้ายใน ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย นายแพทย์ซูชัย : « นายแพทย์ประเวศ : ” นายแพทย์ชูชัย : ย. นายแพทย์ประเวศ : อาชีพ ก็ช่วยเหลือคําจุนกัน ในชุมชนนันจะมีภาพเช่นนี้อยู่ และมีการเรียนรู้เชิงวัฒนธรรม คือการเรียนรู้เพื่อดํารงชีวิตร่วมกัน เพราะในนันมีทุกอย่าง มีทังความเชือ มีศาสนา มีการ อาชีพ มีการรักษาสิงแวดล้อม ตามที่เราเห็น รักษาต้นนํา ลําธาร รักษาป่า ฉะนันก็จะอยู่ ม ฆ» <=ฯง ม 1 ซ ฒิ เ= ฆ” "งี่ ๕ ๕ ๒ %” ด้วยสมดุลและยังยืนมาเป็นเวลาช้านาน ต่อมาอํานาจรัฐแข็งตัวขืน ก็รวมศูนย์อํานาจเข้า ซ่= 1 7 | ฆ 7 [ซ่ 1 ฒฆ” จบ 1 ฆซ่๑ 1 เล มา ทีดิน ป่าไม้ เป็นของรัฐ แล้วตังหน่วยงานของรัฐไปจัดการ เช่น กรมทีดิน กรมป่าไม้ แล้วเอากฎหมายเข้าไปครอบใช้หมด เมือก่อนชุมชนใช้กฎระเบียบของตัวเองซึงจะสอดคล้อง ะ " [ ๕๑ย บ =ะ๐ 4 ะ ยป กับเขาในรายละเอียด ต่อมาเราก็ใช้กฎหมายเข้าไป มีตํารวจทีสามารถจับคนได้ทังประเทศ < เก ฆซ่ 1 จ ฒ-” - ซ่ 7 ๕ง ร @ เส มีระบบผู้พิพากษา มีอะไรทุกอย่างเข้ามา ประกอบกับระบบทุนนิยม ทีเข้ามาบีบ พวกนี่ทําให้ ะ " ๓ ลป ขุงะ " สังคมแตก แม้แต่วัดซึงควรจะเป็นชุมชน มีพระอยู่ในนัน ที่พระพุทธเจ้าสร้างไว้ สถาบันสงฆ์ ย ๒ญ่ '" ส ไปใช้ระบบราชการ เพราะผู้ที่วางระบบคณะสงฆ์เป็นผู้ที่อยู่ในระบบราชการ ซึงระบบราชการ ๕| ๕ (2 เล เล ณฆ ส <ง9 - ” ๕ 7 เ= | เป็นระบบรวมศูนย์ ก็เลยรวมศูนย์เข้ามา เดิมชุมชนสงฆ์มีปฏิสัมพันธ์กับชาวบ้าน ก็กลายเป็น | ๕«๕ | ๓ ' เ ๓ ซ์ 4 ๕ ซ้ฒ ๑ จ/ | 4 ว่ารวมศูนย์พุ่งเข้ามาส่วนกลาง อยากได้สมณศักดิ์ ซึงประเด็นนี่มีหลักสังเกตอยู่ประการหนึ่ง ฆ ๑2 ๕ = «๕ ๕ = ณ2 ๕ คือ ความสัมพันธ์ทางแนวดิง และความสัมพันธ์ทางแนวนอน แนวดิงเช่นระบบอุปถัมภ์ ฆ ฆ (เซ ๕ ฆ = มีทาส มีไพร่ มีมูลนาย ระบบราชการ ระบบพระก็ไปใช้แนวดิง แต่ว่าความเป็นชุมชน ประชาคม - “ 1 =' . หรือ ๐๒๐ โท๒สเก็๐๓ เป็นการรวมตัวในแนวนอน ประเด็นนี่มีคนมองว่า สังคมไทยเป็นสังคมทีมีวัฒนธรรมแบบอุปลัมภ์ จึงค่อนข้างยากทีจะทําให้ เกิด ๐พ 5๐๐เอ1 1 จ เว - สังคมไทยเป็นระบบอุปถัมภ์ฝังอยู่นาน และใช้ระบบราชการ จึงเป็นประเทศราชการซึงรวมศูนย์ ฒ/ ฆ่ซ ม่ 7 ซี 1 <== ม «= 1 =. 7” ด้วยเหตุที่สืบเนื่องมาจากระบบอุปถัมภ์แต่เดิม แล้วมีไพร่ มีมูลนาย ลองสังเกตดูในระบบ ราชการ ห้ามข้าราชการไปปฏิสัมพันธ์กัน เพราะเขาจะกลัวไปก่อกบฏ เมือไปปฏิ ณ/ ณ/ ๕๑2 ณ์ ซู ง” 7% จ7 ฆ = ย ซั | 7 "ง เ สัมพันธ์กันมันมีพลัง ถ้าใครไปคบหากันจะมีความผิด ต้องขึนตรงต่อกันในแนวดิง จะสังเกต ว่าคนไทยจะคบหากันในแนวดิงฉะนันถ้าใครมีวัฒนธรรมคบหากันแบบแนวราบก็จะหงุดหงิด เซ 7 ๕=ฯ.! 9 เซ๑= ๕ เพราะอยากคุมทงหมด คุมทงกระทรวง ใครก็ไม่อยากให้มีกลุ่มนัน กลุ่มนีเกิดขนในแนว เอ ฑ์ณณฯ = ๑.= ราบ การมีกลุ่มนี้ก็คือ มี ๐เง๐ โพล๕เพ๐ก เกิดขึน จ ประชาชนไทยทัวไปยังรู้สึกตนเองยังเป็นไพร่อยู่ แทนที่จะเป็นพลเมือง (๐2อ๓) การเป็น ๐ห- %7 เอ ซี 1 | ณ-” ฆ่ ฒ” เว ร 4 ฒ” ฐ์ ณ” * 2อก ต้องอาศัยการศึกษา อย่างเช่นสังคมยุโรป ในประเทศทิพัฒนาแล้ว มีความสัมพันธ์ลักษณะ ๓ ๐เตี2อท มีสง คือสัมพันธ์ในแนวราบ มีความเท่าเทียมกันโดยพืนฐาน ญ่ ซงู| ๕ | ฆฯ อ , ซ้ เฟ่ ง ย - =« ก็ไม่ทัวทังยุโรป แตเขาม "สพฑ้อท อยางนมานาน อยางทผมเลาหลายครง มการศกษาวจย สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึื ๑ " = = = = ทีประเทศอิตาลี อยู่ในยุโรปค่อนมาตอนล่าง ในประเทศอิตาลีมีปัญหามาก เดิมมีการบริหาร ฆ ล จ7 | ซ่ ๐ ฆ่ =ฯ| ' การเมืองแบบรวมศูนย์ และทะเลาะกันอยู่นานเรื่องกระจายอํานาจ ในทีสุด ปีค.ศ. 1970 มี การออกกฎหมายกระจายอํานาจไปสู่ 15 ๒๑๐๐ก มีการเลือกตังรัฐบาลเองในแต่ละ ๑ฮเ๐๓ 0 ซฒ 1 ฆ เด 1 ฆ ฆ ณ= = -ฆ ง ต 1 |๓= แต่ความเจริญไม่เหมือนกัน บางแห่งเจริญดี เศรษฐกิจดี ศีลธรรมดี การเมืองดี บางแทห่งไม่ดี ม ฆ ฆ จ ๓ ๕ ข้ ฆซ ฆ -ฆ 1 “” 4 ๐ มบัฒ เลย แม้จะมีการเลือกตังแล้ว มีการซือเสียง ขายเสียง มีการฆ่ากัน ใช้อํานาจ ใช้อิทธิพล ณณ ๕ 1 ฆ 6ล ๐ งห ๕๐ ซ ๒ <ม ฒญ” แวค ซะ < เศรษฐกิจก็แย่ การเมืองก็ทํางานไม่ได้ ๐๒๑ 0น1ก๐๓ ก็เข้าไปทําวิจัยใช้เวลาวิจัย 20 ปี รสุญี 4 ย | เท" [ - 21 เก จนถึงปี 1990 จึงสรุปจากข้อมูลต่างๆโดยตังคําถามว่า ทําไมถึงต่างกัน และตังคําถามหลาย | “ : = " = อย่าง แล้วเอาผลงานวิจัยมาวิเคราะห์และสรุป ก็พบว่า เขตทิมีเศรษฐกิจ ศีลธรรมดี การ =ฆ ง ม “ = 1 ฆ่ ง- ซ่ เร ซ่ <ฟ เมืองดี เพราะมี ๐7๐ 7ัสเท่๐ก มากกว่าเขตทีไม่ดี และเขตทีไม่ดีนัน มีระบบ ณ์ ๕ เว ฆ =๕ 4 1 เว อุปถัมภ์มาช้านานเป็นร้อย ๆปี เป็นการปกครองแบบเผด็จการ ซึงยากต่อการแก้ไข แม้แต่มีกฎหมายเลือกตัง กระจายอํานาจไปแล้วแต่การโกงกินก็ยังอยู่ คนตรวจสอบก็น้อย เขานับจํานวน ๐๐ โฆฒส์เกื่อ๓ ออกมา โดยได้ให้คําจํากัดความของ ๐เ|๓๐ โฮ๕เท็๐ก ว่า เป็นกลุ่ม ชมรม สหกรณ์ สมาคม มูลนิธิ และนับใน ๒๐๐๐ก หนึ่งๆมีเท่าไหร่ต่อประชากร 4 ๕๐= < - บ . - โลสิ ซึงก็เห็นชัด และยังได้ตังคําถามด้วยว่า อะไรนํามา เศรษฐกิจเจริญก่อนแล้วจึงเกิด ๐๒๒๐ ก ๒ "' =ู|! - | “2 ดูช | = ูซฆ บ โทตลเกอท ห์รือ ๐เ๓๒๐ โแชลเทือท เกิดก่อน ซึงก็มีตัวอย่างในนันให้ดู บางแห่งเศรษฐกิจติ ค้า ขายดี ต่อมาขาดทุน เพราะขาด ๐เต๐ โณสเห้อก เขาจึงสรุปว่า ๐09๐ โณเก่๐ท เป็นตัวนํามา <่ ซ/ ๑ ซึง ๒๒๐ร๒อทัก เขาใช้คําว่า “๐เมแห/ เว๒ธ๐อ๕6ร เวเวรเวอทัพ” ไม่ใช่ “5๒๐๑เวอท์กี/ เวเธ๐อ๕อร อแพ“ ฉะนั้นจึงเป็นการยําว่า การพัฒนาทีมุ่งเศรษฐกิจจะไม่ทําให้เกิด ๐| 5๐๐๐ แต่ | เย " . ตุบ ๑ = = สล่ ตน ว่าในทางตรงกันข้าม ๐๒| 8๐๐๐ ทําให้เกิดความเจริญทางเศรษฐกิจ นีเป็นข้อสรุปของ ๓ุญ 1! ซ้ ๓๕ เ|!ซัซ่ =ฆซ่ | : 51 หนงสอเลมน หนังสอเลมนชอ “ต]๓๕ผกทกอย 0อทา๐๐๓๐ห พ๐๒” มขอรองว่า “๐7๐ โลลเพื่อท เท ปทัวเท ไสเท/” เขียนโดย @๐๒๑ห 9นเทฮ๓ นอกจากนี่ยังมีงานเขียนของ เง๐ทฑสก 1. ป๒ทอท ๐๐๓อ๑! ใน ผอ๑พ “๐ เขาวิจัยไว้มาก ในลาตินอเมริกา อัฟริกา เอเซีย เขียนเป็นหนังสือ เ=รน 1 | จ2 ' - 40ูื ณ์ ” เซ่ นหลายเล่ม สรุปในหนังสือเล่มหนึ่งไว้ว่า หัวใจของการพัฒนาแบบยังยืนอยู่ที่ ๐๐กากาน- ส ณ์7 ซ่. «๓ ญ ท ๐เฮสทเตทก็อ๑ท ซึงการพัฒนาที่สําคัญต้องประกอบด้วย ไ1. @๐๑อท๓ททนทล์# ๐๒๕๓ท๒อหือท มีการรวมตัวกันเป็นชุมชน 2, ไฮอสเทเทช ต้องเป็น ๓๐หัง๑ เอสทเทช ไม่ใช่ 1ธ8๕๐๓เทย เพราะเรา 19ธต๐ท มากแล้ว ฆ เง : เซ ก ย เช่น ราชการเข้าไป 1๑๓๐ก ในชนบท แล้วก็ไม่ประสบผลสําเร็จ ต้องเป็น |๒๕๓เกฎ ถ้าเรา 7 ร ๑ เจ : ๕ | ห 1 น ๕ ฆม๕ เข้าใจตรงนีจะทําให้ง่ายขืนมาก เราเพียงแต่เข้าไปส่งเสริมการเรียนรู้ก็พอ " . " 0 ญ น 2 ๕ 3. ๕ท๐งเธฮูอ คือตัวความรู้ เราต้องแยกกัน อย่างพระไตรปิฎกเป็น แ๓๐๒๑๕96๑ ร| 1 เซ ฆ | 1 สิมเ ถ้าเรามีแต่ (๓๐๒๐๕๑๑ แต่ไม่มี (6๓๓เกย พระไตรปิฎกก็อยู่อย่างนัน สมมุติว่าท่านธรรมปิฎก %/ «2 ๑ ๕ ๒ ซ่ ๓ / เล ท่านสร้างความรู้ไว้มาก แต่ถ้าคนไม่เรียนรู้ก็ไม่สําเร็จประโยชน์อีก การเรียนรู้ทําให้ความรู้มี เซซี ฆ/” 7” ม ซ่ ง 1 ประโยชน์ ถ้าชาวบ้านรวมตัวกันเรียนรู้เพื่อแก้ไขความยากจน จะต้องมีความรู้เรืองปาชุมชน ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 10 นายแพทย์ชูชัย : ซ๊ นายแพทย์ประเวศ : ! ฆ่ ฆ ง4 ๕ ซ่ | - ความรู้เรื่องเทคโนโลยีอะไรบางอย่าง นีเป็นเรืองความรู้ เป็นข่าวสาร ซึงจะเข้าไปเป็นตัว ประกอบของการเรียนรู้ การเรียนรู้ก็เพื่อสร้างความรู้ใหม่ๆขึนมา 2 เจ . ฯ<ฆ ฑิ แด ๐ แซ ซ่ 1 เ 1 7 1 จะเห็นได้ว่า โรงเรียน มหาวิทยาลัยของเรา ทําหน้าทีถ่ายทอดความรู้เก่า ความรู้เก่า "0 ะ > บางอย่างสําคัญต่อการถ่ายทอด แต่ถ้าทําอยู่อย่างนั้น โดยไม่สร้างความรู้ใหม่จะไปไม่รอด เพราะมีสถานการณ์ใหม่ ปัญหาใหม่ ถ้าไม่สร้างความรู้ใหม่ ก็จะเจอวิกฤตเรือยไป การที่ 4 เซ ๑ ฆ 4 ฑ ระบบการศึกษาของเราทั้งหมดอ่อนแอ เพราะทําหน้าที่ถ่ายทอดความรู้เก่า ไม่ส่ง เสริมการสร้างความรู้ใหม่ มหาวิทยาลัยถ่ายทอดความรู้ใหม่ได้น้อยมาก อยากเรียนถามอาจารย์ พอดีผมอ่านเจอใน โณ๓๑ !๐สฮ์ท@. ใน1ทอ๓ เขามีความรู้สึกวิตก . ' ซ ' อ «7 = ซ้ ซ่ 0 ล กังวลต่อความเป็น ๐| 5๐๐เอพ ในสังคมอเมริกาตอนนี้ลดลงเรือยๆ สําหรับในสถานการณ์ - ม " - 0 ' ของประเทศไทยผมดูแล้วเรื่องการสร้างความเป็นซุมชนให้เข้มแข็งดีขึนเรือยๆเท่าทิผมได้สังเกต ดู ไม่ทราบว่าจริงๆแล้วในความเห็นของอาจารย์ แนวโน้มของ 0๐๒๓| ห๑ก๕ และในเมือง ไทยในการสร้างความเป็นชุมชนมีสถานการณ์อย่างไรครับ แต 7 ซ่ ซ่ ' ซี ร - ซ่ ซ่ เว 2 ๒ ณี ๓ ฒฑ์ ย้อนกลับมาทีคําถามก่อนหน้านี่ คือเมื่อครังโบราณแล้ว ชุมชนก็ถูกทําลายเกือบหมด สําหรับ | " | 4 1 ๑ ในต่างประเทศที่บอกว่าลดลงมาเรือย ๆ ผมว่าไม่จริง ขณะนี่กําลังเพิ่มขืน เพราะชุมชน 1 เม | «ง ซุ 1 1 ซ่ %. เ2 ๓ณ ๕ แบบเก่าหายไปหมดแล้ว เพราะความเป็นเมืองมากขึืน แต่ก่อนคนแลกเปลี่ยนสินค้ากันก็ต้อง “ 1 “ 0 1 0ไ - 0 อยู่ด้วยกัน อาศัยพึงพาถัน ต่อมามีเงินเกิดขืน คนไม่ต้องสัมพันธ์กันโดยตรง สัมพันธ์กับเงิน - ๕ ฆ | รซ่ ฆซซ่= 4<ั | ! . = = จ ๕ เงนเป็นเทคโนโลยีอย่างหนึ่ง เทคโนโลยีทีเกิดขืนแต่ละอย่างจะกระทบสังคม พอนฉินเกิดขีนก็ กระทบความสัมพันธ์ สมัยผมอยู่บ้านนอก จะกินข้าวหลามแต่ละครั้ง จะช่วยกันเผาข้าวหลาม บางคนไปแช่ข้าวเหนียว ไปตัดไม้ไผ่เป็นกระบอกมาเผากัน แต่เด็กในกรุงเทพฯจะกินข้าว = = ซั 0 ซ สฐ ๑9 ง จ/ «๑ =% หลาม หยิบเงินขืนมาก็ได้ข้าวหลามแล้ว คนจึงให้ความสําคัญกับเงิน = ' 3 " ๑ย ๕ เมื่อมีเงินเกิดขึนก็ทําให้คนอยู่แยกกัน อํานาจรัฐเข้ามา ธุรกิจเข้ามา ก็แตกกันไป มี เณ” " " | ซุ | เท ฆ่ ' | 9 ลัทธิปัจเจกนิยม ทิเรียกว่า เสรีภาพส่วนบุคคล ด้วยเหตุที่มองว่า เราเป็นมนุษย์มีศักดิศรี - - < ๓ ๕ = ! = ง มีความเป็นตัวของตัวเอง ซึ่งนันเป็นความจริงส่วนเดียว มนุษย์เป็นปัจเจกบุคคลจริง แต่ ขณะเดียวกันมีความสัมพันธ์ถันด้วย ฉะนุ้นการมองแบบแยกส่วน หรือมองแบบเป็นความ ฒฑ” ฑ์ ฒ2” บ | ๓= ๕ 1 เซ 1 @ 1 ฆ สัมพันธ์กันทั้งหมดโดยไม่คํานึงถึงปัจเจกบุคคล ก็ไม่ใช่ ควรเป็นทัง 2 อย่างดํารงอยู่พร้อม กัน แต่คนมีความคิดแบบแยกส่วน คนทัวไปมักคิดว่าของต่างกัน ก็ต้องอยู่ต่างกัน ใน 4๐๐๐6 ต่างๆ แต่ที่จริงของต่างกันดํารงอยู่พร้อมกันได้ เหมือนอิเลคตรอน เดิมวิทยาศาสตร์มอง ฉ” สม ฆ” = ฒณ์ 62| | 1 ณ| | ห ณ๕ แบบวัตถุนิยมทัศนะ คือวัตถุจะหลอกเรา เป็นมายาภาพ เซช่นมองว่า เป็นเทป เป็นแก้ว ก็ เป็ านละอย่าง อยู่คนละแห่ง ของแต่ละอย่างจึงต้องแยกจากกันเป็นอย่าง ๆ วัตถุจะหลอกเรา 7 ป่ ฆ = ๐ 4 ณ” ณฆ ส ๊ เราเองสังเกตดูในโลกซึ่งมีคนจํานวนมากถําลังหันมาคิดแบบองค์รวม คดแบบความหลาก สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสี หลายดํารงอยู่พร้อมกันได้ คํานึงถึงความเซีอมโยงคํานึงถึง ๐๐กก๑๐1๐๕๓๐55 ก็เลยหันมาสน ะ- ฐ ะ " เย ใจศาสนาตะวันออกมากขีน เพราะว่าศาสนาตะวันออกพูดถึงความเชื่อมโยง ไม่ได้พูดแบบ ' ฉั = : 03 = แยกส่วน ขณะนีกระแสมีมากและกําลังโตขนทุกที ทังในอเมริกา ในยุโรป กระแสเหล่านี่มีมาก ดร.สก๊อต ซึงเป็นจิตแพทย์เขียนเรื่องนี้ไว้มาก ได้เล่าว่า เดิมเขารักษาคนไข้ทีละคน แบบเดียวๆ และต่อมาไปทํา ฮ๐น๒ 1ก6๓๐ห” (กลุ่มบําบัด) และต่อมาก็ช่วยสร้างความเป็นชุมชน ทําให้ มีประสบการณ์มาก และขยายตัวออกไป และได้ตังเป็นมูลนิธิชื่อ "๐6 (๐นกสุณก๐ก 1๐ 6อท๓ทภานทหัท ซิท๐๐นเฮยด๓ทรท9 และมีผู้เชียวชาญเข้าไปช่วยด้วย เพราะคนได้สูญเสียความ สามารถทีจะเข้าหากันแล้ว ต้องมีคนเข้าไปช่วย ว่าจะทําอย่างไรจึงจะทําให้คนเข้ามาหากัน " ' ย 0 0 ไ0 ซั ร่วมกันทําอะไรด้วยกัน และประสบความสําเร็จได้ถึง 80% ถ้าเราทําวิจัยพัฒนาเพิ่มขึ้น ๐ ๕ ๕ = ๕ ฆ ฆ่บ | ฆ ซุ ซ ! < | ซ่ ความสําเร็จก็จะเพฟิ่มขืนไปอีก กระบวนการที่เข้ามาช่วย ถือเป็นเทคโนโลยีอย่างหนึ่ง เช่นเรื่อง ' | | เม ษ อ ช้ หอเทเทอ ซึ่งเป็นเรื่องใหญ่ เวลาเราพูดว่าดี แล้วอยู่เฉยๆคงไม่ได้ ต้องเอา 1เกเกอ ขณะนี่ คนไม่ค่อยรู้จักกัน แม้แต่ พ๐๐ ก็ไม่รู้จัก ผ๐๐ เวลาทํางานชุมชน ก็ไปเกาะติด และก็ = - เ เพ = 1! ๕ ร% ๓ = ๕ ฆข = โรแมนติค รู้สึกเป็นเจ้าของชุมชนนันเลย ถ้าเราคิดว่าสิงเหล่านี้จะต้องเกิดขีนมาก ต้องคิด ร4 ซ่ ' 4 บ =« - | | ฆ ฉ/ ฆซ = ถึงเรื่อง หเทเทฮ ซึงต้องการการวิจัย เพราะในวัฒนธรรมต่างๆจะไม่เหมือนกัน จะมีบริบท ทางวัฒนธรรมเข้ามาด้วย ต้องดูว่าเราจะ ห@เ๓ อย่างไร อะไรทีทําให้คนอยากจะเข้ามาหากัน ม งส . ย . ก 90 ะ ย และ "อเท ตรงนือย่างไรทิจะทําให้คนเข้ามาทํางานด้วยกัน ซึงตรงนียังมีเรืองการจัดการเข้า < ซ ฒญ/ <ฯ ๕| ซ่ 7 [|<ปม ณ์” ๒ ณะ < ง | ๑ ๒ ๒ 2 1 ฒ” มาอิก การทําบัญชีเป็นเรืองการจัดการ คนไทยไม่มีนิสัยทําบัญชี พอไม่ทําบัญชีก็กล่าวหากัน ว่าโกงกัน ทําให้ความเป็นชุมชนแตก อย่างที่สหกรณ์ต่างๆแตกกันมาก เพราะไม่เอาการจัดการ และบางที ผพ๐๐ ก็ปฏิเสธการจัดการเข้าไปอีก เรือง ห๓กเกย ผมว่า สําคัญมากและต้องคิด 1 7 2 ฆ่ ฆ่ "จื่ เซ 4 [ ณ์ ณ์ ๕63 เลยว่า จะต้องสร้างความเชียวชาญเรือง ก๓เกเกฐ ขึนมาทั้งประเทศ แม้แต่ในมหาวิทยาลัยก็ «2 ซซ ต้องการคนช่วย ในกระทรวง ในวัดก็ต้องการคนช่วย ' = 1๕ ฉ” ง " “- 0 “ " " 0 ในวัด การเจริญสมาธิเป็นสิงทีดี แต่ก็ยังไม่พอ ยังต้องการความเป็นชุมชนทีจะต้องส่ง ๑ซ้ ย - ไฝฤไ 2 ๑= เสริมขินมาด้วย ให้คนสามารถอยู่ด้วยกัน มีทักษะในการอยู่ร่วมกัน พร้อม ๆกับมีการเจริญสติ " " 2 “ ย ๑ - ไสไโ1 เจริญสมาธิ แต่ถ้าเราเจริญสมาธิอย่างเดียว แล้วคิดว่าทุกอย่างจะดีขืน ก็มีคนคิดอย่างนัน ซึ้งบางวัดก็สอนเช่นนัน สอนสมาธิอย่างเดียวไม่พอ มันต้องการความเข้าใจด้วย เข้าใจใน ซ่ เต ฑ ๕ ฯ | 4ส - | ๓ ฆ = เรื่องทังหมด บางครั้งเราก็ไปพบชาวบ้านพูดว่า นีเป็นทางเดียวเท่านั้นคือการเจริญกรรมฐาน 0 8ฝไ9ไไ ม เณซ่ 4 4 4 . ซ่ แล้วจะทําให้โลกทังหมดดีขืน และบางครังไปพูดต่อต้านเรืองทีคนอินเขาพยายามทํา การท " ะ ยจป อ ! ส่ ' จะปรับระบบนันถ้าเราเข้าใจทังหมด แต่ทําเฉพาะ และไม่พูดต่อด้านคนอืน และถ้าการ ๑ ป " ะ < ๕ 2 ะจะช่วยส่งเสริมคว- 7 กระทําสิงนันสามารถเชือมโยงถับชุมชนก็จะเป็นประโยชน์ เพราะจะช่วยส่งเสริมคว ปืน ยป ย บ ข่ ยงเข = ร. = ชุมชน ดังนันต้องมีความเข้าใจร่วมกัน ต้องมีปัญญา ถ้าไม่เข้าใจ สิงทีทําไปจะกลายเป็น = ฆ ง - ซ่ ฆ ยซ@% 13 = เทคนิค ขาวพุทธเข้าไปสู่ความตายตัวมาก เมื่อเรียนรู้ถึงครังพุทธกาลก็ไปติดอยู่กับรูปแบบ ครั้งกระโน้น สังคมสองพันกว่าปีมันเปลี่ยนไปมากแล้ว ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 12 นายแพทย์ชูชัย ซ่ นายแพทย์ประเวศ : ตอนนี้มีการพูดเรื่องกระจายอํานาจกันมากในเมืองไทย มีการเลือกตั้งองค์กรปกครองท้องถิ่น (๐๐๕| ต๕1อ) ซึ่งตรงนี้ถ้าไม่มีการเตรียมหรือพัฒนาให้เกิดสิ่งที่เรียกว่า 6๐๐๐| ๐ง! ร๐๐เอ1'/ หรือองค์กรชุมชนท้องถิ่นขึ้นมา หรือสร้างความเป็นชุมชนให้ชุมชนเข้มแข็ง เพื่อทําการตรวจ สอบ ควบคุม กํากับ ประเมินผล ถ้าองค์กรชุมชนท้องถิ่นนี้ไม่เกิด ผมคิดว่าการเมืองท้องถิ่น ก็ไม่ต่างอะไรกับการเมืองระดับประเทศ ซึ้งทําให้เกิดความแตกแยก ในชุมชนเกิดการ ๐๐กบ๓1 อะไรต่างๆขึ้นได้ สถานการณ์ขณะนี้การสร้าง ๐๒| 5๐๐เอพ หรือ ๐๐เกานกท” ในเมืองไทย อาจารย์คิดว่าจนถึงขณะนี่มีสถานการณ์เป็นอย่างไร อนาคตข้างหน้าจะเป็นอย่างไร [ เร ฆ ฆ์ เรืองนีก็เป็นความจริง เรืองการกระจายอํานาจ อย่างไรเสียก็ต้องกระจาย เป็นสิงหลีกเลียง ไม่พัน แต่เราอย่าไปมองว่ากระจายอํานาจอย่างเดียว และฝากความหวังไว้กับตรงนัน ไม่ได้ เพราะดังทียกตัวอย่างข้างต้น ทีประเทศอิตาลี กระจายอํานาจไป 20 ปีแล้ว ก็ยังมี ปัญหา ต้องมืองค์กรตรวจสอบ ไม่เช่นนันก็จะมีการย้ายเวทีซื่อเสียง ใช้อิทธิพลต่างๆไปอยู่ที - 4 ฆ ม ๕ซั 1 1 ๕| บ เ ฆ ๑” จังหวัด และอาจลงไปลึก สร้างความแตกร้าวขึนในหมู่บ้าน ว่าเป็นซาวบ้านหมู่บ้านเดียวกัน ช ., " ' 70 ' 0 ขินกับพรรคการเมืองคนละพรรค และมีตัวอย่างให้เห็นแล้วในประเทศอินเดีย เนื่องจากการ ฆ ” ซ่ 9 7 1! / =่ ช๓๓ ๐ - - เมืองลงไปถึงชุมชน ชาวบ้านไปสังกัดพรรคต่างกัน เมื่อพรรคไหนได้รับอํานาจเป็นรัฐบาล ชาวบ้านอีกพวกก็จะแย่ เพราะในชุมชนจะแบ่งเป็นพรรค ทั้งๆที่ขุมชนควรจะเป็นพรรคเดียวกัน = ส% ย ฆ่ 7 คิอ พรรคชุมชน จิงเป็นข้อที่ควรระวัง ซ่ 4 ง | ' เณู่ม ม การทีพูดเรืองกระจายอํานาจแล้วไปฝันว่าทุกอย่างจะดีขืน คงไม่จริง ต้องสร้างกลไก | ' = ฆ ตรวจสอบในส่วนกลาง ตรวจสอบเป็นทางการ ไปตรวจสอบว่าโกงกินหรือไม่ ซึงตอน นี่เรากําลังทํากันมาก พวก ผ๐๐ กําลังทําอยู่ นักวิชาการบางคนกําลังทําอยู่ ผมเองก็อาจ จะเรียกว่าทํานิดหน่อย แต่ขณะนีผมกําลังทําเรืองชุมชน สร้างความเป็นชุมชน และ พยายามสร้างความเข้าใจกับองค์กรของรัฐ เรียกว่าครบทุกองค์กรแล้ว เช่น 1. สภาการศึกษา ตอนนีทําเรื่องเครือข่ายการเรียนรู้ของชุมชน อยู่ในแผนการศึกษา ของซาติ ซิ”. ฒณ์ ต 1 ง | 2. สํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแท่งชาติ ผมไปเป็น ประธานคณะอนุกรรมการวางแผนพัฒนาชนบท เอาคนมาช่วยมาก เน็นการเข้าไปส่งเสริม ความเข้มแข็งของชุมชน เนื่องจากสํานักงานคณะกรรมการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่ง ๑ 4่ - | บ ย ๕ 4 4 ชาติเคลือนไปว่าจะเอาคนเป็นตัวตัง และคนอยู่เดียวๆไม่ได้ ต้องอยู่กันเป็นชุมชน เรืองจึง ซ่ | บ บ ร4 = จ = ๑ ย ซ่ | เชือมโยงต่อไปได้กว้างกว่าตัววัฒนธรรม ซึ้งมีคณะอนุกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติทําหน้าทีอยู่ ๕ «๑ 1 5 จ่ 7 ณ๓ ซ่ เซ่ ฆ ส่ ฉ” ก็พูดคุยกันว่า ความเป็นชุมชนและ เรืองวัฒนธรรม เป็นเรืองใหญ่ทีจะต้องเชือมโยงกัน 3. สภาความมันคงแทห่งชาติ เราก็ทํางานร่วมกัน สมช.ก็ปรับ ๐๐๓๐๑๓๐1 เติมทํางาน เกียวกับความมันคงชายแดน ต่อมาการสู้รบน้อยลง ก็ปรับมาเป็นความมันคงทางสังคม เป็น สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึ 13 ร0๐๒ฮ| รธอ๐บทพ ทําความเข้าใจในเรื่องชุมชน สันติวิธี สมช.จะช่วยเวลาเกิดความขัดแย้งที รุนแรง และไม่มีทางออกในต่างจังหวัด สมช.จะเข้าไปคุยกับทางราชการให้ เรากําลังเสนอแนวคิดสร้างประชาคมจังหวัด เพราะแต่ละจังหวัด ลําพังทางราชการ | - เ จ” ๕ [| ไ | = 1 - ซี อย่างเดียวเข้าไปพัฒนายาก เราก็บอกว่าทีจังหวัดควรจะส่งเสริมความร่วมมือกันทุกฝ่าย ทัง ผู้นําชุมชน พ๐๐ นักวิชาการ นักธุรกิจ ข้าราชการ คือเราไม่ทึ่งใคร และไม่คิดแยกส่วน ว่า ใครสําคัญกว่าใคร และใครไม่สําคัญ เรามาร่วมกับทํา มีตัวอย่าง เวลาเกิดความร่วมมือกัน ง ณฆซฆ่จ/ 03๑จ/ จ” มันเร็วเหลือเกิน กรณีที่จังหวัดตรัง ผมไปที่ สิเกา นานหลายปีแล้ว ชาวบ้านมาร้องทุกข์กันมาก เขียนหนังสือมาก็มี มาคุยว่า พวกเขาลําบากเหลือเกิน เพราะป่าชายเลนถูกทําลาย เรือก็มา ลากอวนชิดชายฝั้ง เอาหญ้าทะเลไป ปลา ปู ไม่มีที่อยู่ ชาวบ้านก็จนลง แต่ตอนหลังเขารวม ตัวกัน มี ง๐๐ ด้วย คือ สมาคมหยาดฝน และมีนักวิชาการจากมหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ «๓ ๑ ลสั้ว « บง เก 0ฝ0 ฆ่ = กวชาการนสําคญ และถ้าได้ทนายความเข้าร่วมด้วยยิงดี เพราะเรองกฎหมาย กฎระเบยบ ซิ. าคัญ (ผมสังเกตเห็นที่จังหวัดน่าน กลุ่มฮักเมืองน่านก็มีทนายร่วมอยู่ด้วย) มีราชการร่วมด้วย ๑ % เศ ฒ/ "อ่ ๑ ฒฆ” 1 ต 6 ๒= 1 % ๕ญู 7 1 งทําให้เสริมพลังมากขึน ลําพังราชการอย่างเดียวก็ทําไม่ได้ พ๐๐ หรือชาวบ้านเองก็อ่อนแอ ร) 1 1 <= ฒิ 2 ฆ” %/ 1 ษ - ๕ "ๆ %/ =จจั = เล ๕= แต่พอร่วมมือกันและจังหวัดเข้าร่วมด้วยทําให้ไปเร็ว ขณะนีชาวบ้านดีขึน ยิมแย้ม มีความสุข ๑ ย " 1 ะ ! ๕ 4 ๓ ๐ 1 กินอิม รักษาหญ้าทะเลไว้ได้และกําลังขยายการรักษาชายฝังทะเลออกไปยาวขึนซึงเป็นตัวอย่าง จริงๆ ห ” 0 ซ่ | = เ. = ณ/ เว ฉะนัน นักวิชาการที่พูดอะไรต่างๆโดยคิดเอาเอง อยากให้ไปดูจริงๆ นักวิชาการต้อง «ณุ ฒิ <=ฟ 1 4 ๒ ฒฆ” ฆฒ ร . 1 มีฐานมาจากความจริง ดูจากประเทศเราเอง หรือดูจากต่างประเทศ ซึ้งกําลังเกิดขึน ไม่ใช่ = | «7 1ง4 ๓ = ซ๊ = ย 4 (เฮ0๐ง คิดเองและพูดเอง ความเป็นชุมชนสมัยใหม่กําลังเกิดขึนจริง และถ้าการศึกษากําลังปรับเข้า มาอีกจะดี เพราะการศึกษาขณะนีลอยตัว ถ้าระบบการศึกษาเราปรับเข้ามาทําความเข้าใจ ความเป็นชุมชน ส่งเสริมความเป็นชุมชน พลังจะมโหฬาร มีโรงเรียนประถม 30.000 แห่ง ฆ้ 1 เล ซ่ <สฟั 1] เล | ๓ แล เ= ขณะนียังแยกตัวอยู่ ถ้าใครสนใจเรื่องชุมชน มีกิจกรรมร่วมกัน จะช่วยให้ชุมชนเข้มแข็ง ฉะนันในภาคของวิชาการสําคัญ ทีจังหวัดนครศรีธรรมราช กําลังเกิดประชาคมจังหวัด เกิด การระดมความคิดหลายอําเภอเข้ามาร่วมกัน มีจังหวัด ผ๐๐ มหาวิทยาลัย 2 แห่ง คือ สถาบันราชภัฏฯ กับมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์ ภาคธุรกิจ และขณะนี่อาศัยสํานักงานคณะ " = « = - 1้0๐ กรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและลสังคมแห่งชาติ เข้าไปทําให้เกิดทุกจังหวัด แล้วเอานักวิชา = ส4 = ย : - | การ ดร.ชาติชาย ณ เชียงใหม่ เข้ามาร่วม ซึง ดร.ชาติชาย ได้ไปสํารวจในจังหวัดต่างๆดูว่า [ ซ่ จ7 สซี 1 ม เณ/ จ” เซ 1 1 ม 1 ๕ 3 ๕« เล เม ผู้คนอย่างไร ถ้าจะรวมตัวกันจะเป็นอย่างไร เซ่นทีจังหวัดน่าน กพบวามนายแพคทยบุญยงค «7 = มี ส4จย = ) = ” ) ย ซึงให้ความร่วมมือเต็มที่ เพราะมีบารมี อยู่ที่จังหวัดน่านมานาน จะเห็นว่าประชาคมต้อง ต 1 1 - <= แร บู ฆ 4< ๆ % 4จ” 1 มว่ 2 อาศยคนเกาคนแก คนมบารม เข้ามาร่วมมือจึงจะทําให้เกิดพลังมากกว่าจะมีพลังทาง ราชการเท่านันทีทํางานอยู่ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 14 ณ์ นายแพทย์ชูชัย : ๕ นายแพทย์ประเวศ : นายแพทย์ชูชัย : ๕ นายแพทย์ประเวศ : ! ซ่ ง เมือ บพ0 ทราบข่าวว่าเราจะไปส่งเสริมประชาคมจังหวัด ก็เกิดตืนเต้น หัวหน้าของ " == ) 4 ๕ « บพ09 มาพบผมที โรงพยาบาลศิริราช บอกว่า บม06 สนใจเรืองนี้มาก จากประสบการณ์ : ม " ” ะ 4 อ การทํางานทัวโลกของ บผ05 จะทํางานกับรัฐบาล เท่านัน ซึ่งจะไม่ยังยืน ต้องทําแบบ 5๐๐เธ'/ ทังหมด คือทุกภาคของสังคมต้องเข้ามาร่วมกันก็จะเกิดความยังยืน ความเป็น ๐เ%| 8๐๐เอพ ในกรุงเทพฯ ผมอยากจะพูดที่เห็นเป็นรูปธรรม เช่น จส.100 อาจ ” จะเป็นรูปแบบหนึ่งหรือไม่ 5 | “ร "02 เง 2๓. . ซ่ < ส เพซะ ครบ เป็นรูปแบบหนึงทีเข้าข่าย หรือใกล้เคียงคําจํากัดความทีว่า คนจํานวนหนึ่ง โดยไม่ได้ ณ” 43 ฆ้ ม่ < 4 มฯ «1 , "ว่ จ” พูดถึงพื้นที่ คนจํานวนหนึ่งมีวัตถุประสงค์ร่วมกัน มีความเยืออาทรต่อกัน ลองสังเกต ดูเขาจะมีการพูดจาช่วยเหลือกัน คนท้องจะไปคลอด รถติด มีคนส่งข่าวกันมาก พยายามจะ ช่วยกันบอกตํารวจ นําทางคนท้องไปได้ไหม ใครผ่านไปช่วยพาไปได้ไหม บางทีไม่ได้ บอก ให้เฮลิคอปเตอร์ไปลงใกล้ ๆให้พาไปก็มี คือมีนําใจที่จะช่วยเหลือกัน และอาศัย ๐๐กากคนท|๐๕- : ซฆ =4 เจข่ , ณอๆข , ย = ง ห่อก หรือกรณีตึกถล่มทิโรงแรมรอยัลพลาซ่า โคราช ก็ใช้การออกข่าว คนให้บริจาคถึง 26 ย ' ็ิืิ็ไสฮ90ไ 0 ไไ็5 = ล้านบาท มีพลังเกิดขืน คล้ายๆกับเป็นชุมชนทางอากาศ ฉะนันจะเห็นว่ามีชุมชนใหม่ๆเกิด ฐ 4 0ฤจ 6็โ็0 ขึน ซึงสามารถส่งเสริมได้ทุกแห่ง ในกระทรวงฯถ้าส่งเสริมตรงนี่ ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับ ๓นฟ่า๐ ย ๓ ๕ ย ๕๐ " เฯ ก็ละไว้ เราสร้างความสัมพันธ์แนวราบขีนมา แล้วก็ถักทอกัน ส่วนตามแนวดิงก็สําคัญ 1 ) ฒ. ฒณ”์ %ล 1 ร 7 ฆ่ 1 เล : 6 ซ่ ณ” ฒ” แต่ถ้าไม่มีแนวราบประสานกัน มันก็ไม่เป็นเนือผ้าทีน่าใช้ จําเป็นต้องถักทอกัน เพราะ ฉะนัน เวลาเกิดการรวมตัวกันในแนวราบ ก็ไม่ควรเป็นปฏิปักษ์กับแนวดิง ควรใช้การ จ สุขบ จ7 « | 4 ๕ ฆ่ข ๓ , ถกทอ จงตองอาศยความรถก ความอดออม อดทนตางๆ ซึงเป็นธรรมะทีต้องเข้าไปถักทอ สังคมไทย แนวราบอย่างเดียวคงไปไม่รอด ถ้าแนวดิงไม่ช่วย เชซ่น สมเด็จพระเทพฯได้ลงมา ช่วยจะทําให้มีพลังมาก ถ้าสังคมไทยจับประเด็นตรงบีได้ และถักทอกัน ตังแต่ ฮู๓5 1๐๐1 นักวิชาการ งพ๐๐ ราชการ 0 - ลจ3จ0 จ่ะ 0 ข้างบนขึนไปเราก็มีพระเจ้าอยู่หัว มีสมเด็จพระเทพฯ เมือถักทอตรงนี้ได้ก็จะมีพลัง ปัญหา 1 %/ <-= เว ๕ ฆ ซิ“! เซ ๕ ต่างๆ ก็แก้ได้หมดทุกชนิด แก้ความยากจนก็ได้ ไม่มีปัญหาเลย ป่าไม้ให้คืนมาทังประเทศก็ “ ะ " 0 = จชั | ๑ร่ คืนได้ พร้อมแก้ความยากจน เมือชาวบ้านทั้งหมดฐานะทางเศรษฐกิจดีขิน จะส่งเศรษฐกิจที ฐั ะ ย =สชั 2 0ไฝไ 5 ดีขันมาสู่คนข้างบน พวกข้าราชการจะดีขินหมด เพราะฐานตรงนันมันใหญ่ ผมใช้คําว่า ย “ 009ฤ่ 1ห๐๒๐ น เพราะพูด 1๐๑ ๕๐๓ มานานแล้วก็ไม่เป็นจริง ทําฐานให้แข็งแล้ว ก็จะ | = ซ่๑๕ จ/ จ” 4 จ/ ซ่ ฆ = ส่งเศรษฐกิจทีดีขึนมาข้างบน ให้กับชนขันกลาง ข้าราชการ ครูที่จนมาก แล้วเราก็ผลักดัน เ, = ณ= ณ/ ณ# บมซ ๓๕ 2 “ ส การศึกษาให้ดี เป็นประโยชน์ พัฒนาให้ครบทังบุคคล จิตวิญญาณ สังคมทังระบบ ซึง สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสี นายแพทย์ชูชัย : ซ์. นายแพทย์ประเวศ : 15 1 เล 2 แล ซั เ- ฆ ๕ซ่ ๓ ฒ/ <ฆ ๓ ซู สามารถช่วยกันทําได้ ตรงนีคือพลังของการสร้างสรรค์ที่ผมฝัน และกําลังลงมือทํา และมี " 20 " ' พข 0ฝ1 ความเชื่อว่าเกิดขึนได้ฉะบันสิงทีผมทําทั้งหมดทีจริงผมไม่ได้ทะเลาะกับใครเรื่องมันมาพัวพันเอง ผมพยายามส่งเสริมงานตรงนี้ 4 ซ่ .- | , ๓ ข้๑= ๕ ซฆ พูดถงเรองประชาคมจังหวัด ผมไม่ทราบว่า ประชาคมจังหวัดนีเกิดขืนโดยราชการ ทรอ อย่างไรครับ และมีจังหวัดไหนได้เริมไปบ้างแล้ว ง 1 ข ๐| : จ ๑ ซ่ | อาจจะกล่าวว่าผมเองได้เป็นคนสําแดง ๐๐๓๐๑๒๐1 นี ในการทําแผนฯ 8 ซึ่งผมเป็นประธาน คณะอนุกรรมการพัฒนาชนบท เราได้เอาคนหลายฝ่ายเข้ามาร่วมกันทํา ผมเสนอให้ชูคําว่า “เบญจภาคี” มาสองสามปี เพื่อจะให้หลุดออกไปจากการทะเลาะกัน คิดเป็นฝักเป็นฝ่าย อย่าง พ๐๐ ทะเลาะกับทางราชการ ทางราชการก็เกลียด งพ๐๐ หรือบางทีก็เกลียดผู้นําชาวบ้าน ผู้นําชาวบ้านก็เกลียดราชการ มันมาจากความคับแค้นและความบีบค้น ลักษณะอย่างนี้ใน ๕ เจ 0 " ฆ - " ง ๕ ๓ส ความเห็นผมไม่มีพลัง จึงชูคําว่า “เบญจภาคี” หรือ เว๓หก๑ก๒๐ 5 ฝ่าย ก็เป็นที่ยอมรับ <= ฒ” เด ณ” เจ 7 ๐ พอพูดถึงการมีส่วนร่วมคนรับง่าย ราชการก็ขานรับ ขณะเดียวกันทําให้ พ๐๐ และผู้นํา = ย 4 4 , - [ ม 1 ชุมชนมีบทบาทด้วย เรื่องที่จะก่อความขัดแย้งยังไม่ต้องพูด เช่น จะให้ ง๐๐ ใหญ่ หรือแม้ | ๕| ฯ ๕ ๕ [ซ่ ณ | มฆณ | ๕ | ฆ จะพูดว่าเป็นแผนฉบับประชาชนก็เป็นการแยกขัว ทางราชการก็เขม่น ถ้าพูดว่าเป็นความร่วมมือ เป็นภาคี ก็ยอมรับง่าย ในการจัดทําแผนฯ 8 ผมก็เอานักธุรกิจ ผู้นําชุมชน นักวิชาการ ข้าราชการ เข้ามาร่วมกันทํา ไม่ใช่ทําเฉพาะราชการเท่านัน อย่างเช่น คุณโสภณ สุภาพงษ์ ๕| ฒ-” ๒ ซ๊ ซ่ | ฒณ์ ๕ <= ลง ร 1 เป็นนักธุรกิจ คุณไพบูลย์ ซึ่งเป็นนักเศรษฐศาสตร์ เดิมอยู่ในภาคธนาคารขณะนีอยู่ พ๐๐ เข้ามาช่วยทํา ทั้ง 2 คนนีเก่งเรืองการจัดการ พอเราพูดอะไรไปเขาสามารถจับคําพูดเราเป็น ' ม = ะ< " ง ระบบ สํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติก็สบายขึนมาก เพราะ อ ” ล - ทําให้การจัดทําแผนฯง่ายขึ้น ขณะเดียวกันเลขานุการคณะอนุกรรมการฯก็มีความสามารถ ฐ สรุปประเด็นการประชุมและยกร่างเป็นแผนฯปืนมาได้ การจัดทําแผนฯ 8 ไม่ควรทําเหมือนแผนที่แล้วมา แผนฯที่แล้วมาเหมือนเป็นแผนของ ฆ ) 9 < เล | ๑ ณซี 1 ๑ ซ่ =. ซี ข้าราชการ อยู่ในหนังสือ ซึงแล้วแต่ใครจะทําหรือไม่ทํา เนื่องจากผมมีประสบการณ์เบญจ " 0 " ' 0: ภาคีมาก่อน ผมก็เสนอใช้ประชาคมจังทวัดเพราะรู้ว่าจังหวัดต่างๆค่อนข้างติด จะเห็นว่าผู้ | 5 เซ ซ= ! ๓ซ่ ๑ ณฆงฯข เว จ ว่าราชการจังหวัดบางคนอาจจะไม่ดี บางคนดีแต่พลังที่จะทําการก็มีน้อย ก็ถูกย้ายขาดความ 9 4 5 จ | ' ลี่ยนแป ต่อเนื่อง ซึ่งผมมองมานานแล้วตรงนี จังหวัดสลับซับซ้อนมากขึนเพราะสังคมเปลี่ยนแปลง ” ง ๑/ ๐ ฒ/ ๑ «7 จ” ณ/ ๓/ ๕ พ 1! พลังทํางานทีจังหวัดไม่พอ ลําพังแต่ราชการกําลังน้อย แต่ว่าพลังในจังหวัดมีมาก แต่ไม่ค่อย เซ [ซ่ น9 ๐ @-4 ฒ” 1 1 มีบทบาท ไม่มีเวที ทังเป็นผู้นําชุมชนเอง แต่ละจังหวัดคนฉลาดมีมาก แต่เขาไม่มีบทบาท | 4” งธ๐ นักวิชาการ นักธุรกิจ คนเก่าคนแก่ของจังหวัด คนที่มีบารมี ล้วนสําคัญหมด เพราะ 9 ๒ ๑ 9 5 - ะ - ไไ9จ9จ9ไเ ผมดูจังหวัดผมเองมีมากเลย ในจังหวัดกาญจนบุรี มีตังแต่พระสังฆราช แม่ทัพ กวีรัตนโกสินทร์ จ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 16 7 นายแพทย์ซูชัย : ซ๊ นายแพทย์ประเวศ : นายแพทย์ชูชัย : อธิบดิกรมสามัญศึกษาขณะนี ก็เป็นชาวเมืองกาญจนบุรี คนจังหวัดไหนก็รักจังหวัดเขาทั้ง = % < ซ่ 7 1 ร ฒ” ณ์” เล ๑ ใ/ ฒ” เต ๕ง ๕ | ๑ ซิ/<ง4 สิน ถ้ามีทางทีจะให้คนเหล่านี้มารวมตัวกันจะให้เขาทําอะไรให้กับบ้านเมือง ก็น่าจะทําให้มี 2 "รู 1 9 | =ฆซ่ !. ! ง . ๑ - 1 1%» ฆ ! ๕ 7 พลังมากขึน แต่ต้องเป็นเวทีทีไม่ใช่เวทีอํานาจ เพราะอํานาจมีอยู่แล้วในผู้ว่าราชการจังหวัด เ ฆซฆ เรื่องอํานาจจะทําให้ทะเลาะกันสูง ทีนี่น่าจะเป็นเวทีของความร่วมมือแล้วไม่ต้องพูดถึงเรือง : " ': ซ่ม = ม ะ ง ย อํานาจ เพราะว่าตัวอํานาจทีแท้จริงจะเกิดจากความรักและปัญญา ฉะนันตรงนีจะต้อง ะ - 0 00 " 0ื ซ่ เป็นเวทีของความรักและปัญญา เพื่อให้รู้ว่ามีเรืองอะไร อะไรที่ต้องหาข้อมูลเพิ่มเติม อะไรที ต้องวิจัย และต้องทํางานต่อเนือง ถ้ามีอํานาจเข้ามาจะทําต่อเนื่องไม่ได้ เพราะมัวแต่ทะเลาะ ๑7 1 = ” ๕ ๕ ซ - 0 ไ ฆ «๑ | กันแย่งอํานาจกัน จึงได้ชูประเด็นนี่ขึนมาเป็นประชาคม ซึงเป็นเรื่องเดียวกับความเป็นชุมชน เบญจภาคี หรือพหุภาคี มีความเป็น เ๒๓หก๑๒๓๒๒ กัน ตัวอย่างที่จังหวัดตรัง เราเห็นความ เป็นเบญจภาคี มีความสร้างสรรค์มโหฬารที่นัน ความสําเร็จสูงมาก ผู้คนที่ร่วมกันตรงนันก็มี " 0 ล310 ซึ ความสุขมาก ชาวบ้านก็ดีขึ้น สิงแวดล้อมก็ดิขืน เมือเป็นเช่นนี่ แล้วเราจะขยายตรงนี่ออกไป ให้ครบทังจังหวัดได้อย่างไร จังหวัดทังจังหวัดจะเป็นมหาวิทยาลัยแห่งการเรียนรู้ของทุกฝ่าย เพราะการเรียนรู้ของเราทุกวันนี่ไม่มีพลัง ทําอย่างไรให้จังหวัดทั้งจังหวัดเป็นมหาวิทยาลัย แห่งการเรียนรู้ เรียนจากของจริงเลยว่าอาชีพจะต้องทําอย่างไร ความสัมพันธ์จะต้องทํา | = เ” = | เฉ/ « | ร= ซู ข่ 1 ฆ่ ๕ อย่างไร สิงแวดล้อมจะทําอย่างไร การจัดการจะทําอย่างไร จึงเป็นเรืองใหญ่มากที่อยากเห็น ให้มีการพัฒนา นีจึงเป็นทิมาของการเสนอเรืองประชาคมจังหวัด ในวัฒนธรรมของเราถ้าใคร 1 7 ร ฆซ่ เ 1 | | สู ฒณ์ ๕ ฒศ” ณ” เ๒ 4 - ไปก่อตัวขีนทีจังหวัด ไม่ว่าจะเป็น พ๐๐ หรือนักวิชาการก็ตาม ทางจังหวัดก็จะไม่ไว้ใจ ดัง เซ @ 7 ฒ/” ร 7 =<ู่ | 1 นันถ้าสํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติซึงเป็นหน่วยราชการ ด้วยกัน หากสามารถสร้างความเข้าใจตรงนี่กับกระทรวงต่างๆ ก็จะทําให้ง่ายขืน เรืองนีได้ กําหนดไว้ในแผนฯ 8 คือ เป็นการส่งเสริมให้เกิดประชาคมจังหวัด ในจังหวัดต่างๆทีมีเรื่องเครือข่ายชุมชน ชุมชนเข้มแข็ง เท่าทีอาจารย์ได้ไปพบเห็นมา ไม่ | ๑” ซู ๓ 0 1 1 | เ =ฆ 1 อง 7 ฒณ” ๕ 1 ทราบว่าทัวประเทศขณะนี่ มีลักษณะอย่างเช่น กลุ่มฮักเมืองน่าน เกือบทุกจังหวัดหรือไม่ 2 ห |ม 9 - ๕ = รั ซ่๑(| สข่ณ ๕ สญ่ ๓ ซญ |ฆ ซ่ ฆ เรายังไม่รู้ ต้องการการวิจัย เราเห็นเกิดขึนที่โน่นทีนี่ เห็นทีจังหวัดเชียงใหม่ มีชมรมเพื่อเชียง ง ๐ 1 ฒ7 ฒ” ส 1 ฒณ์ ณ์” 1 1 ใหม่ ทีอําเกอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ได้เชิญผมไปพูด กลุ่มต่างๆรวมตัวกันสิบกว่ากลุ่ม ๐ ณ” ส เพีบ 1 ๒ เด ซ่ 1 4 ณซ ๕| 7 ณซ่ ฆ” 7 เขากําลังคิดกันว่าจะทําอะไรกันเพื่อหาดใหญ่ ซึงก็เป็นแนวโน้มที่ดี เพราะคนทัวไปจะรักท้อง ถิน เอาท้องถินเป็นตัวตังก็จะรวมคนได้ง่าย มีการรวมตัวกันในจังหวัดบ้าง ในลุ่มนําบ้าง ถ้า 7 2 ฒณ”์ แล” ง %/ ๓ | “ เราพยายามสร้างความเข้าใจ อย่าให้แตกแยกกันไป จะได้สานต่อพลังตัวนี ผมใช้คําว่า “เป็น การรวมตัวทางวัฒนธรรม” ง «ฆ้ = ฆ่ | = | เ กระแสของการก่อตัวนีคงเริมมาเมือ 4-5 ปีมานี ใชไหมครับ สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึ ๕ นายแพทย์ประเวศ : 17 [ ซ่ . | «๑ ณซ 1!| ๓ ๓ซ ๕ซฆ ซ๊ ม 1 ณาบ "ล =ญ่ บ ใช่ครับ เริมก่อตัวแล้วก็มีมากขึ้นเรื่อยๆ หน่วยราชการก็เข้าใจมากขึนเรื่อยๆ ดังทีพูดไว้ตอน ซ - ฆ =ซจ่ ! -= = ! ฆ ฆ เน ต้น สภาการศึกษามีแผนแห่งชาติทีจะส่งเสริมเครือข่ายการเรียนรู้ของซุมชน เขาได้ไป ๐ < ๒๓ เว ๐ เซ ง ๑ ณะ7 ฒ” ซี ทําการศึกษาวิจัยแล้วนํามาใส่เป็นนโยบาย เมื่อสํานักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจ และสังคมแห่งชาติจัดทําแผนฯ 8 เรืองวัฒนธรรมแห่งชาติ ก็ได้นําเรืองนิเข้ามา เพราะถือว่า เรืองนี่เป็นกระบวนการวัฒนธรรม ขณะนี้กําลังช่วยกันทํางาน อีกเรืองทีกําลังเข้ามาเป็นเรื่องใหญ่ ณฆ = เร =๓«๓ 1 ซ=ฒ๑ ณซู่ | = เ ๕ เด ง ก็คือการวิจัย เราใช้ช็อการวิจัยว่า การวิจัยเพื่อส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชน ไม่ใช่ไป - ไฮ ' เงร ๑ 4 1 ๑ บ ๕ วิจัยเพื่อรู้อะไรซึงจะอยู่แต่ในกระดาษ เราจะมุ่งไปทีการวิจัยเพื่อส่งเสริมความเข้มแข็งของ ชุมชน ทางสํานักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัยก็เปิดแผนการวิจัยในเรืองนีเป็นแผนใหญ่ คน 6- ัวไปไม่ค่อยเห็นบทบาทของการวิจัยว่า จะทําให้ได้มากและเร็ว ซึงผมพยายามไปอธิบายตรง 5 ข้อ นี่ เวลามีคนเข้ามาฟังการจัดทําแผนฯ 8 ผมจะยกตัวอย่างเช่น วิจัยให้รู้ว่าขณะนีทังประเทศ = รซบ ๕ ซ่ ะ , - 0 มีชุมชนอะไรทีเข้มแข็งขืนมา ทีไหน ลักษณะอย่างไร มันเกิดขีนจากอะไร และจะขยาย เฉ” | ด =๑๓ ฆ = <=ี่ ฆ่ รส่ = ซ่ ๐ ๐7 =๑๑ |! ตัวอย่างไรทังประเทศ การวิจัยอีกชนิดหนึ่งคือ เรือง ท๓พเก ซึ่งเป็นเรืองสําคัญ วิจัยว่าขณะ - ซ่ , ๑ 1 ๕| | - ๑ |เงะช เว นีในเรือง หพกอ ใครทําอะไรอยู่ เป็นอย่างไร กรมพัฒนาชุมชนทําอะไรอยู่ ได้ผลมากน้อย แค่ไหน ดีหรือไม่ดี กรมส่งเสริมสหกรณ์ทําแค่ไหน กรมส่งเสริมการเกษตร พ๐๐ ธุรกิจ ทํา ' ย ๕ ะ ยป ฐ อะ ยฆซังย 1 อยู่แคไหน ให้เราเห็นภาพทั้งหมด แล้วทังหมดนี้ เราจะพัฒนาให้ดีขึนได้อย่างไร จะประสาน ณ์ | % ณะ 2 แล 1 ซ่ 1 ร่ ๐ ญฆ «๓ ซู ซ์ ๕ งานกันอย่างไร จะมีการจัดสรรทรัพยากรได้อย่างไรเพื่อหนุนช่วย ซึ่งจะทําให้เกิดขึนได้เร็ว มากกว่าที่จะลงไปทําเอง ผมได้ไปพูดที เจบ| (ไจธรอสเ๐ท สทส 0ธงอ|!อ๒ทาอฮท1 !เทรไห้น1อ) จังหวัดขอนแก่น มี หน่วยที่เรียกว่า หณกเกฮ ผมบอกว่าถ้าคุณทํา 1๐เกเกย เอง ปีหนึ่งๆคุณจะทํา 1๐เกเกอ ได้กิรุ่น - ณะ งข เม้ เซ ๑๑๓ ซ่ ' ๑ คูช =% สมมุติว่า 2 รุ่น ซึ่งคุณก็ทําได้แค่นี้ แต่ถ้าคุณไปทําวิจัยเรือง ห๓เกอ จะทําให้เกิดปัญญา เห็นภาพทั้งหมด ยกตัวอย่างในภาคอีสาน คุณจะเห็นว่ามีใครกําลัง ห๕๓เฮ บ้าง ทําทีไหน อย่างไร ได้ผลมากน้อยแค่ไหน จะขยายตัวได้อย่างไร จะเห็นว่า เกา๒๕๐1 มีมากจากการวิจัย 4 0 000 ' 0 "0 ย ซึงเราจะต้องหมันทําความเข้าใจให้กับคนทัวไปเพราะคนทัวไปมักจะเข้าใจว่าต้องลงไปทํา เอง " 4 ๑๐4 ๑ 4 บ ะ4 อีกประการหนึ่ง การวิจัยเรือง เงินทุนที่หนุนช่วยความเข้มแข็งของชุมชน รวมทั้งทีจะ ไปเอากระทรวงการคลังหรือใครต่อใครเข้ามามีบทบาทในเรืองการเงินการคลัง ระบบภาษี ซ่ | ๑7” ๕4 เล ฒ/ ณะ ซ่ 1 ! ๒ เล ๕ เล 1 เพื่อเจรจาว่ารัฐลดภาษีให้อุตสาหกรรมกับธุรกิจทีไม่ส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชนได้อย่างไร 4 4 ๑= = 4 @ เ ๕๐ ! ซึงตรงนีจะไปกระทบพฤติกรรมของอุตสาหกรรมและ ธุรกิจมาก ซึ่งเมือก่อนก็มักจะไปดําเขา ๕ จะ ๑ 1 ญ/ เเล 1 «๒ เซ | | 1 เอาพระไปเทศน์เขา เขาก็ทําไม่ได้ แต่ถ้าไปบอกว่าจะลดภาษีให้ก็จะส่งผลกระทบแน่ต่อ พฤติกรรมของธุรกิจ ผมจึงคิดว่าอุดมการณ์จะได้ผลน้อยลงๆเพราะต้องอาศัยความรู้ อุดม การณ์ส่วนใหญ่เป็นการสรุปว่า เราดีเขาไม่ดี แล้วก็ไปไม่รอด แต่ถ้าเราอาศัยความรู้ที่ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 18 7. นายแพทย์ชูชัย : ซ๊ นายแพทย์ประเวศ : ล”. นายแพทย์ชุชัย : ซื นายแพทย์ประเวศ : นายแพทย์ชูชัย : ซี นายแพทย์ประเวศ : เร ง ข้ ๐ = า ๑ ละเอียดก็จะช่วยได้ ตรงนี้เป็นธรรมะอย่างยิง ถ้าเรามีความรู้ที่ละเอียดจะทําให้เห็นใจคน แล ง 1 เห็นใจสภาพของคน ว่าเขาอยู่ในสภาพอย่างไร และมีความรู้อะไรที่จะช่วยได้ ไม่เช่นนันเรา ได้แต่ด่าเขาอย่างเดียว สรุปตรงนี่ คือ อาจารย์พยายามเอาแนวดิงมาช่วยแนวราบเพื่อให้มันถักทอกัน 4 ๕ เ " 5 0 00 ๐ ๕ ๕ 4 เรืองนีจะช่วยลดความขัดแย้ง คนจะได้รักกันมากขืน ความสําเร็จก็จะมากขึน อาจารย์ครับ สําหรับ ความเป็นชุมชนในด้านสุขภาพ ผมมานีกถึงชุมชนวิชาการที่สามพราน ซ่ | ซี 1 ๓ 4 เด <๕9 ง | 0 = นีเป็นตัวอย่างอันหนึ่งได้ไหมครับ หรืออย่างเช่น พวกกลุ่มศึกษาปัญหายา คปอส. ฯ ๑ ส เซ . 0 ย ป สณ่| . 4 มฯ ได้ครับ เพราะมีลักษณะเป็นชุมชน ตามคําจํากัดความข้างต้นทีว่า คนจํานวนหนึ่งมี . 6 ไ เวด ซม ชื่ 4 1 <= รฒ 1 4 7 <ฆ วัตถุประสงค์ร่วมกัน มีความเชือในระบบคุณค่าบางอย่าง มีการติดต่อสื่อสารกัน มี จ 1 =ฆ ฆู่บ! «- ฯ สู่๕ (ซ่ ! การเอืออาทรต่อกัน มีการเรียนรู้ร่วมกัน และมีการจัดการ เราจะเห็นชัดว่ามีกลุ่ม ง ๐ จ7 ๑ 0 1 | 1 ฆ่ จ” ซ ม เห เซ ฆ” <ฆ 4 ต่างๆกําลังทํางาน แต่ไม่ใช่กลุ่มที่จะมารวมกันแล้วจะปล้นใคร พวกโจรนันก็มีพลังเหมือนกัน แต่ไม่ใช่ระบบคุณค่า เพราะไปกระทําความไม่ดี ฒ” 1 1 ซ่ 5 จ7 7 ฆฯ =«” ช ฆ่ | ผมสังเกต กลุ่มต่างๆทีรวมตัวกันในสังคมไทย มักจะมีการโจมตีรัฐ ด้วยเหตุที่เรามองว่า ประเทศไทยเป็นรัฐข้าราชการและรัฐเองก็พยายามทําอะไรทุกสิงทุกอย่างเป็นลักษณะเว๑ก๐๒๐1๑ เข้าไปในสังคมทังหมด พอทําอะไรไม่ดีก็เป็นธรรมชาติทีคนกลุ่มหนึ่ง โดยเฉพาะคนที่มีการ ศึกษาเป็นชนชันกลาง ก็จะไปโจมตีว่ารัฐจะต้องทําอย่างโน้นอย่างนี้ ซึ่งตรงนี้แก้ปัญหาไม่ได้ 1 1 ฒฆ” ซ่ 1 = ” เว ง ฯ- เล ๕ แต่ว่าลักษณะซุมชนหรือลักษณะประชาคม ในประเทศทีพัฒนาแล้ว บางทีเขาเรียกร้องให้รัฐ ถอยออกไปแล้วเชาเข้าไปทําแทน ส่วนลักษณะของคนไทย ความเป็น ๐2๑๓ หรือความรู้สึก ทีจะเข้าไปทําแทนรัฐ ยังมีน้อย แทนทีจะเข้าไปโจมตี ควรจะพัฒนาไปสู่การเข้าไปทําแทน - 0 " ช้ ฬ ม หรือร่วมกันทําในลักษณะเบญจภาคี หรือพหุภาคี ในที่นี่ผมหมายถึงคนทีมีการศึกษานะครับ ซิ”. ฒฑ์ เศ”. ฆ่ ซ 7”. ฆ่ ๕ มักจะใช้การโจมตีรัฐเป็นจุดสําคัญมากกว่าทีจะเข้าไปทําแทนรัฐ หรืออย่างทีอาจารย์ ๑ | . » | สญ่ง !ฆ - ณ ม ณ «๑/ ส่ = มซี พยายามทําอยู่ สําหรับในกลุ่มทีไม่มีการศึกษาหรือต้อยโอกาสก็มักจะพึงพิง เพราะมีความ สัมพันธ์ระหว่างไพร่กับมูลนาย นีก็เป็นปัญหาในสังคมไทยที่จะ 1๐"คน1๐๒๐ ในสิงที่เรียกว่า ประชาสังคม 7 ง ซ้ | ฒ 7 1 ใช่ครับ เรืองนีเป็นความจริง เราก็ต้องดู เพราะบางทีเราตูหยาบๆเหมือนกับว่าไม่มีทางออก ” 2 ซ ฒ7 เล ถ้าเราดูให้ละเอียดก็มีทางออก เหมือนกับว่ามีอะไรกันอยู่จะไปทลายกําแพงก็ไม่พัง แต่ถ้าเรา สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึ ล” นายแพทย์ชูชัย : ซ๊ นายแพทย์ประเวศ : 7 ยแพทย์ชูชัย : « นายแพทย์ประเวศ : จ เฉ” ซ 4 «ฆ | 1 ซ 7 รู่ ซ้ รู้ในรายละเอียดว่าประตูอยู่ตรงไหน ก็หาประตู หาทางออกได้ ซึงตรงนีต้องอาศัยความรู้ ผมสังเกต นักศึกษาสมัย 14 ตุลาคม พ.ศ.2516, 6 ตุลาคม พ.ศ.2519 เราต้องการรัฐบาลที่ดี ข ๓ ซ่ ' = เจ4 | จ เว เราต้องการรัฐทีเป็น 5๐๑๒แต จริง ๆแล้วมันก็เข้าไปสู่กระบวนการของรัฐ ตังความหวังกับรัฐ 4ส4 ๕ ซ= ๑ ซ่ ฆ 4 =ฯ 1 ซ่ ๕ ๑ เต ซึงก์มีปัญหาเหมือนกัน แทนที่จะหาอีกแนวทางหนึ่งเหมือนอย่างทีอาจารย์ทํา พอไม่ได้ดังใจ เราก็ไปโจมตีรัฐ แต่ไม่คิดที่จะ 1๐ก ประชาสังคมเข้าไปช่วยกันทํา ม จ7 1 ณงบ ฆ ฆ้ บ เท ง | ซ่ ! ความรู้อาจจะยังไม่พอก็ได้ คือเรามาพูดขณะนีแล้วมองอ้อนไปทําให้ง่ายขืน แต่คนทีอยู่ใน ศศ =ฆ เซ ๕“ ฆ - ๕ ด 4 ๕๐ เหตุการณ์จริงๆ บางครังเหตุการณ์เลวร้าย ความบีบคันมีมากก็ไปกระทบอารมณ์คน ซึงก็นํา | ต่ - 0 ไปสู่ความรุนแรง บางครังไม่มีทางออก เหมือนปฏิวัติฝรั่งเศสปีค.ศ.1789 ถ้าเราไปดูสภาพ ขณะนันไม่มีทางออก มันก็หลุดไปสู่สภาพอย่างนัน เมื่อเรามาดูหลังจากนันนาน ๆ เราพูดง่าย [ ซ่ [เซ ศัณ [ ซ เซ ฒ” 1 -ฆ 7 ฆ 1 ! 2 กว่าคนทีอยู่ข้างใน ผมคิดว่าความรู้เราขณะนันยังไม่พอ ขณะเดียวกันผมคิดว่าช่วงนัน อุดมการณ์สังคมนิยมแรง เป็นกระแสทัวโลกและดํารงอยู่ 100 กว่าปี เพราะทุนนิยมเองก็มี ๕๑ ญฆ่ «7 "“ =% «2 ๕ ๕| โ= จ” าต 1 ปัญหา คนก็คิดเรืองสังคมนิยมขืนมา และมันก็เป็นเสน่ห์กับนักคิดปัญญาชนทัวโลกไม่ใช่น้อย ณซ ๕๐| 1 ะ -ฆฯ บ ฒู7 ฑ์ = 7 ๕| ฒ-” = เท เ” ๑ กระแสก็เป็นอย่างนั้น ขณะเดียวกันสังคมนิยมทีหลุดเข้าไปเป็นแบบรัสเซีย ใช้กําลังยืดอํานาจ 4 ๓ ะ2 4 - ฝ โหดร้าย ซึงก็ไปไม่รอด แต่ความเป็นชุมชนไปไกลกว่านั้น ที่เราพูดมาตังแต่ต้นมันเป็น ธรรมะ และอาศัยกระบวนการทางปัญญา ไม่ใช่ไปบังคับ เอาทหาร เอากองทัพมาขู่ " : ะ ร 4 ๑ = " งคับคน ต้องเป็นอย่างนันอย่างนี้ ซึ่งผิดธรรมชาติของคน คนไม่ชอบความบีบค้น คนจะ ดินรนไปสู่ความเป็นอิสระ - ฒ” 4 ๕ฟุ 1 ซ่ 1 ความเป็นชุมชน เป็นอิสระ เป็น ง๐|!บก1๐๕๓ คนมารวมตัวกันมีคุณคศา ทีเรียกว่า = ๑ = ๕ - 0 3 ๕ ะ จิตวิญญาณเกิดขึ้น พยายามทําเพื่อส่วนรวม ลดความเห็นแก่ตัวลง ซึงเป็นธรรมะ ะ ซ่ " " อย่างสูง ทังหมดเป็นธรรมะทีไปแรงมากกว่าธรรมะทีเป็นข้อ ๆทีเป็นของแต่ละคน ฆู่ 9) เว เห ฆ้ ๓ 1 สอ การเรยนรู การจัดการก็เป็นธรรมะ เพราะฉะนันตรงนีเป็นธรรมะใหญ่มาก มพลงมาก จึงเป็นคํา ตอบของอนาคตของมนุษยชาติ อาจารย์ครับ กระแสความเป็นชุมชน หรือกระแส ๐| 5๐๐เอพ กับกระแส 5๐๐๐แร สมัย 4 = ง่ ๑7 «7 = จ7 จ” , ก่อนเมือสิบกว่าปีทีแล้ว ผมยังมีความรู้สึกว่ากระแสของสังคมนิยมสมัยก่อนปรากฏชัด แต่ ลักษณะ ๐ ร3๐๐เอ ทีอาจารย์พูดยังไม่ค่อยชัดเหมือนในขณะนัน ฒ” = ม ซั ต ต 1 ฒ กระแส ๐| 5๐๐เธพ จะข้ากว่า เพราะสังคมนิยมเกิดขึนมาโดยเป็นปฏิกัริยาต่อทุนนิยม ยม ๑สั ฟุ ง ห ฉะนั้นลักษณะการเกิดขืนมาโดยการปะทะแรง เร้าใจ ส่วนที่เป็นกระบวนการทางปัญญาจะ ซ้ ฒ/” ๕ ด แร นุ่มนวลกว่า แต่ว่ากระแสก็ใหญ่พอสมควร และขณะนี่ในภาคตะวันออกไกลรวมตัวกันและใช้ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 20 นายแพทย์ชูชัย : 2 นายแพทย์ประเวศ : 0 0 ย อ คํานีด้วย มีญี่ปุ่นเข้ามาร่วมอยู่ด้วย เขาใช้คําว่า /เ๒๐๐๐๓ห๐ก๕| ถึ4๐|นห้๐ก [ท 1ท6 หิชะ ซิต๓ ลองไปอ่านเอกสารดู ค5350๐ก้๐ก๐| ธ5ง๐น1๐ก หมายถึง การที่คนมารวมกัน ร่วมกันทําอะไร " 0ี , 1 เขาเชือว่ามันเชือมโยง ขยายตัวออก เพราะว่าเป็นธรรมชาติทําแล้วมีความสุข ประสบความ ๐ ๕ซ ฆ= « ณ 4 ” ซ่ ซ เ ๕ ฆ สําเร็จ มีความรักกัน จึงขยายตัวออกไปเรือยๆ ขณะเดียวกันก็ |ก1๐ฮ๐1๐ ทั้งหมดเข้ามา เว ฒ” ๓ ซ่ ) เล <- < 1 ๐ ๕เ - ม <= 2 ด้วยกัน ศาสนาอะไรก็ได้ ไม่ได้รังเกียจ คุณมีคุณค่าทางศาสนาก็เป็นเรืองดี ขณะเดียวกันก็ ใช้วิทยาศาสตร์เข้ามาด้วย คือ การเรียนรู้ ซึงเป็นวิทยาศาสตร์ และนําการจัดการเข้ามาอีก กระแสโลกาภิวัตน์ ผมมองดูเรื่องสิงแวดล้อม เห็นปรากฏการณ์ที่มีแนวโน้มที่ดีที่ว่าคนสนใจ และเป็นกระแสทัวโลก กรณีเรืองการทดลองระเบิดนิวเคลียร์ของประเทศฝรั่งเศส ก็มีกระแส 2 1 ” 4 ณ” จ | | + 6ร ซั คัดค้านในขอบข่ายทัวโลก ซึงลักษณะนี้ผมมองว่าเป็นความเข้มแข็งของประชาคมโลกมากขึน ๓ - 0 ็ไ0๐0๐ ( ' 1ไ1 ถ้าเป็นกระแสก่อตัวเช่นนี่ต่อไปก็จะช่วยให้ประเทศไทยหรือประเทศอื่นๆในเรืองเหล่านี่ดีขึน ร | 7 | เม =ฆี | ฟู” ตรงนีจะเป็นตัวเร่งด้วยหรือเปล่าครับ เวลาดูโลกาภิวัตน์ (๐(๐๒๓[๓ก๐ก) ต้องดูหลายแง่หลายมุมและดูให้ครบทุกเรื่อง อย่าไปดู ด้านเดียว บางคนพูดโลกาภิวัตน์ หมายถึงธุรกิจข้ามชาติทัวโลก หมายถึงการเดินทางของเงิน บ ๕๕ “- โซโื0 4 . ๐ ส 4 ๕๑ = นันก็เป็นความจริงส่วนหนึ่ง แต่ยังมีอินๆอีกมาก เรืองสําคัญเรืองหนึ่งก็คือเวลาเกิด ๐๐- ๕ = ะ- สม: ๒๓๒๓ห๐๓ ขึน จะเกิด เ๐๐๓|๒๓ข่๐๓ พร้อมกันไป คือขณะที่ตัวอํานาจคุมอยู่ มันจะไม่ | ซ่ เปิดโอกาสให้เกิด 6๐๐๐|2๕ทน่อก แต่พอตัวอํานาจทีคุมอยู่หมดไป โดยเฉพาะสภาพ ๐เ๐๒๓|2๓- อ: รมย 1 = ชซ < ๑๐ ตูม =ม เจ ง ทก็๐๓ ทีข้อมูลข่าวสารเดินข้ามประเทศไปเลย อํานาจลดลง ทําให้เปิดโอกาสให้เกิด 1๐๐๕[2๕๓- ' เล " 3 ๕ - เล ” เล ก : ทก็๐ท ขิน ปรากฏการณ์แตกสลายของโซเวียตก็ดี ของยูโกสลาเวียก็ดี นันก็คือ 6๐๐๐2๕ท๊๐๓ เพราะตัวอํานาจรัฐใหญ่แตกก็ 5๐ ออกมา เป็นปรากฏการณ์เดียวกัน เพราะฉะนันจึงต้อง % 4 ๑ ฮั «. ง มาตรงนี ซึ่ง 1๐๐๓แสห่๐ก จะเกิดขึนพร้อมกับ ๐เ๐๒๕๓|๒๓ก่๐ก และเนื่องจากการ - =- ๕๕งู! งบู. ซ่ ๑4 ๑4 ติดต่อสือสารถึงกันมาก กระบวนการ เ๐๐๓๒๕ท๐ก ก็ไม่ได้อยู่เฉพาะทีแยกกัน มัน จ่ ๓ ซ่ = “ 4 บ จะเซชีอมโยงกัน ในทีสุดจะเกิดเป็น @๒๒๕๓| ๐๐กกานก ซึงคนจะสบายขึนมาก ได้มี | , = ซ่ เว = ฆ่ จ/ ส่วนร่วมในสิงที่เขารู้ ในสิงที่เขา ๐๐๓1๐| ได้ ๕ ส " ” 0 - ฐ เราจะเห็นกระบวนการเรืองชุมชนมันเชื่อมโยงกัน เชีอมโยงกันข้ามประเทศ ตอนนี ๕ ซ่ 1 ห = ซฆ ณ” ฆ ซ่ - = ก็มีการเชือมโยงกับ ฟิลิปปินส์ อินเดีย บังคลาเทศ แล้วเชือมโยงไปถึงยุโรป ไปอเมริกา ตรง -=- ไฝ0ไ0ไฝ = 4 ง มบ 1 ซ่๑ |๕4 ๓ ซ่ ร ๓ ! ก็ทําให้ง่ายขืน เพราะการเดินทางไปมาถึงกัน ข้อมูลข่าวสารทีติดต่อถึงกันเชือมโยงถึงกันง่าย 2๐ 5ย๕ เ” เฑ ฆ ะ = ๑ = 4 ๕ ขีน บางครั้งเหมือนกับการเกิดเป็นชุมชนทางคอมพิวเตอร์ หรือ เก1๒๓๐1 ซึงจะเห็นว่ามีการ ช่วยเหลือกัน บางคนมีคําถามใส่ไว้ใน |ก1อ๑๓๑1 คนอืนก็ตอบให้ และยังเป็นโอกาสของ มนุษยชาติทั้งหมดเป็นครั้งแรกที่สามารถเรียนรู้ร่วมกันทัวโลก เพราะสมัยก่อนคนแยกกันอยู่ ความรู้ในชุมชนแท่งหนึ่งกว่าที่ชุมชนอีกแห่งหนึ่งจะเรียนรู้ได้ ต้องกินเวลา 1000 ปี เพราะ ง2 « ร สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึ เล, นายแพทย์ชูชัย : ซ๊ นายแพทย์ประเวศ : 21 ฉะนันมนุษย์มีความแตกต่างกันมีช่องว่างระหว่างความรู้มาก ปัญหาบางอย่างเป็นปัญหาร่วมกัน ซึงต้องรู้ร่วมกันถึงจะแก้ได้ และเป็นไปไม่ได้ในครั้งโบราณ แต่บัดนี้มนุษย์ทังโลกสามารถ ฆู ซ่ ซ ม ฆ ณา ม วั= = ฆ | บข ฯซฆ เรียนรู้เรืองเดียวกันและพร้อมกันด้วย ตรงนี่จึงเป็นโอกาส คือเราไม่ควรจะไปมองด้านเดียว ว่า คงแย่แล้ว มันต้องวิกฤตแล้ว โลกาวินาศแล้ว เพราะขณะเดียวกันมนุษย์มีศักยภาพในการ เรียนรู้สูง ตอนนี้โอกาสเรียนรู้ร่วมกันสูง ฉะนันความเห็นของผมเอง เชือว่ากําลังเกิดความ ฆ่ 7 ๕ ฆ่ ซ่ ฆ เ ๑” ซ่ = = เปลี่ยนแปลงกับมนุษย์ เปลี่ยนแปลงในเรืองการเรียนรู้ร่วมกัน และในเรืองจิตวิญญาณ "วี่ ฒ” สม ๕ง ฒ-”. บ/ เล 1 เพ ซ ๕ =ฯ 4 คนจะสนใจมากขึน เพราะวัตถุนิยมไปเกือบสุดตัวของมันแล้ว และไปต่อไม่ได้ คนก็จะเรียนรู้ ๒ง เ ร 1 <มง ” ส | ฆ เจ เล | ต การเรียนรู้คราวนีไม่เหมือนกับคราวทีวิทยาศาสตร์ปฏิเสธศาสนาคือจะรู้พอแล้วว่าจะปฏิเสธอะไร ไม่คิดสุดโต่งไปข้างเดียว แต่จะบูรณาการความรู้เข้ามา ถ้าบูรณาการได้จะมีความรู้ที่ยิงใหญ่ มากในโลกขณะนี้ ความรู้ทางศาสนา ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ความรู้ทางเรืองชุมชน ความรู้ ทางการจัดการ ผมว่ามนุษย์มาถึงคราวที่จะบูรณาการได้แล้ว ขอใช้คําว่า “มหาบูรณาการ“ " ไฝ0ฝ0ไวไ1 ม ดูแนวโน้มแล้วน่าจะดีขืน นะครับ =- ฐส 1 ๕ ตง 7 ! เซม ฑ์ มหาบูรณาการจะมืองค์ประกอบ 4 อย่าง องค์ประกอบแรกคือ ต้องส่งเสริมวัฒนธรรม โง เ ฒ”. ฆ้ %” รฟ รณ์ 1 <=ฟ % ๑ ฒ «จ «9 การเรียนรู้ ตัวนี่สําคัญ บางทีเราไปคิดว่า การเรียนรู้ทําให้เจ็บปวด เพราะการศึกษา ฆ ๕| ของเราไปทําแบบนันการเรียนรู้เป็นสุขได้ ถ้าเราเรียนรู้อะไรชัดเจนก็จะทําให้เกิดความ บ % โณ ๑ ' ฆ ๕ ฒ ซฆ . ซู งญ่ 9/ | - สุข ต้องมีตัวอย่างให้คนเห็น ตองมการลงมอทา คอเมอคนเขามาสูกระบวนการเรยน 1 ฆ- = = ๕ วมกน มตรภาพเกดขน และ 1 4 ฆ ฆ นสวนหนงของการเรยน3ร ผม ข 0) 6 ฒ ๆซ <= «๕ | - รู้แล้ว เขาจะมีความสุขก็จะเป็นแรงจูงใจในการเรียน <- ฉ/ ๕ การเรียนรู้เป็นสิงทีทําให้เห็นอะไรชัดเจน การวิจัยก็เ ซ์ อ ว่านีคือทางการออกของมนุษยชาติ ถ้ารวมตรงนี้ กระชับเข้ามาอีกนิดนึ่ง สิงทีสําคัญคือ เน็นถึงความรัก ความรักของมนุษย์ ความรักสากล หรือความรักอันไพศาล มิตรภาพ หรือ - ๑ - ซ้ห ย 1 = งี้ | ๑ เมตตา ซึ้งเป็นคําเดียวกัน มนุษย์มีศักยภาพตรงนีได้ คือเราไม่ได้ไปส่งเสริมตรงนี่แต่กลับไป ทําลายเสียอีก 1 ณ” เล ซ่ ซ่ = = เค องค์ประกอบที่สอง คือ เรืองโลกทัศน์กับวิธีคิด นันคือ คนต้องเห็นโลกทังหมด " ะ = = เห็นความเชือมโยงของทังหมด ไม่ใช่เห็นเป็นส่วนๆ คิดเป็นส่วนๆ ต้องส่งเสริมให้ ณ” ซ่ = เร = ๕ คนมีโลกทัศน์ เห็นความเชือมโยงของดิน นํา ลม ไฟ จุลินทรีย์ พืช มนุษย์ สัตว์ทัง หลาย และมาถึงจุดทีเรามีเครื่องมือมากทีจะส่งเสริมการเรียนรู้ตรงนี่ มนุษย์ออกไปในอวกาศ ๕ ฉี ๑ ๕ เซฆ่ = | ซ่ (๕ 9 ก และเห็นโลกทั้งโลก โลกทัศน์เปลี่ยนเลย เดิมเราอยู่เฉพาะทีเราไม่เห็นทังหมด ดังนันเรา สามารถจะหาเครื่องมือให้คนเห็นทั้งหมดไม่ยาก เมือคนเห็นทั้งหมดแล้ว จิตก็เกิดสภาพจิตที 4 2 ะ 0 0 ! ะ ใหญ่ขึ้น ไม่เช่นนันจิตมันเล็ก เห็นแต่ตัวเอง เห็นเฉพาะส่วนที่ใกล้ พอจิตไปเซีอมโยงกับความ " “0 - ด ' 0 ใหญ่ซึงมาจากที่ต่าง ๆกัน จากการเรียนเรืองจักรวาล เรียนทางวิทยาศาสตร์ เรียนอย่างเซือม ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 22 ณ/” นายแพทย์ชูชัย : ซ๊ นายแพทย์ประเวศ : โยงกัน จิตก็จะไปบรรลุความใหญ่ที่ตรงนี่ หรือทางศาสนาก็เหมือนกัน ช่วยให้จิตออกไปจาก ความคับแคบของตัว ไปเชือมโยงกับพระเจ้า ไปเชือมโยงกับสิงทิใหญ่มากที่สุด ถ้าเราไป ล่ : 0 ส่ - 0 เชือมโยงกับพระเจ้า จิตเราก็ออกไป ไปเซีอมโยงกับสิงทีใหญ่ ซึ่งตรงนีสําคัญ ส่วนเรืองวิธีคิด ซ่ 7 ๑=๑ฆ=๑ 1๑ | ซ่ «2 ๕ รซี่ ' ซ ย สามารถทีจะพัฒนาวิธีคิดไม่คิดแบบแยกส่วนเซชือมโยงกับโลกทัศน์ ซึ่งจะช่วยให้เราไปได้ทุก หนทุกแห่ง « ซ่ ฆ = = = ! ซ่ ฆ ๑ ๕ องค์ประกอบทีสาม คือ การเจริญสติ ผมคิดว่าการทีเราจะเข้าถึงความจริงนัน ลําพังแต่การเรียนทางวิทยาศาสตร์เท่านันจะทําให้เราเข้าไม่ถึงความจริง เราต้องเจริญสติ ณฆ ง %” <% ณิ ซา «= 1 ณ” ห เ คิดอย่างเป็นกลาง เราจะเข้าถิงความจริงได้ง่าย ลดความเห็นแก่ตัวได้ง่าย เซ - ๓ ซฆ่ฆ่ =| เ. จ่ ๑จ” องค์ประกอบที่สี คือ ความเป็นชุมชน ในความเป็นชุมชนได้รวมเรื่องความรัก การ “- เ.เ็ไข็ิไ(0 เจริญสติ มีโลกทัศน์ทีดี มีการเรียนรู้ " ะ " 0 “ เข ส่ - ย ทีเราพูดมาทัง 4 เรือง ทีจริงแล้วในความจริงมีความงามอยู่ด้วย ซึงมนุษย์ควรจะได้ สัมผัสความงามจะทําให้มีความสุข ถ้าเราเข้าถึงความหลากหลาย เราก็จะสัมผัสความงาม ร ซ่ ๕ เ- เว = ซ ฆข๕ = เว ๕ เต็มไปหมด ไปที่ไหนก็จะเห็นความงาม ความเมตตาก็จะเกิด การเรียนรู้ก็จะเกิด ถ้าเราเห็น " "- 3 0ฝไ ' “ อะไรทิต่างจากเรา เราเกลียดสิงนันเราก็ไม่ได้เรียนรู้ เราไม่ได้สัมผัสความงาม ผมคิดว่าใน = ซ ซ่ 2 ซ เ ฆ บย๓๑ บ ม 4< ง เ ความจริงมีความงามทีมนุษย์เข้าไปเกียวข้อง ถ้าเราเรียนรู้ให้เข้าถึงความงามจะช่วยมนุษย์ได้ มาก มนุษย์ควรจะมีความสุข และมีศักยภาพที่จะมีความสุขถ้าเราได้เข้าใจสิงต่างๆ เพราะฉะนันทัง 4 เรื่อง จะกระชับกันเข้ามาเชือมโยงกัน มนุษย์ก็จะได้บรรลุความจริง ความงาม มิตรภาพ การเรียนรู้ พัฒนาการอย่างเชือมโยงทุกสิงทุกอย่างรวมถึงพัฒนาการ ทางจิตวิญญาณ ในสังคมไทย เราพูดถึงเรื่องปฏิรูปการเมือง ปฏิรูประบบราชการ ปฏิรูประบบการศึกษา เป็น เรี่ |เษ | เง ม ฆ | ฆ ฒณ” ณ 4 1 ซ่ ง ๑ ซ่ ภาพใหญ่ซึ่งเราไม่รู้วาทําได้หรือไม่ ขณะเดียวกันเราก็มีทางออกอย่างอิ่น เช่นการมาทําในเรื่อง = เศ เร ง ซ่ ซ๊ ๐ ล ซ่ ก ด ของ พ๐๐ ทําชุมชนให้เข้มแข็ง อย่างที่อาจารย์พยายามทําอยู่ ถ้าสมมุติว่าในระดับมหภาค ก + 2ไ46046จไไ1 ตรงนัน ถ้าทําได้สําเร็จจะช่วยให้ข้างล่างดีขืนอย่างเร็ว ใช่หรือไม่ครับ เราอย่าไปรอว่าเป็น ๐๓6 ๐๓8 ๒๓หฯ คือมีทางเดียว เราเป็นแพทย์ เราจะเข้าใจได้ดี ในระบบ ร่างกายของเราเป็นระบบทียังยืนทีสุด มันจะมี ๒๓ก ๒๐ มีทางไปหลายทางมาก ไม่ว่าจะ เป็นอนุระบบอะไร จะเป็นหัวใจ ปอด ตับ ไต ทุกอย่างจะมีทางมาหลายทาง ถ้าทางไหนอุด ตันมันก็มาทางอืน ถ้ามาดูทางสังคม เราค่อนข้างใช้ทางเดียวมากเกิน เช่น ระบบราชการ ฆ «7 เ= ย ๕ = ส4 «๓ ๕ = ฆ = ระบบการเมือง มักจะเป็น ๐๓๑ 0๕ฮศ ๒งเอห แล้วก็เกิดความอิดอัด ทิจริงไปได้หลายทาง ติด ฆ้๕ เ“ ร<่ ฆ่ เ๓ งข 4 ๑ | ฆลัม ๕ ฆ่ ทางนีก็ไปทางโน้น ซึ่งสามารถเชือมโยงกันได้ จึงควรทําหลาย ๆอย่าง ทางนี้ช้าก็ไปทางอื่น ง ฆ «7 เซ ง ณ/ ๕ = | «๓ เว ฆ เ ไม่จําเป็นต้องไปคังอยู่ตรงนัน อะไรทีคังอยู่ก็จะเกิดการเน่า มันจะต้องสามารถไหลวนเวียนได้ « . = สัมภาษณ์ ศ.นพ.ประเวศ วะสึ 23 ย น 1 ๑ จ” 1 1 = ส่ๆ.ช: ม ว นําทีคังอยู่มักจะเน่า เลือดทีคังอยู่ก็เน่า ควรมี เวยห เท ทีให้มันไหลไปได้ ถ้าเราดูเรือง มา 7 | ซ่ ณ” า เศ | ซ่ 7 ต 3 ณี สําคัญๆ ปัญหามาก เป็นร้อยๆพัน ๆอย่าง แต่ถ้าสรุปเป็นประเด็นหลักๆ ผมคิดว่าเหลือ 3 ฆ่ 1 ฆ เรื่องใหญ่ๆคือ 1. ปฏิรูปการเมือง แก 1 - 7 = ๒ะง ณ์ฟู ง เล 4 2. ส่งเสริมความเข้มแข็งของชุมชน หรือเรียก ปฏิรูปชุมชนก็ได้ = 3. ปฏิรูปการศึกษา ขบ ทัง 3 เรื่องนี้จะเชือมโยงกัน คําถามคือทําไมไม่พูดเรื่องเศรษฐกิจ เศรษฐกิจจะมาเอง = - จ จ - 01ฝ0 เช่น ปฏิรูปการเมืองนําไปสู่การปฏิรูประบบราชการ การปฏิรูปการศึกษา เศรษฐกิจก็จะดีขึน =สั ๑รฯ. หะ | จ ย เพราะคนไม่โกงกิน ทําให้ระบบดีขึน เศรษฐกิจก็ไปได้ ซุมชนก็เป็นเรืองเศรษฐกิจ และถ้า ปฏิรูปการศึกษาให้มีความเข้มแข็งทางปัญญาทั้งประเทศ ก็จะเชื่อมโยงไปสู่เศรษฐกิจและสังคม วัฒนธรรม ทุกเรื่อง สัมภาษณ์ ศ.ดร.ชัยอนันต์ สมุทวณิช 25 ประชาสิงกมกับกทการพัฒนาสุขภาพ: ทกิศนะบักกิดในสงกเททย ถิมภาษพ์ ๑๐๑๑๐๑๐๑๐๑๐๑๐๐๑๐๐๑๐๐๐๐๑๐๐๑๐๐๐๐๐๐๐๐๑๐๐๐๐๐๐๐๐๑๐๐๐๑๐๐๐๐๐๐๑๐๐๑๐๐๐๐๑๐๐๓ เด 7 เม ผู้สัมภาษณ์ นายแพทย์ชูชัย ศุภวงศ์ 2 สัมภาษณ์ วันที่ 15 มกราคม 2539 ซิ4 -= เซ ณ บานพระอาทตย ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 26 นายแพทย์ชูชัย : 1 นายแพทย์ชูชัย : ดร.ชัยอนันต์ : ในเรื่องความหมายของคําว่า ๐เฟแพ. ๐เ๓| 8๐๐เอ ความเป็นชุมชน, สังคมเข้มแข็งฯ คําเหล่านีมีความหมายใกล้เคียงกัน ขอความเห็นอาจารย์ในเรื่องความหมายของคําก่อนครับ จ” 1 ' " «- ส =- คําว่า ๐| ร๐๐อ๑ นี มีทีมาจากสังคมตะวันตก ซึ่งในความหมายของตะวันตก 3ู1) 2 0 ส่ง.!ๆ.! ๑ 2 : . =- หมายถึงส่วนของสังคมทุกส่วนทีไม่ใช่ภาครัฐ เหตุทีเป็นเช่นนีก็เพราะว่าในสังคมตะวัน | = ตกเติบโตมาหลังจากทีรัฐมีการสถาปนา ส่วนอื่น ๆของสังคมทือยู่นอกรัฐ ก็คือ ภาคทีไม่ใช่ ประชาชนทัวไป แต่เป็นประชาชนที่มีการรวมตัวกันเป็นกลุ่มเป็นก้อน โดยเฉพาะอย่างยิงที เห็นได้ชัดในส่วนทีเป็นพาณิชยกรรม เกษตรกรรม เพราะฉะนั้น ๐เง| 8๐๐เอ9 จึงหมาย = 7 -= เ ๓ =- ฮ่ ซ ๕| ธี - เซ 1 | ๑ ฒศ” ความถิ่งนอกภาครัฐ จริงๆแล้วถ้าจะหมายถึงองค์กร ก็เป็นองค์กรทีจัดตังโดยไม่ใช่อํานาจรัฐ ไม่มีอํานาจรัฐเข้ามาเกียวข้อง ในสังคมไทยเป็นลังคมทีมีพัฒนาการมาต่างกัน เพราะฉะนันในสังคมไทยเราจะพบ 1 ฆ” ต” เซ ฒณ์ ฆ” 1 | ะ 1 %/ ๕| 1 ว่าภาครัฐไปจัดตังสนับสนุนด้วย ในรูปของกลุ่มต่างๆ ฉะนันเราอาจแบ่งแยกได้เป็น ส่วน " ง็ิีิึ0ิ็ี ๓ ' ที่ภาครัฐไปจัดตังกลุ่มต่างๆ เป็น 2 ส่วน คือ «๑, 4๕», ซ่ง เห ฉ/ ๕ รจ่ ฆ่ ๑7 ฆ! ง 1. ลักษณะการจัดตังทีไม่ได้เป็นการจัดตังในเรืองเกียวกับการมีส่วนช่วยกลไก ณ์ 7 ฆ“ % ๐ ฒ” ของรัฐ ในการใช้กําลังบังคับ ๑ ๓ % ซ่=) เ ๑ 5 2. ลักษณะการจัดตังทีมีส่วนช่วยกลไกของรัฐ ในการใช้กําลังบังคับ เราจะพบว่าส่วนแรก เป็นการจัดตังของรัฐเหมือนกัน เป็นการจัดตังโดยกลไกของรัฐ ซ่ ซ่ = น - = ทีเป็นเรืองบริการทางสังคม เช่น งานของกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงศึกษาธิการ เพราะฉะนั้นเราจะเห็นการเจริญเติบโตที่คาบเกี่ยวกัน องค์กรทีแม้ว่ากลไกของรัฐไปร่วมใน การจัดตั้งหรือมีส่วนร่วมในการส่งเสริมสนับสนุน อาจจะมีลักษณะ 2 ประเภท ตามทิผมได้ - 0 - 0 ' กล่าวไว้ ในช่วงหลังๆมืองค์กรภาคเอกซนเกิดขืน ที่เราเรียกว่าธุรกิจเอกชน และเรามืองค์กร ประเภทอาสาสมัครจริง ๆคือ ง๐ในก1๓/ ๓55๐๐[๕ห่อ๓ ฉะนั้นประชาสังคมของเรา เมือคิด ไปแล้วเราก็ควรจะรวมถึงองค์กรประชาชนทีเกียวข้องกับการที่ภาครัฐให้บริการ เช่น เรื่องทิ ซ่ «4 = == ๕ - ซ เกี่ยวข้องกับกระทรวงสาธารณสุข กระทรวงศึกษาธิการ มูลนิธิเด็ก การศึกษานอกโรงเรียนฯ ซึ่งเหล่านี่ก็จัดอยู่ในประชาสังคม แต่ถ้าเจ็นตะวันตกแล้ว 8!ท่๐เษ จะต้องไม่เกียวข้องรัฐเลย จะต้องไม่ใช่องค์กรทีภาครัฐเข้าไปจัดตัง %/ % ๕๒ น เล ซี การให้บริการทางสาธารณสุข การให้บริการทางการศึกษา รวมอยู่ในประชาสังคม ด้วยหรือ ๑ ม : 5 0 ครับ อยากให้อาจารย์อธิบายให้เข้าใจอีกสักนิด เนืองจากว่าถ้าเป็นประชาสังคมตามความหมายของตะวันตกแล้ว เราจะไม่นับองค์กรทีรัฐ เข้าไปจัดตัง แต่ของเราถ้าจะพูดไปแล้ว ประชาสัง ของเราแม้แต่จัดตังในสมัยก่อน แม้ สัมภาษณ์ ศ.ดร.ชัยอนันต์ สมุทวณิช 7 นายแพทย์ชูชัย : ดร.ชัยอนันต์ : นายแพทย์ชูชัย : ดร.ซัยอนันต์ : 27 "01 บ ะ ะ “0 0 กระทังวัดก็มีรัฐเข้าไปเกียวข้อง ฉะนันผมจึงหมายถึงอะไรก็ตามทีรัฐมีกลไกทีไม่ใช่ใช้กําลัง 1 7 ณ์ เง ๓ จ ซ่ | มง เห | | ซ่ | = บังคับ ไม่ได้ไปจัดตังระดมเพื่อการต่อลู้ขัดแย้งอะไรบางอย่าง แต่เป็นเพื่อช่วยในการบริการ ห๕ ๑๕4 ๕ 4 4 = ของเขาเอง พวกเหล่านีเป็นสิงที่เวลานีเราเรียกว่า “ประชาสังคม” ซึ้งเป็นไปตามความหมาย ทีตะวันตก เขาพูดไว้ชัดเจน ถ้าเรานํา ๐๐ก๐๑๒1 มา ๐๐๒๐๒ เราต้องคิดเอง [ 3 | ๑๕ ฑ < | จ7 น เ ด้วยเหตุทีว่ารัฐไทยแทรกซึมไปทุกหย่อมหญ้าใช่ไหมครับ ๓5 ฆฆ์ม ถ็เป็นแบบนั้น ทีนี้ถ้าเราจะให้คําจํากัดความว่า ประชาสังคม หมายถึงอะไรแล้ว ตามความ เห็นของผม ก็ควรหมายถึงทุก ๆส่วนของสังคม โดยรวมถึงภาครัฐ ภาคเอกชน ภาค ประชาชน ด้วย ถือว่าทั้งหมดเป็น ๐๒ ร๐๐เอท แต่ถ้าถือตามแบบตะวันตกแยก ๐เฟ 3๐๐เอ๓/ คือส่วนที่อยู่นอก 31๐!๐ นอกภาครัฐ แต่ในความหมายของผม หมายถึงทุก ฝ่ายเข้ามาเป็น เ๒๕กก๑๒๓ก๒ กัน ง เว เท - | ๑ ในช่วง 20 ปี ทีผ่านมา ช่วงนันมีกระแสของสังคมนิยมค่อนข้างจะชัดเจน ตอนนีเรามาสนใจ ฆ่ ญ ฒ-7 แว เล 9 | ฆ่ 1 เอ เรอง ประชาสังคม สังคมเข้มแข็ง หรือความเป็นชุมชนที่ท่านอาจารย์หมอประเวศเสนอ กระแสนีไม่ค่อยชัดเจนเท่าไร ผมว่ามีมาไม่เกิน 10 ปี ในสังคมไทยก็ไม่เข้าใจเรืองนี้นัก ว่า เป็นทางออกของสังคมทีสําคัญ ช่วงหลัง 14 ตุลาคม พ ศ.2516 นักศึกษาเรียกร้อง ๐๐๐๕ ! ๑ ซ่ ชองธททกรท1 ทีเป็น 5๐๐เตแร! อยากได้รัฐทีเป็นสังคมนิยม ตอนนี่เราคล้ายๆกับมีกระแสทีว่า ให้ทุกส่วนในสังคมรวมกัน เพื่อทําให้สังคมเข้มแข้ง หรือทีเรียกว่า เบญจภาคี กระแลสนีเกิด ! ะ: = ' 7็โ-. = ขึนเพราะอะไรครับ เพราะเกิด ๐๒๒๐| ๐ทก่ต แล้วแก้ไม่ได้ หรือว่าเกิดปัญหาของเมือง - 0ไ1ไไ ! ปัญหาสังคมทิสลับซับซ้อนจนรัฐแก้ไม่ได้แล้ว จึง 1๐หท ตรงนีขึนมา เราก็ต้องถือว่าในโลกนีมี 2 ๐๐๓๐๐๒๐1 ใหญ่ๆ คือ แนวคิดแรก คิดว่าส่วนของรัฐควรจะมีบท บาทมาก นําส่วนของสังคมทีอยู่นอกภาครัฐ ส่วนนี่ก็มีหลาย 8ก๐๕๑ อีกส่วนก็เชือว่า (ซึ่งเชือ ค่อนข้างมาก) ภาครัฐจะต้องมีบทบาทน้อยที่สุดเท่าที่จะน้อยได้ (๐๒5 ฮ๐ง6กอก0 แต่ว่า - ' เ็็ฮ็ื๐ว๐ เ ซ๊ = = ' แนวคิดทีผมคิดว่ากําลังเกิดขึนอยู่ในขณะนี้ คือ แนวความคิดของ เ๓หศก๑รก๒ คือ เว 3 ' เซ จ่ ซ่ ”' ซ่ การร่วมกันทํา ซึ่งหมายความว่า เราจะพูดไม่ได้ว่า เรืองใดเรืองหนึ่งเป็นเรื่องของ ฝายรัฐหรือฝ่ายสังคม ในสมัยก่อนเน็นหนักแต่เรื่องเศรษฐกิจอย่างเดียว รัฐไม่ควรมายุ่ง ง 0 0 ญี่อคเคลคเคว " - 0 เกี่ยวกับการกระตุ้นเศรษฐกิจ รัฐไม่ควรมายุ่งเกี่ยวกับการผลิตสินค้าและบริการ อีกด้านหนึ่ง บอกว่า รัฐควรเข้ามายุ่งเกียวใน ๕๑๐๒๐๑ ต่างๆกัน รัฐควรมีการกระตุ้น ๑๐๐ก๓๐ก หลายอย่าง ' ! เจที่ไม่ได้จํากัดว่า ใครเป็ แต่ขณะนี่เกิด ๐๐ก๐๑๒1 ใหม่ของ ๐๕ศกอก๒๐ มีปัญหาหลายอย่างทีไม่ได้จํากัดว่า ใครเป็น ส่วนนําหรือส่วนตาม ต้องร่วมกันทํา เช่น ปัญหาสิงแวดล้อม ไม่ได้กําหนดเฉพาะในสังคมเดียว ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 28 นายแพทย์ชูชัย : ดร.ชซัยอนันต์ : แต่เป็นการร่วมกันของ เว๕หกอ๒ก๒๐ ทั้งโลก นีเป็น ๐๐ก๐๑๒1 ที่ใหญ่ จะมองเห็นว่าโลกเหมือน ร๒๕๐อรก!๒ โลกมีขีดจํากัดในตัวของมันเอง แล้วทุกคนก็มาร่วมเป็น เ๒อกก๑๑ก๒๒ กัน เพื่อ ดูแลโลก ฉะนันปัญหาใหญ่ๆ เช่น ปัญหายาเสพติด ปัญหาของเด็ก ปัญหาเรื่องสิงแวดล้อม ฯ ว ว เป็นเรืองของ เวสหทอเรท๒ ไม่ใช่ เอ๓ส่อเรเท!เว เป็นเรืองของ เวสเห้ไ๐เว๒สศฑหอท ไม่ใช่เป็น จ่ อ " ฒ. ซ่ " | เรือง แอ๒๓๒รอกหสท่๐๓ ในสมัยก่อนเป็นเรืองของ |อ๕๕๐๑๒๓ก๒ ใครเป็น เ๐๓ส๕๐๒ก๒ ใคร เด รร จ | 1 อ เห เว ซ่ = | เอ๒เอรรธท1 ใคร สมัยนีเป็นสมัยใหม่ ๒๓หทอเรทเ๒ กับ ๒ต๓ทห์1๐เ๒สห่อท ฉะนันเราคก็ควรที่จะคิดใหม่ = ๕ ( ฆ่ | ซ่ ซ= | ๕ พลิกสถานการณ์ใหม่ เพื่อดูว่าประการแรก ทีเราเรียกว่า ประเด็นปัญหา (8นอ๑) ประการ ที่สอง กลุ่มเป้าหมาย เราสามารถดูได้ว่าประเด็นปัญหาใด กลุ่มเป้าหมายใด มีปัญหาหนัก ! ร ภห ฆ ' | ฆ้ ส4 ซ่ (๕ @= ๓ ซ่ ซ่ เบาอย่างไร ในพื้นทิใด เพราะมี ง๐ก่อท่๐ก ในแต่ละพื้นที เมือเป็นเช่นนี จึงเป็นเรืองทีทุก ๆ อนเซี่ = ส่วนในสังคมมารวมกันเพื่อแก้ปัญหาโดยเอาประเด็นปัญหาหรือกิจกรรมเป็นศูนย์กลาง "- 4 : ” ไม่ได้จํากัดว่าเป็นเรืองของใคร ใครเป็นฝ่ายนํา ใครเป็นฝ่ายตาม ต้องร่วมกันทํา ณ๕ 1 < ๕ ๕| 1 7 1 ซ่ สาง %” | บางคนก็บอกว่า โลกมีปัญหามาก และปัญหาก็เป็นปัญหาร่วมกันอย่างที่อาจารย์ได้กล่าวมา แล้ว ฉะนันทุกส่วนต้องมาร่วมกัน เหตุการณ์สําคัญ ๆที่แสดงให้เห็นเป็น ๐เ๒๒๐ กา๐งอกาอก1 ในเมืองไทย นอกจากเหตุการณ์พฤษภาคม พ.ศ. 2535 ตอนนันปรากฏชัดว่า พลังทีสาม คือ เ «” = 2่ ๑ เรี <ฆ่ ซ่ «/ น ทุกส่วนของสังคม มีส่วนที่จะผลักดันเผด็จการทหารออกไป เหตุการณ์อินๆที่ปรากฏชัด เช่น ฆ้. ม ฑ์. 1 ซ๊ ล ๕ ๕ปู เสซี ฒฆ” นีในสังคมไทย ในลักษณะเช่นนีตามความเห็นของอาจารย์มีอะไรบ้างครับ = ย “ = ฆ 0 ง จริงๆแล้ว ๐๓๐ ๓๐ง๑๓กอก1 ไม่จําเป็นจะต้องเป็นเรืองทีเกียวข้องกับคนจํานวนมาก ๑.สั ๑- ขนาดนัน แต่ก็มีเกิดขึนทุกวัน ในระดับท้องถิน ในระดับชนบท ทีเริมมีการจัดตังกลุ่ม [ | ฆ 1 ส ฆ | เซ | เษ เ " ๕ณฒ ! ๕ “ = «๑ ต่างๆมากขึน แม้แต่กลุ่มทีเป็นพ่อค้าในจังหวัดต่างๆ ก็ถือว่าเป็น ๐๒๐ ก๐ง๑๓อ๑ก1เหมือนกัน กลุ่มสตรีฯ อย่างทีผมกล่าวแล้วซึงเดิมคือ รัฐเป็นฝ่ายเข้าไปจัดตัง เช่น รัฐเข้าไปจัดตังหอการ ค้าจังหวัด รัฐไปจัดตังกลุ่มสตรี แต่ตอนหลังมีกระบวนการของมันเองเกิดขีน พัฒนาการที ๑ ส อ "0 เกิดขืนเอง เช่น สมัชชาเกษตรกรรายย่อย ถือว่าเป็น ๐เต๐ ก๐งอกอก1 ถ้าเราเปรียบเทียบ กับเหตุการณ์ใหญ่ๆ 14 ตุลาคม พ.ศ.2516. 6 ตุลาคม พ.ศ.2519. พฤษภาคม พ.ศ 2535 ๕ 4 | ๕ ฆ 4 ๕ เว , ซ่ ' เป็นเรืองซึงกว้างมาก เป็นประเด็นการเมือง ซึ่งเนื้อหากว้างมาก แต่การเคลื่อนไหวของ ๐เ%๒๐ [. ฆ=ซ๐ เด <- 1 ฆ่ 4 4 <= โง เว ๕ ฮวน๒ ต่างๆ อาจจะมีตังแต่ผู้สนใจการเมือง เช่น ทีโรตารี ซึงพวกโรตารี หรือไลอ้อน ก็ ฆ ! " เซ «7 | เค ซ่ “ พย ซ่ ถือว่าเป็น ๐๒๒๐ อ๒๐น๒ เหมือนกัน เราจะพบว่าในสมัยก่อนที ๐เต๐ อ๐น๒ไม่ได้เคลื่อนไหว ง ๑7 ” « เห หฑ ซ่ ฆ่ ๕ ๕| มาก เพราะว่ากระจัดกระจาย รวมตัวกันไม่ได้ ฉะนั้น กก๐งธกอก ทีเคลื่อนไหวก็เป็นชน ขุ้ ณี กลุ่มน้อย เช่น 61กก๐ ๐กเกอ56 และ กกองธทาธท1 ของกลุ่มเหล่านี่ออกมาในรูปของสมาคมจีน ซู ฆ แง «/ 1 4 เณ =ฆ เด 1 ๐| ฆ่ ณฆ ! 7 โรงเรียนจีนฯ แมกระทงพวกกุย พวกส่วย เขาก็มีเหมือนกัน แต่เป็นเรื่องของซนชาติส่วนน้อย ส่วนพวกคนจีนก็เป็นส่วนของผู้ทีเกียวข้องกับเศรษฐกิจ ต่อมาภายหลัง (๐|๓๐ กา๐4๑กอก1 สัมภาษณ์ ศ.ดร.ชัยอนันต์ สมุทวณิช 5) นายแพทย์ชูชัย : ตร.ชัยอนันต์ : เจ ) นายแพท | ย: ตร.ชัยอนันต์ : 2๑9 ง =่ . ง = จะพบว่าในด้านหนึ่งถูกนําเอาไปใช้เป็นประโยชน์ในการเคลื่อนไหว เช่น ชนชาติกลุ่มน้อย พวก ๑ ร ซ่ 1 4 ม | เร = 4 ว้าฯ ในพื้นที่ต่างๆซึงได้ไปต่อสู้กับพรรคคอมมิวนิสต์ เด โดยสรุปแล้ว ๐๐ ทกา๐96กอก1 ในเมืองไทย เกิดจากกลุ่มผู้เสียเปรียบ หรือ แน ๕ เล ฆูซ่ ” "0 กลุ่มผู้เสียโอกาส ซึงไม่จําเป็นว่าต้องเป็นกลุ่มผู้เสียเปรียบ เช่น กลุ่มคนจีนที่ทําการค้า แต่ แ ๕ | «7 (เดตบมฆ1! | ซ่ เที เ“ หมายความวาเขาถูก ๑๐๒๕๐ ถูกขจัดออกไปไม่ให้มีส่วนร่วมในบางเรื่อง ฉะนันเขาจะต้อง ปกป้อง สําหรับชาวจีนเขาก็ต้องปกป้องความปลอดภัยในตัวเขา หรือการทีให้มีสัญญาเป็น ํ น ษ 7 จ่ บ. ฆ” ธรรม เพื่อไม่ให้เจ้าหน้าทีของรัฐมารังแก = ณ= = ๕ณซ | 4 1 ต สมาคมหรือชมรมวิชาชีพ ก็ถือว่าเป็น ๐เต๐ ก๐งอกอก1 ด้วย ใช่ไหมครับ 62| 1<9 | เม | 7 ฟู | เซ เซ ฆ่ 4 เป็น แต่ถือว่าเป็นองค์การ จะเป็น ๓๐4อ๓อ๑๓ ทางสังคมหรือเปล่า เป็นอีกเรื่องหนึ่ง กา๐ง6- ฒ” ซื า «๕ม จ | =| เล ๕ |< 7 กอกท1 กับองค์การไม่เหมือนกัน บาง กาองอกอก1 ไม่เป็นองค์การ บางองค์การไม่มีลักษณะ จ่ 7 1 ง 1 1 โซ๒ ๓ ฒ” เฒ เคลือนไหวปัญหาทางสังคม แต่ถ้าเราจะแบ่ง เราจะพูดต่อไปว่าจริงๆแล้ว สังคมไทยมี ซ่= | ๑ เว จ เ” เซ่ง ซี ห ๕ ลักษณะทีติกว่าสังคมตะวันตก เพราะสังคมตะวันตก กลุ่มทีจัดตังขืนเพื่อผลประโยชน์เฉพาะ เว ฆซ่า| ณ เจาะจง เป็น |ก1๐เอ5 ฮเอวน๒ เป็น 0แอรรนเอ ยเวน๒ ของเราดทวาม เวเธรรนเธ ฮูเวน๒ มาก ของเราค่อนข้าง ๓๐กังอ ในสิงที่เป็น เน๑ ประเด็นปัญหาทัวไปไม่ใช่เฉพาะเจาะจง ไม่ใช่ผล ๕ ฯ <=ฟ 1 4 ศฑซ่ ฆ ประโยชน์เฉพาะแคบ ๆ การทีเราจะถือว่าเป็น กา๐งอกอก ต้องเป็นผลประโยชน์ที่กว้าง กว่าผลประโยชน์เฉพาะตัว เช่น คุณไปเคลื่อนไหวเพราะคุณไม่เห็นด้วยกับรถไฟฟ้าธนายง ทั้งที่คุณไม่มีอะไรเกียวข้องโดยตรง คุณก็รู้สึกเป็นปัญหา นีเป็น 5๑ ในสิงที่เราเรียกว่า ๐๓๐ เทองอธทาอท1 ๊= ” ซ่ ฒ” 1 1 เล ฆ่ 2” ๕ <- เด ฒญู ๕ส = อาจารย์ครับ ไม่ทราบว่าสังคมไทยที่มีลักษณะอุปถัมถ์ และมีความสัมพันธ์ในแนวดิงสูงมาก แต่การเกิดของ ๐| 8๐๓อ๑9 หรือ ๐๒ กา๐4๑6กอก มันเป็นความสัมพันธ์ในแนวราบ 0 ย= ื0 เหมือนสิงทีอาจารย์กําลังทําอยู่ ทีพยายามให้เกิดเป็น เ๒๓หก๑๑1๒ มีทั้งแนวติงและแนวราบ มาประสานกัน ผมไม่ทราบว่าเป็นอุปสรรคมากหรือไม่ จากไพร่ (๐เอก9 จะพัฒนาไปผู่ พลเมือง (0เ"2๑ก) *= « ี ไม่ เพราะมันอยู่ที่ตัวกิจกรรมเป็นสําคัญ ถ้าเราไปมองดูแต่โครงสร้างอาจจะมีปัญหา ซ่๑ ะ 4 ส ย 47 ให้ดูที่กิจกรรม เพราะฉะนัน เรืองบางเรืองเราสามารถมีการประสานทั้งแนวดิงและแนว ” 4 < " ย ราบได้ โดยเอาตัวกิจกรรมเป็นศูนย์กลาง ซึงผมจะให้เอกสารเกียวกับเรืองประชาสังคม 1 สับ/ ฒซ 9” ซ์ ซ๊. ฒ | ทีเสนอไว้ในแผนฯ 8 ไป (ดังมีรายละเอียดนําเสนอท้ายบทสัมภาษณ์นี่) จะเห็นได้ว่ารูปอาณา ณฆ ณฆ 5 ซ่ เด ณ์ ซ์ ๓ 0 ๓ | บริเวณของกิจกรรมตามวิถีประชา ถ้าเป็นความสัมพันธ์แนวราบ รูปจะมีลักษณะเป็นวงกลม ถ้าเป็นความสัมพันธ์แนวดิง รูปจะมีลักษณะเป็นสามเหลียม (๒๓กา๕ 516๐ใบ19) ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 30 สมัชชาประชาชน ประเด็นสําคัญในการพิจารณา โครงสร้างและกระบวนการของวิถีประชา เพื่อให้เกิดการพัฒนาของและโดยประชาชนนี้ได้ ๓ ๕<= <= เซ ฆฒ” ญณ” ร คํานึงถึงประเด็นหลักดังนี “2 ง ๑ การเน้นพื้นที (ประชาสังคม) เป็นหลัก » ร@% 7 ซ่ ม | ล ๑ การคํานึงถึงการพัฒนาที่เน็นคนเป็นศูนย์กลาง ๑ การคํานึงถึงการจัดการการพัฒนาแบบองค์รวม « ” 9/ ซ่ ซ่ ๑ การคํานึงถึงความเดือดร้อน-ความต้องการของภาคประชาชนทีเกียวโยงกับสภาพ ของชุมชน = ส4 ๕< ซ่ ๑๑” ซ่ 0 | ๑” ง” ๑ การคํานึงถึง การตืนตัวของประชาชนทีมีในระดับจังหวัด และกลุ่มจังหวัด ๑ การเพิ่มตุลย์ทางการมีส่วนร่วมในกับประชาคมและกลุ่มคน ทียังขาดดุลย์ของการ สฟู | 1 1 1 1 1 <= ณซ่ 27| 7 มีส่วนร่วมอยู่ เช่น กลุ่มเกษตรกรรายย่อย คนจนเมือง สตรี เป็นต้น ๑ การเน้นบทบาทของกลุ่มพลังทีแยกตัวออกจากสถาบันทางการเมือง ทีเป็นทางการ ทังในระดับชาติและระดับจังหวัด เน จ่ | ๑=๕ซ่ 4 ฆ” ๑ การสร้างความเซชือมโยงระหว่างวิถีประชา ซึ่งเน็นการพัฒนาของประชาชน และ ฒณ/” ๕เฉณ” ๐ ส | 4 2 ณ” ๆ โตยประชาชนกับวิถีรัฐทํา-ราษฎร์ร่วม ซึงเน็นการพัฒนาเพื่อ ประชาชนโดยราชการ ง | =ฒ= ณฒ และโครงสร้างท้องถินทีราชการครอบงําอยู่ เพื่อก่อให้เกิดกระบวนการเรียนรู้ซึงกัน และกัน ๑ การสร้างสมรรถนะของประชาชน เพื่อรองรับเป้าหมายของการกระจายอํานาจ โครงสร้างและองค์ประกอบของสมัชชาจังหวัด บ ย ซ์ = จากข้อพิจารณา 9 ข้อนี จึงเสนอโครงสร้าง และกระบวนการวิถีประชาตังนี ซิ/<ฯง 2 ซ่ ซ่ <่ ซ้ ซ๊ ซ่ ง ฒ»” 7” ๑ ให้มีสมัชชาจังหวัด ซึ่งมืองค์ประกอบที่แตกต่างไปจากสภาจังหวัด ๑ สมัชชาจังหวัด ประกอบด้วย 3 ส่วน - ส่วนทีมาจากกลุ่มอาชีพต่างๆ ในจังหวัดตามสัดส่วนของอาชีพ - ส่วนที่มาจากตัวแทนของสภาจังหวัด สภาเทศบาล สุขาภิบาลและสภาตําบล - ส่วนทีมาจากตัวแทนของราชการส่วนภูมิภาค " 0 ๑ 4 4 “ อ ให้ส่วนที่มาจากกลุ่มอาชีพต่างๆ มีจํานวนกิงหนึ่งของสมาชิกทั้งหมด จํานวน 0 0 4 4 ะ สมาชิกอีกกึงหนึ่ง ให้ส่วนทีเป็นตัวแทนจากองค์กรท้องถินทีมาจากการเลือกตัง สัมภาษณ์ ศ.ดร.ชัยอนันต์ สมุทวณิช รธร ของประชาชน (สภาจังหวัด เทศบาล สภาตําบล) มีสองในสามอีกหนึ่งในสามมา จากตัวแทนของราชการส่วนภูมิภาค แต พิบ”. เล ฒณ” 1 เต 1 ๕ <% ฒ-” ฆ่ ซ่ ๑ ให้สมัชชาจังหวัดสามารถแต่งตังฝายสงฆ์หรือนักบวชในศาสนาอื่นใด ทิประชาชน ในจังหวัดนิยมนับถือเป็นทีปรึกษาของสมัชชาจังหวัดได้ ๑ ในการเลือกตัวแทนกลุ่มอาชีพ สําหรับกลุ่มอาชีพทีมีการเลือกตังตัวแทนอยู่แล้ว (เช่น %/ «๑7/ ย | 2 ๓ ซ่ง 9«- - บ ' ฆซ งซ่ ซ่ หอการค้าจังหวัด) ให้แต่งตังตัวแทนทีได้รับการเลือกตังเข้ามา กลุ่มอาชีพอื่นๆที ไม่มีการเลือกตังให้ใช้วิธีการสรรหา ย ย งา . เ ๑ ให้คณะกรรมการสรรหา ประกอบด้วย กรรมการทิไม่มีผลประโยชน์โดยตรง เช่น พระสงฆ์ ตัวแทน องค์กรเอกชน ตัวแทนองค์กรประชาชน ครู นักวิชาการในจังหวัด ๑ มู4 อานาจหนาท - 0 " " 0 ให้สมัชชาจังหวัดมีอํานาจในการพิจารณางบประมาณจังหวัด ซังตัวแทน จากสภาจังหวัด สภาตําบล สุขาภิบาล สภาตําบล และตัวแทนราชการส่วนภูมิภาค เป็นฝ่ายเสนอ ทังนี โดยให้ฝ่ายเลขานุการสมัชชาจังหวัดเป็นผู้ช่วยในการพิจารณา ง ซ่ / 9 4จ” ฉ” 3| 7 7” ฒ” ซ๊ 1 ๓ | | ฆ การที่ให้สมัชชาจังหวัดเป็นผู้พิจารณางบประมาณจังหวัดนี เท่ากับเป็นการเบิดเวทวิถี ประชาทิก่อให้เกิดพลวัตรระดับพื้นที เป็นการกระตุ้นให้เกิดประชาคมในความหมาย ซ่ ป = ส| ๑ ตูชป ส " ร ซ่ เจ ทแทจรง และเป็นการทําให้แผนงาน-โครงการทีจะมีการดําเนินงานในพืนที สามารถสะทอน ความจําเป็นและความต้องการในพื้นทีได้ [ ซ่ 3 «7 เ งบประมาณจังหวัดทีสมัชชาจังหวัดจะเป็นผู้พิจารณาอนุมัติ จะเป็นงบ ประมาณในกิจกรรมด้านการแก้ไขปัญหาความยากจน การสร้างงานและการ ๓ง ! อยู่ดี-กินดี การส่งเสริมสถานภาพและบทบาทของสตรี และกลุ่มชนผู้ต้อยโอกาส เซบซี สฒ ณ” เจ ว = 7 การพทกษ และฟื้นฟูสิงแว ดลอม ซ 9/% -” 1 4 ๑ ง/ «2 2 ณี่ ปรี๋ ๑ ให้สมัชชาจังหวัดมากกว่าหนึ่งจังหวัดสามารถรวมตัวกันเพื่อมีการประชุมปรกษา = ๑/ = - ง ซ 1 7 ๑” 0๑ =ฆตู! « หารือร่วมกันในกิจกรรมการพัฒนาที่อาจมีผลกระทบต่อกันได้ สมัชซากลุ่มจังทวัด มิใช่องค์ ซ่ ๕ธา 1 7” 1 ญิ เซ ง < ณั9 | กร ที่เป็นทางการ แต่สามารถจัดประชุมร่วมกัน เป็นครั้งคราว หรือมีการจัดส่ง บุคลากรปรึกษาหารือ เพื่อแก้ไขปัญหาทีกลุ่มจังหวัดมีร่วมกัน เช่น การกําจัดชยะ การ พัฒนาพื้นที่ร่วมกัน ปัญหาแรงงาน ฯลฯ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ' ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 32 สมัชชาจังหวัด มีอํานาจหลักด้านเดียว คือ การพิจารณางบประมาณ 7” ญา 1 เพ ๒ จังหวัด แต่ไม่มีอํานาจในการบริหารงบประมาณ สมัชชาจังหวัดมีอํานาจในการติดตาม-ประเมินผลงานทีได้เกิดขึ้นจากการ อนุมัติงบประมาณไป โดยสรุปแล้วการมีสมัชชาจังหวัด โดยให้มีบทบาทหน้าทีดังกล่าวเป็นการสร้างข้อต่อ ซ ข่ [ เ 7” ซ่ ส4 ๓=.=ซ เร่ = =ซฆ หรือจุดเชือมโยงระหว่างวิถีรัฐ-ราษฎร์ร่วมกับวิถีประชา ซึ้งเป็นวิถีใหม่ซึ่งเสริมวิถีแรก แต่จะต้องมีมาตรการเสริม ดังนี ๑ จะต้องมีการปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้จังหวัดเป็นส่วนราชการ และมีการจัดทํา งบประมาณได้เอง มีการจัดแบ่งงบประมาณออกเป็นงบประมาณส่วนกรม กับส่วนจังหวัด 4 ซึงจะกล่าวต่อไป บ ซ่ เ“ «“ ๓7 ๑ จะต้องมีนโยบาย และมาตรการทีเปิดโอกาสให้องค์กรอาสาสมัคร เอกซน ๕ ม ซ่ๆ บด = และองค์กรประชาชนในจังหวัดสามารถมีโครงการ และงบประมาณทีใช้ในกิจกรรม พัฒนา ประเภททิต้องการก่อให้เกิดการสร้างสมรรถนะ (๐๓๐๕๐พข ส่องอ|๐00กอก0 ข่อง ประชาชนได้ ข่ ซ่ สซ่อ/ | ซ่ 1 1 =่ ฒณ์ ๑ จะต้องมีนโยบายและมาตรการทีชัดเจนเป็นขันตอนอย่างต่อเนื่องภายในแผนพัฒนาฯ ฉบับที 8 ในการเพิ่มพูนขอบเขต และความเข้มข้นของการพัฒนา โดยประชาชนและ 1 4 เล «< ของประชาชนอย่างเป็นรูปธรรม โดยระบุแผนงานและโครงการในระยะยาว ซึงจะต้องมี งบประมาณสนับสนุนในกิจกรรม หรือกลุ่มกิจกรรมดังระบุไว้ข้างต้น =ฒฆ 3 ๓ เว จ7 | = จ”, วิถิประชา ซึงเน้นการสร้างสมรรถนะในการพัฒนาแก่ประชาชนในกิจกรรมการพัฒนา ซ่= = | ๕ ซ่ง 5 จ7 ทหมอาณาบรเวณ กลุ่มเป้าหมายและประเด็นปัญหาทีชัดเจน มลกษณะดงภาพ :- สัมภาษณ์ ศ.ดร.ชัยอนันต์ สมุทวณิช 33 ภาพแสดงอาณาบริเวณของกิจกรรมตามวิถีประชา ตัวแทนกลุ่มอาชีพ - สมัชชาจังหวัด - ตัวแทนสถาบัน , คิ9แทน องค์กรเอกชนและองค์กรประชาชน การทีแผนพัฒนาฯฉบับที 8 มียุทธศาสตร์ในการส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน ในกิจกรรมการพัฒนานันนอกจากจะมีการเปิดโอกาสให้มีกลไกและกระบวนการมีส่วนร่วมอื่นๆ - 01โ 0ไ ๕ ซฆ่ = ฆ ๕ณ 4 ๕ฆ ๓ ดังได้กล่าวมาแล้ว ก็ยังมีประเด็นทีควรพิจารณา อีกประเด็นหนึ่งก็คือ องค์กรเอกชน และ ส๕ /ฒณี” ๕ 7 ฒ” %/ «๑ 1 1 องค์กรประชาชน จะสามารถได้รับเงินสนับสนุนจากรัฐได้หรือไม่ และอย่างไร ๕ ซ้๕ ซ่ | 4 ซ < ฆ | ซร ประเด็นนี่เป็นเรืองใหญ่ ซึ่งควรมีการศึกษาพิจารณาในรายละเอียด แต่รายงานนี่ ต้องการหยิบยกเรื่องนี่มากล่าวไว้เพื่อให้มีการขบคิดกันด้วย โดยเฉพาะท็เกี่ยวกับองค์กรชุม ซนในพื้นที ๆ มีลักษณะพิเศษ เช่น พื้นที่ลุ่มนํา และ ปัญหาพิเศษเร่งด่วน เช่น ปัญหาสิง ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 34 แวดล้อม ปัญหายาเสพติด และปัญหาโรคเอดลส์ เป็นต้น 1 จ่ 1 ฒ7 เนบ ๒๕ ๐ 1 ฐ ซ่= น 1 =. 7 ๒ เท่าที่ผ่านมารัฐได้ให้เงินอุดหนุนแก่องค์กรที่มิใช่หน่วยราชการ โดยมีพระราชบัญญัั พิเศษออกมารองรับสถานภาพขององค์กรที่รับเงินอุดหนุนนัน แต่ในส่วนขององค์ประชาชน ” ระดับล่างนัน รัฐใช้วิธีสนับสนุนผ่านทางงบประมาณของหน่วยงาน หรือองค์การบริหาร ง , ราชการส่วนท้องถิน ในเมือแผนพัฒนาฯฉบับที่ 8 ต้องการจับจุดเน็นเรืองการเปิดโอกาสให้ประชาชนมีพลัง ย ๕ " ไไ้ื๐ ในการช่วยการพัฒนามากขึน (๑๓๒๐พอฑากอก) และปรารถนาทีจะสร้างบริบทที่เอืออํานวย ต่อการนี่ (๐ก๕๒แกอ 5อ1หทฮ) ข้อควรพิจารณาก็คือ “ ม = ' บ 4๕ ไช 1๑. ๕| เล ส| ล ๑ องค์กรภายใต้การบริหารราชการส่วนท้องถิน นันไม่จําเป็นจะต้องเป็นองค์กร ประชาชนเสมอไป มีการเหลือมกันระหว่างลักษณะขององค์กร วิธีการทํางาน และตัวบุคคล ซ์ . ฯ-ฆฆ % ณ๕ ณฒ่๑ 1 ๑ องค์กรประชาชน มีความหลากหลาย และมีการเน็นประเด็นปัญหาทิชัดเจน ต่าง จ7 ด = ฆ 4ๆ 4 . เว จ7 4 จ กับองค์กรภายใต้การบริหารราชการส่วนห้องถิน ซึ่งทํางานด้านการพัฒนาทัวๆไป ในระดับ บ = ท้องถิน ปัจจุบันองค์กรประชาชนระดับรากหญ้าจํานวนมากได้รับเงินสนับสนุนจากองค์การ ระหว่างประเทศ และได้ดําเนินการทีเป็นประโยชน์ต่อประชาชนอย่างต่อเนื่อง ทังในเมือง ใหญ่และในชนบท จึงเห็นควรให้มีการพิจารณาอย่างจริงจัง ที่จะให้องค์กรประชาชนทีมิใช่ ๕ 7 5 | 7 =่ บ ษ9 <= !( 1 เด โล «7” ใ7”% เซ องค์กรภายใต้การบริหารราชการส่วนท้องถิน ได้เข้ามีส่วนร่วมรับเงินอุดหนุนจากรัฐด้วย ทังนี่ อาจดําเนินการดตังนี ๑ ในด้านงบประมาณ พิจารณาว่าทั้ในสถานการณ์ทีมี หรือไม่มีงบประมาณจังหวัด ทําอย่างไรจึงจะให้มีการการส่งผ่านเงินอุดหนุนไปยังองค์กรประชาชนโดยตรงได้ ทังนี่อาจ ะ ฆ ๓ าย ซ่ ' ดําเนินการเป็นโครงการทดลองในหมู่บ้านยากจนที่สุดก่อน ๑ ลร้างความเชือมโยงด้านการรับรององค์กรประชาชนโดยสภาผู้แทนราษกร ด้วย ม การจัดตังคณะกรรมาธิการวิสามัญกิจการองค์กรเอกชนและองค์กรประชาชน ๑ ให้มีการรับรององค์กรเอกชน และองค์กรประชาชนโดยปรับปรุงพระราชบัญญัติ - " =- สมาคมฯ ด้วยการเพิ่มส่วนทีว่าด้วย การรับรององค์กรเอกชน และองค์กรประชาชน ฆ่ มณี %“ ซิ7 ประเภททีสามารถได้รับเงินอุดหนุนจากรัฐได้ สัมภาษณ์ ผศ. ดร. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ 3ร5 ประชาสิงคมภัยทารพัฒนหนาสุขภาพ: ทัศแนะนักภิดโนสิงกทย ถกพษณ์ ๑๑๐๑๐๑๐๑๐๑๐๑๐๐๑๐๓๐๑๐๐๑๐๐๐๐๐๐๑๐๐๐๐๐๑แนแ๐๑๐๑๐๐๑๐๐๐๐๐๐๐๑๐๐๑๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐๐ พ 7 ส ผู้สัมภาษณ์ นายแพทย์ชูชัย ศุภวงศ์ 2 ซ สัมภาษณ์ วันที 7 ธันวาคม 2538 มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ท่าพระจันทร์ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 36 นายแพทย์ชู ดตร.เอนก : 7 ชย : . =. เล “ " # ต 2 ซ้ มีคนให้นิยาม ๐เฟ 8๐๐เอพ ต้องมีลักษณะตดังนี 1, อาสาสมัคร (๐เบทใส) 2. อิสระ ปมูทส่อ๒อทส่อก12 ฯ = 3. มีกระบวนการทีเป็นประชาธิป ไตย ( 0๑กา๐๐๓หพ่๐ กา0งอทรก) ม ซ=. ส่ . 4. ต้องเป็นเอกชนที่ทําเพื่อศาธารณะ (8ท่ง๕1อ ๐ว6 เตนเวแิ๐) คือพยายามเอา 4 คํานีมาให้คําจํากัดความของ ๐เง| 5๐๐เอพ แต่พอยกตัวอย่างเป็น เล ๒ "ร ณ-= 1 เ ซ 1 <4 ฆ่ 1 %/ ฆ่ | %” ซ่ รูปธรรมแล้ว 4 คํานีก็อธิบายไม่ได้ครบถ้วน เช่นพูดถึงเรื่อง พ่อค้าที่รวมกลุ่มกันเนื่องจากถูก 0 รซ่ 0ฝ0 ก +แเ อํานาจรัฐที ๐๐ผบ๒1 ก็ต้องพยายามทําให้มีพลังต่อรองได้ แต่เขาก็ไม่ได้ทําเพื่อ น๒[๐ โดย | เว ะ ตูป๑ ห | ส ๕ «๓่ ' ' ตรง แต่ขบวนการของเขาก็ชอบธรรม ทําให้รัฐไม่ฉ้อฉล ซึงก็มีผลประโยชน์ทีเป็น เทส๒๒๐1 ต่อ . 4 ซ่งย ซ= ส ซั๕ 1 ๓| ' . ย ปิน๒แ๓ ซึงตามทิได้อานงานเขียนของอาจารย์เอนก ตรงนีก็มองว่าเป็น ๐เฟ 5๐๐๐๑พ ได้ เล %% ๕| " : ฆซ ๕ ล เล ถ้าจะให้เป็น 0ทง๕1๑ 1๐6 5น๒แ์๐ ล้วนๆก็จะหาไม่ได้ ในที่นีต้องการศึกษาความเป็นประชาสังคม (0เง| 5๐๐เอ9) ในระดับ ๐เ๐๒๕| ในระดับ ' ฆม ๕ 4 ร< " % ส| เท1ธเทศทฑ์๐ทส| แล้วก็มาถึงการศึกษา 6๐เพ| 5๐๐เอพ ในเมืองไทย และมามองความเป็นประชา สังคมในด้านสุขภาพ (๐| 5๐๐เอ1 ]ก ๑๓) ในแง่ต่างๆมีอะไรบ้าง โดยแบ่งตาม ๓๐๓ ต่างๆ เช่น - ใโรคเอดส์ - ระบบบริการสาธารณสุข - การให้ข้อมูลข่าวสารต่อสาธารณชน เช่น มูลนิธิหมอชาวบ้าน | ฆ่ - การรณรงค์เรืองการไม่สูบบุหรีฯ - การอนามัยสิงแวดล้อม เ๓2 % = เล เซ 7 การคุ้มครองผู้บริโภคด้านสุขภาพ เป็นต้น ซ่ "” ๑ | " 0ว00 0 เพื่อจะเป็นตัวอย่างในเชิงรูปธรรม ดูว่ากระแสที่ก่อตัวขืนในสังคมไทยขณะนี่เป็นอย่างไร 5 ส # ะ 0 0็ | 1 ก็ต้องเริมตรงทีขณะนี่กระแสประชาสังคมโดยทัวไปเป็นอย่างไรก่อน แล้วค่อยมาเน็นที่สุขภาพ (ร๓เหว ก็อยากจะเรียนถามอาจารย์ว่า ในเมืองไทยการก่อกระแสของประชาสังคม หรือเรา ซฆ | ๑ ฆ่ ๕ 2 7ฝ 0 เง4่ เ - อาจจะเรียกว่าพลังทีสาม ในความเห็นของอาจารย์คิดว่าได้เริมต้นมาแต่เมือไหร่ มี ลักษณะรูป แบบเป็นอย่างไร คําว่า ๐เต| 5๐๐เอพ ทีจริงพวกเราก็คิดกันมามากแล้ว ใกล้เคียงหรือคาบเกี่ยวกัน อย่างเช่น = 4 ! 4 « . มียุคหนึ่งเราพูดถึงเรื่องประชาชน อะไรก็ประชาชน ซึงอาจารย์ ธีรยุทธ บอกว่า ๐| 8๐๐(61 1 <ฯ ซ่ 1 ซ ๕| 1 | ฆ 1 ต่างจากประชาชน หรือ 0๐อน!๕6 5๑๕1๐6 ทีว่าประชาชนต้องเป็นใหญ่ในแผ่นดินอย่างไร ม ' ฯ4๑ ม4 ะ ฆ่า ม บ้าง ๐เพ| 5๐๑อ๓/ มีความหมายที่กินความได้ถึงทุกชนชัน เป็น ๐๐๓๐๑๒๐1 ทิค่อนข้าง เษซี ซ่ เด ซิ เฟ <- ฒิ จะเนนเรองความสมานฉนท ความกลมเกลยว ความกลมกลินในภาคประชาสังคม สัมภาษณ์ ผศ. ดร. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ 37 มากกว่าจะมาดูความแตกต่าง หรือความแตกแยกภายใน เพราะฉะนันจึงเป็น ๐๐๓๐๐๒1 " ะ. 2 0 ร่ ซ่ ะ ที่รวมเอาชนชันกลาง ชนชันสูงเข้ามาด้วย ในขณะที่ ๐๐๓๐๑๐๒1 เรื่องประชาชนตอนนันเรวา ส ๓ “- 0 มองแบบ !/๐๓ ซึงมองเป็น ๐|๒55 ไม่มี ๐ต| 5๐๐อ1 จริง ๆ มีแต่ ๐๕ แล้วคําว่า ๐!ต| 3๐๐๐1 ในภาษาเยอรมันเป็นคําเดียวกับคําว่า 8๐น@๑๐ 5๐๐ เขียนเหมือนกันคือ จะเรียก 8๐๒น ฮูอ๐1เร 5๐๐เอพ ก็ได้ หรือ ๐เงผม 3๐๐เธพ ก็ได้ ผมเข้าใจว่า เดิมพวกแรกทีพัฒนา ๐เง| 5๐๐อพ คือพวก 8๐นยู๑๐ ธ๐นเฮร๐ ความหมายที่พวกเราเคยตีความมาโดยตลอดก็คือนายทุน แต่ถ้าเราไปดูความหมายตามประวัติศาสตร์ตะวันตก จริงแล้วๆหมายถึง ชนชั้นกลาง อัน ได้แก่ พ่อค้าย่อย พ่อค้า เล็ก ช่างฝีมือ ปัญญาชน ฯ เพราะฉะนั้น 8๐น๑๐๒ ในความ หมายของคนอีกจํานวนมากหมายถึง กาเฮ่๕|๑ ๐เฮร5 แค่นันเอง แต่ว่า 8๐น๐๐๐ ในความ หมายของพวกเรา เมื่อก่อนเราเข้าใจตีความค่อนข้างไปทาง เต๓๐ หมายถึงนายทุน ชนชันสูง ๐๓๒หีสแต ผมเข้าใจว่า ๒๐1 เดิมมีความหมายเดียวกับ กกเสส|อ ๐๓55 นีเป็นความหมายใน ส่วนที่ จ๑!๓๕๐ กับเรืองประชาชน ๐เ%| 5๐๐เอพ ความหมายไม่เหมือนกับประชาชนในทัศนะ "5 ล020 5 = "1 | แบบซ้าย หรือเอียงไปทางซ้าย ทีพวกเราตีความกันในสมัย 14 ตุลาคม 2516 โดยเฉพาะช่วง หลัง 14 ตุลาคม 2516 ซ่ 4 ณฑู «<% ซ่ “ " ณฆ |! 1 อีกประการหนึ่ง คือ พวกเราชอบพูดถึงเรือง ๒๓ก๐๒๕พ่๐๓ (การมีส่วนร่วมของ ๑7 ร= = ซ่ ๓ [ “ : เจ ประชาชนในการพัฒนา) ซงกมความเกยวของอยู่เพราะ รอทรอ ของ ฮีเต! 5๐ง๓เอพ/ เป็น ร6ก56 น ง ซ่ 63| ซ่ 1 ของ ๒๑๓๓๐๒๐๓1อ ไม่ใช่เป็น 5๐ก5๑ ของ เ๐๓55ง๑ ร5น๒๑๐1 ทีเป็นราษฎรทีอยู่เงียบ ๆเฉย ๆ ขบ [ เซ ๕ 1 1 1 | เเๆ ส «= เง ณ” 1 และก็ ไม่ใช่ 5๐ก5๐ ของ 0๐แอก1? (ไพร่) ในแง่ทีเป็นผู้รับผลประโยชน์หรือบริการของรัฐอย่าง ญ่ ส< ฆ นันอย่างเดียว เพราะฉะนั้น ๐เง| 8๐๐๑" จึงมี 5๑ก5๑ ในส่วนของการมีส่วนร่วมเข้ามา <ฆ เด เณ 1 | เหมือนกัน แต่ก็มีข้อแตกต่างอยู่บ้าง = 4 44 " | อีกเรื่องหนึงที่มีส่วนใกล้กับคําว่า ๐พ# 5๐๓๐9 คือ เรือง ๐๐กกานก (ชุมชน) เ ฆ่๕ เ < ส ๐' ฆ < จ 4๕' 1 <ฆ ณ+ <ฟ9 <= วัฒนธรรมชุมชน นีก็เป็นกระแสใหญ่อีกกระแสหนึง ซึ่งก็ใกล้เคียงกันแต่ก็ไม่เหมือนกันทีเดียว " " “ “ 0 ง2 เพราะเรื่องวัฒนธรรมชุมชนที่นายแพทย์ประเวศ วะสี พูดถึงนัน อาจารย์จะเน้นชนบท ชุม ๑ ฑห ฟี่ ชนในความหมายของอาจารย์คือชุมชนชนบท จุดเน้นของคนจํานวนมากจะไป๒เน้นที ชนบท เป็นกระแสที่ว่า ไม่อยากเห็นชนบทล่มสลาย อยากเห็นชนบทเข้มแข็ง ๐เ๓| 5๐๐เอพ «7 4 | ฆ ๓๑” รซฆ ญ (| ห9ข ซ กับ ๐๐ท๓ทนทคเษ ในความหมายหนึ่งไม่เหมือนกันคือสามารถมองให้ต่างกันได้ คือ = 9 - ๕ 1 : ชุมชนมีลักษณะเป็น ก๓๐๐๑ 1๐ ก๐๐๑ อ|สหั๐กรก[๒ คือใกล้ตัวและไม่เป็น [กา๒อ ข่ | | : บ ร๐ท๑! เพราะฉะนั้นมักจะ |กา๐๒ อะไรทีเป็นชนบท หรืออะไรทีใกล้เคียงเป็นเพื่อนฝูง พีน้อง สน ญฒ” เวี ญาต มี รเวท่หน๓| เวเทศสเทช ค่อนข้างสูง ลกษณะ |กรรัณฑหฑาฮท1๓| นอย 4 พ ด า “ เอ ง =จ4 ค “ ” แต่ ๐เฟ 8๐๐เอพ เป็น ๐๑๐๓๐ธ๒1 เมือง คําว่า *๐๒” ก็คือ “เมือง“ “อารยะ ะ ส ต ส่ , ฉะนันจะใช้สื่อความหมายของสังคมขนาดใหญ่กว่า ๐๐กากานก เป็นสังคมที่ เกา๒๑6- | จ่ ใ” < | รอ๐ทอ! ไม่ใช่ 1๓๐๑ 1๐ 1ว๐๑ เสมอไป และทีเน้นก็คือ เป็น 53"๕๓กฮ๐๑ เป็น 5๐๓กฎ๐๑ ใน ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 38 นายแพทย์ชู ดตร.เอนก : นายแพทย์ชู ชัย : ล” ชัย : ความหมายทีเป็นคนแปลกหน้าคือไม่ใช่ญาติโยม ไม่ใช่คนทิเกี่ยวข้องใกล้ชิด ไม่ใช่สายเลือด ห 1 ส “2| ร ฒ” <= 4 ' 1 | ซ ๑ พ %ซ/ เล เล ร ไม่ใช่พวก ซึ้งเป็นคุณสมบัติของสังคมเมือง ซึงไม่ใช่ว่าทําได้ทุกเมืองด้วย จะต้องสร้างขืนมา | | - ฒฑ ฒ เซ ซ่ 7/ ๕ = 1 ซ๊ ๑ | เล ฆม = 1 ร แต่ว่าการเกิดสังคมเมืองเป็นเงื่อนไขให้เกิดสิงเหล่านี่ และจําเป็นต้องสร้างสิงเหล่านี้ เพราะ | ฆ่ = ฒ” ฆ ร ฆ ' ม 4 ๕๓ เซ ว่าเมือเกิดสังคมเมืองขืนมา คนจะมาก ความหลากหลายมีมาก และก็ไม่ได้ใกล้กันทั้งหมด และเป็นทีที่คน 5ห๓ก๐ มารวมกัน แต่ขณะที ๐๐กากานกกั/ นันเป็นคนในชุมชนเดียวกันหมด ' . " " ไฮเเ 0 ซุญ่ คอนขาง ๕เสกิงอเท ๐เอวรอ ไม่มีปัญหาเรื่องนี ฉะนน ๐พแ 5๐๓เอ"พ/ จงมเรอง ๐๐๓๓๐1 เข้ามาเกียวข้อง ต้องพัฒนาอะไรหลายอย่างทีจะสร้าง ๒๐ก๕ (ความผูกพัน) ขึนมา ความผูกพันนี่หลายครังเป็นเรือง |กก๐๑เก๑ ฉะนันจึงต้องมีหลักการ จะต้องสร้างเรื่อง ซาติ " 0 " " 0วง้ 1 ย หรืออะไรต่าง ๆขีนมา เพื่อจะให้รวมกันได้ จะต้องอาศัย กก๓๐เกสก่๐ก พอสมควร และต้อง อาศัยหลักเกณฑ์ หลักการในการร่วมมือ ในการแก้ไขความขัดแย้ง และต้องมี หนะ, [กอวอ6 ร๐ท๕| หนต คือเชือในคนแปลกหน้า เชือว่าถ้าเราทําแบบนี เขาก็จะทําแบบนึกลับคืนกับเรา เซ “ ส เซ หชรี่ ย ร้วงหูเม ร ว จนกระทังสามารถทํากับคนแปลกหน้าซึงเราไม่รู้จักได้ ซึ่งลักษณะแบบบนีเรายังไม่ค่อยมีมากนัก ล 1 | =ฆ = ฒ” ซ้1 บ = 1 ๕| เวว <=ฆ ซ่ฆ เล ยกตัวอย่างเช่น จ.ส.100 ถือเป็นลักษณะนี้ได้หรือไม่ เป็นลักษณะของคนเมืองที่มีความทุกข์ 1 7 |หณ์” ฉะ 1๕ 1 เล เล เด «ณี เล ” 4 ฆ่ ห รวมกันและไม่รู้จักกัน แต่ก็สามารถร่วมแถ้ไขปัญหาด้วยกัน มีความไว้วางใจกัน ว่าทิโทรเข้า - 0 " 2 บ ๑ . มาเป็นเรืองจริง เป็น ๐๐ ]กลิณ5หน๐บ๒ หรือ ๐อ๓๓๒2๓ท่๐ก ซึ้งต้องจินตนาการร่วมกัน จะเห็นว่าสามารถช่วยกันแก้ปัญหา เช่น เวลาคนคลอดลูก ก็สามารถบอกให้โรงพยาบาลช่วย ส ฒ” 4 ณี ฒ” 1 | ณซ ฒฑ ต ณซ่ เตรียมรับ ซึงมีพลัง เพราะโรงพยาบาลส่วนใหญ่เตียงจะเต็ม พอ จ.ส.100 จัดการ เตียงก็จะ 1 ” เล 7 1 %” ๒ง 1 <ฟ «= ว่าง เพราะพลังทางสังคมทําให้โรงพยาบาลไม่กล้าปฏิเสธว่าเตียงเต็ม 6 1 | 1 เอ ง จ " น ง - 6 1 จะเห็นว่าไม่ใช่ ๐๐๓กนทฑ ทีเดียว ถ้าเรามองจาก ๐๐๓๐๐๐1 “8ตง๕พิ2สน๐ก” จะเห็นว่า มีความใกล้เคียงกันคือ ต้องการให้รัฐมีความอ่อนตัวลง แต่ 9ก่ง๕ก2๐ก๐ก สิงทีเข้าไปทดแทน = ร0. เษ๑ ซ์ คือ ๓๓๕๑๕1 ในขณะที่ ๐| 5๐๐เอไห ไม่ได้คิดเรือง กา๓๕61 ณ์ ซ์ ! ณั แอ ฆ ง ม 7 ต ฒ/ «, ๐เพฟี| ร๐๐เฮใ7 จะวิจารณ์ว่ารัฐเข้ามามีส่วนในชีวิตของสังคมมากเกินไป ดังนันเขา ง 5 เว ซ ๑. ซ่ 9 ต้องการให้รัฐกอยออกมาบ้าง และเขาจะเข้าไปทําแทนเพื่อประโยน์ของสาธารณะ เขา ส่4 - ไฝเ - 60๐0 ๕ เชือว่าเขาสามารถทําได้ดีกว่ารัฐ แต่ในสังคมไทยประเด็นทีว่ารัฐบาลนี้มีความเป็นรัฐมาก เกินไปหรือน้อยเกินไป เราไม่ค่อยได้ ๕๐๒๐๓๐1๑ กันสักเท่าไร พวกวัฒนธรรมชุมชนเขาเข้าใจ " รี่๑๑3๓2 ส่ๆ5 " ธะ ๓ เรืองนีเขาเสนอเรืองสิทธิชุมชนเพื่อให้ประชาชนมีบทบาท ให้รัฐกอนตัวออกจากสังคม ให้ชุมชนมีสิทธิในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติ ให้ชุมชนมีอํานาจในการ ปกป้องคุ้มครองสิงแวดล้อมในชุมชนของเขา 5 . ว 4่๐ เว เง = «0 ๑ , ๕ ทีนีกลับมาทีสังคมในสมัยก่อน ที่อํานาจรัฐไม่ได้เข้าไปครอบงําบงการมากนัก ลักษณะเช่นนัน มีความเป็นประชาสังคมหรือมีความเป็นชุมชน หรือไม่แค่ไหน เพียงไร สัมภาษณ์ ผศ. ดร. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ ดร.เอนก : นายแพทย์ชู ดร.เอนก: 9 ซัย : =ซ 1 งูเต1 0 .. เเซ่ จ เว แห1! มี แต่ว่าไม่ใช่ ๐| 5๐๐เอ อย่างทีเราพูดกัน เป็น ๐๐ แต่ไม่ ๐๒| เพราะว่ามีสูงมีตํา เซ 1 แด 27 เป็นไพร่เป็นนาย ไม่ได้ผสมกลมกลืนทุก ๐|๓55 หรือเราอาจจะพูดในทางกลับกันว่า ๓๓๐1๐ 1 1! 9 = <ฆ ไม่ค่อยมีบทบาทมากนัก แต่ไม่ใช่ว่าเดิมเรามี ๐เง| 5๐๐ เราอาจจะมี ๐๐๓๓กานก แต่ ไ งฆ ฆ " เม ห ฆ ฆ่ เ” เราไม่มี ๐๓ 8๐๐6ใ เรามี ๐๐กากนก ในหมู่บ้าน นอกจากนัน เรามีความเกียวกันทาง ฆ -” ซี เอ สายเลือด สายอุปถัมภ์ เส้นสาย การสร้างรัฐสมบูรณาญาสิทธิราช คนทัวไปมองแต่เพียงว่า การสร้างรัฐสมบูรณาญา สิทธิราชคือ การทีพระเจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 5 เอาอํานาจจากขุนนางส่วนกลางเข้ามา เอา @ เ <=ฆ ง ฒ” ฒณ์ เล ไฟ เว 4 ่ 1 | ฒณ” 6แร ฆ” อํานาจจากเจ้าเมืองต่างจังหวัดเข้ามา แต่อีกด้านหนึ่งที่คนไม่ค่อยมองกันก็คือ รัฐสมบูรณา - " " ซ่ ญาสิทธิราชหมายถึง รัฐเข้าไปทําอะไรหลายอย่างแทนที่สังคม เช่น การศึกษาก็เข้าไป ทําแทน การจัดการศาสนจักรหรือสงฆ์ก็เข้าไปทําแทน การสาธารณสุขเมื่อก่อนชาวบ้านรักษา ๑ ซ่ เอง รัฐก็เข้าไปทําแทนเอง เรืองเหล่านี่เป็นเรืองเดียวกันหมด เรื่อง ง๑๕อก7๐น๐อก, ใ๐ส่รเทไตทอท, ธนเธตน๐แสทั7สกีอท, ๐รทหอ|7สก่๐๓ ในมือของอมาตยาธิปไตย คือ พวก เล เซ/ บ ' ' ซ่ 1 ๑. 4 " ' ฆ ข้าราชการแท้ๆ มันก็ยิงไปสร้าง |ท๐อกกัง๐ ทีจะแข่งกันขยายในด้าน ๑๓๓๒๒ เ๒บแลเกย คือ 4 บ ๕ -ฯ ๑7 การสร้าง ธนเธสน๐เสอห ซึ่งการสร้าง ธ8นเธตน๐เต๑ฯ ก็เป็นการสร้าง ๓1๐ เหมือนกัน เพราะ เด ะ ส . : ฉะนัน ๐เ! 5๐๐อ9 จึงถอยลง ฝ่อลง อะไรที่เคยทําเองได้ก็ไม่ทําแล้ว ฆ้ 4 ซี ซ้ ณ” | ฆ/ | ๑” < ขย< ซ่ 1 | ทนมาถงยุคสมยน ในสังคมไทยการก่อตัวเป็นประชาสังคม หรอความรูสกทวา เขาเป็น ๐เห- ณ= ร” ๕เ ง 2อก มีสถานการณ์เป็นอย่างไร จนถึงปัจจุบันเราเริมรู้สึกแล้วว่า เราจะทําอย่างไรทีจะให้ประชาชนไทยไปลงคะแนนเสียง แล้วไม่มีการซื่อเสียง แล้วไม่เลือกตามระบบอุปถัมภ์ ผมก็คิดว่าเป็นไปได้ยาก เพราะเขา 1 ฆ= 1 ซ= วะ ส4 ๕ 4 -- ไม่มีความรู้สึกว่าเขาเป็น ๐เง| 5๐๐7 หรือเขาเป็น ๐เห2๑ก๓ ซึ่งเรืองนีจะโยงถึงกัน ซ = เ“ ม ๑ ฆ ซ่ % 1 เพราะใน ๐เ๒| 8๐๐6๕ เขาต้องรู้สึกว่าเป็น ๐1๒๑ก พร้อมทีจะเข้าไปทําหน้าที่แทนรัฐ ไม่ใช่ เว ' รู้สึกแต่อาศัยพึงพิงรัฐ คนไทยไม่ค่อยรู้สึกว่าตนเป็น ๐๒๕๑๓ รู้สึกว่าตนเป็น 3๒๒๑๐! คนในเมืองเองก็ไม่ค่อย เว ๓ =ฆซ์ « ๑7 ะ 5 4 รู้สึกว่าตนเป็น ๐2๐ก วิธีทีเขาทําได้ก็คือ บ่นกับด่า เพราะฉะนัน คนชันกลางเรากี พัฒนาตัวเองมาเป็นแบบนี เป็นนักต่อต้านเผด็จการ แต่ว่าสร้างประชาธิปไตยสร้าง | ฒ” ๐ 1' เล ฟิ ง 2 ่ ไม่ได้ เป็นนักต่อด้าน แต่ทําอะไรไม่ได้ เป็นนักบ่น แต่ไม่รู้ว่าจะทําอะไรต่อไป สภาพทีเรายก ฆ ๓๕ ณ๕ เล แต เร ๒ 1 ซ้ ฉิ 7 เว 7 ฒฆ” ๕ มาให้เห็น จะเห็นได้ว่ามันเป็นตัวอย่างของอาการนี เช่น สภาพทางเท้าของหน้าบ้านเราพัง ก็ บนว่าไม่เห็นมีใครมาซ่อม กทม.อยู่ไหน เอาภาษีเราไปแล้วไม่เห็นมาทํางาน หาน้อยคนนักที ง 4 - จะมาปัดกวาด ซ่อมแซมหน้าบ้านของตัวเอง ซึ่งไม่เหมือนกับฝรั่ง เขาจะออกมาปัดกวาด ๕ %7 เล 5/ จ%/ @- /| เด ห <=ฟ ใ เก็บใบหญ้าใบไม้ เศษขยะหน้าบ้านตนเอง แซะหิมะป้องกันการหกล้ม หรอตามสายถนนเน ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 40 ๕ ณะ” นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : ส่ นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก . ไป 1 : ! เว = ต่างประเทศ เขาจะแบ่งเป็น ก๑ฮูก๒๐น๓๐๐ฮู และไปช่วยกันทําความสะอาดปัดกวาดเช็ดถู ร ซฒ โระง ซ่ 1 ฆ เล ซื้อไฟมาติดถนน หรือในญี่ปุ่น ตามสายถนนจะมี ๐ก๕๓๒อ ๐ ๐๐๓กอ๒๐๑ ของเราไม่มี รส่ ) ป 0 0 เพราะเขาไม่คิดพึง ๓๐1๐ แต่ของเรา ชนชันกลางบ่นๆแล้วบางทีก็ทําลาย แต่ไม่ทําลาย ๓๐1๑ ฆ เจ =- ซ่ ๑ มห 1 ซ ห ซ่ ณะ คือจะทําลายพรรคการเมืองทีมาสวมอํานาจ แล้วไล่ออกไป พอเสร็จแล้วพรรคอินก็เข้ามาแทน 5 ณ” ซ -ฆ ร ต๕1อ กยงแขงเหมอนเดตม ถ้าหากว่าคนมี 5๑6กร๑ ไม่เป็น ๐เห่2อก ก็จะสร้าง ๐๒0 5๐๐๐๑พ ยาก และผมคิดว่าคนไทย = เง ๕ ๑ ๑ 4 ๓ ' เค ฆ ลิก ๆคิดแก้ปัญหานัน มักคิดว่า ตัวเป็น ๐แอ๑๓1 (ไพร่) เพราะฉะนันตัวเองจะต้องมี ซ่ «ม ซ่ ฒ” สี <= <= 1 1 1 มูลนายทีดี โทยหาคนดี โทยหาเผด็จการ โหยหาคุณอานันท์ คือคิดแบบไพร่ ไพร่ไม่ แอ เล เส เ 1 <ฟ 1 ฆ่ 1 เร 1|-ฟ เคยเห็นปัญหาโครงสร้างหรอก ไพร่รู้อยู่อย่างเดียวว่า ทีตนอยู่ไม่ดี เพราะมูลนายไม่ดี 1 | | ๑=ข 6 | ร | <ง| [= ๑ «< |๕ ฆ” | นายไม่ปกป้อง ไม่ช่วยเหลือ จะเห็นว่าเราเลิกไพร่มา ]00 ปี แต่จิตสํานึกไพร่ก็ยังอยู่สูง เพราะฉะนันจะรู้สึกตนเองเป็นไพร่ ไม่ใช่เป็น ๐เห2อก ถึงแม้ว่าเราจะทําในทาง 1๓ คือ ซ= ! เมก ฆย ๕ ' ย 1๕4 “” ! เม เรียกคนไทยว่า ๐เห2อก แล้วก็ตาม แต่ว่าจริงๆแล้วไม่ลึก ผมเองเมือก่อนไม่เข้าใจความหมาย " <- " เณ «ง =. เสฒ ซ่ ส 1 = ฒ” 1 ของ ๐เห่26๓ ดี ๐เก2อก ก็คือพลเมือง พลเมืองก็คือคนทีเกิดในประเทศไทย แต่จริงๆมันไม่ ใช่แค่นัน ๐เห่26ก ก็เป็นเรืองสําคัญ ถ้าหากว่าคนไทยโดยเฉพาะในชนบทถ้าเขารู้สึกว่าตนเองไม่ใช่ไพร่เขาก็จะเกิด เวก๕๐ ซู = = เณ | ณ๓ ซ่ น ซ เร คือเกิดความหยิงในตัวเอง และจะไม่มองอะไรเป็นเรืองแค่ กาอ๓กร เห็นอะไรเป็น อกส๕ ร ง 2 <-ฆ ล เว ส %/ ซณ “ มากขึน เช่นเขาจะไม่ขายเสียง จะไม่โหวตอะไรตามระบบอุปถัมภ์ ถ้าเขาคิดแบบ ๐ อ ซ่ ๕ " | “ ว ฆ 2 ๕ ร๐๐เอพ เพราะคนทีเป็น ๐เก2๐๓ อยู่ใน ๐เฟ| 5๐๐เอฯ/ นันจะมีความสัมพันธ์แบบ เอ|สทังอ๑| รสฐูนส! คือเท่ากันโดยพื่นฐาน ไม่ใช่เป็นความสัมพันธ์แบบ กเอ๐๐๐๓ก» คือมูลนายกับ ไพร่ เพราะฉะนันเขาจะไม่รู้สึกว่าคนที่เป็นนักการเมืองจะสูงกว่าเขาหรือจะอุปถัมภ์เขา และ ฆ” - ฒณฯ ฮา 1 ๓ เซ ฆ้ เ= < ณฆ ๓ เล เม<4 | จะรังเกียจการถูกอุปถัมภ์ด้วย เช่น ฝรั่งเวลาเป็นหนี่เขาก็จะรีบคืน จะทําให้ไม่รู้สึกว่าตนเอง เป็นหนี่บุญคุณใคร : " 0 ' 0: “ ผมเคยสําเนาหนังสือเล่มหนึ่งให้เพื่อนฝรั่งทีเรียนอยู่ด้วยกัน ให้เขาฟรีตามนิสัยแบบคนไทย | =ฆ ฆ เว | ข ฆ ฆซ | ซู = ซ่ เว2 ม =% แต่ดูเหมือนเขาเดือดร้อนมาก ไม่ยอม ต้องให้เราตีค่าเป็นเงิน เพื่อเขาจะได้จ่ายได้ ที่นีขอ ถามถึงการกระจายอํานาจไปสู่ท้องถิน เกิดองค์กรของรัฐท้องถิน (.๐๐๐๕! ๓๓๒๑) กระบวน ซ้ ๑ ง ซญฒ ซ่ | ' ' เล เล ว การนีจะนําไปสู่การเกิด ๐| 5๐๐เอพ ทีเป็น |๐๐๕| ๐เง| 50๐อ7 ได้มากน้อยแค่ไหน สน๓ๆ “: ะ. * การปกครองอะไรที่ทําให้อํานาจมันแยกออกจากรัฐให้มาก อย่างเช่น เทศบาล คุณไม่ควรทํา อย่างทีเป็นอยู่ในทุกวันนี ทีเป็นก ารปกครองของนักการเมืองท้องถินกั" 5กาชการประจํา สัมภาษณ์ ผศ. ดร. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : ”, นายแพทย์ซูชัย : ดร.เอนก : ล นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : 47 เพียงแต่เป็นคนละพวกทีอยู่ศาลากลางจังหวัดเท่านัน แต่คนก็รู้สึกเหมือนกัน เราพยายามจะ นู มฆ ๕ณ่ ฆ ฆ! ' = เง | ๕ บอกว่าการปกครองท้องถินดี ประชาชนมีส่วนร่วม ในความจริงไม่ได้เป็นเซ่นนัน ฆ< - ณ” ฆ |)ฆ ซ่ | ๑” ง) 2 เ. | เด๑ ซะ” เพราะคนไทยรู้สึกเหมือนกัน เพียงแต่เรียกชือต่างกันเท่านัน แล้วมาบอกว่าอยู่ใกล้ตัว ๑ ๑ช ฆ สฐ3 ซณง |๓ ๑= = ! ฆ< ณ/ จะทําให้เรามี 5๑กร๑ ๐6 ๐6!๐ก6เกย ซึงก็ไม่เป็นจริง ผมคิดว่าคนไทยรู้สึกไกลจากรัฐบาล ท้องถิน บางคนไม่รู้ว่านายกเทศมนตรีชื่ออะไร แต่รู้ว่าคุณสมัคร ทะเลาะกับใคร เรื่องอะไรท ๆ | เว ซ่ เด เล ง| เ เล 1 ณฆ 2| 1 เซ กรุงเทพฯ มันใกล้แต่ว่ามันไกล ใกล้ในแง่ ๒ก๑๐๕ ไกลในทางความคิด ทีเป็นเช่นน๊ ฆ= ส่ ๑ เพราะเป็นการปกครอง ต๓1๐ อีกรูปแบบหนึ่งคือเป็น 1๐๐๕! ต๓1อ พย 4 ๓ ง เดบ ' ้0้ ในอิกด้านหนึ่ง เป็นเพราะความพยายามทําไม่ให้ เ๐๐๓| ๓๓16 โต เพื่อให้ชาวบ้านได้เห็นบท บาทขององค์กรปกครองท้องถิน ถ้าหากปล่อยให้โต โดยที่ไม่ 5๐๐เธ1สแล๓ห่อก ก็จะมีปัญหา หากไม่ฝึกคนให้เป็น ๐2๑ก ก็ ซ่ ' เซ | = จะมีปัญหา ๐เง 5๐๐เอพ ก็ไม่เกิด 3 ๕ ฆ ซฆ ส สง บ ๕ | ซฆ= ได ฆ เซ 0 . ซึงก็๊จะเหมือนระบบราชการอีกแบบหนึ่งที่ไปตังในท้องถินโดยผ่านการเลือกตัง แล้วไม่มี ๐ 5๐๐เธ๓ ตรวจสอบ ควบคุม หรือประเมินผล ในความเป็นจริงแล้วเขากําลังสร้าง ๐เ๒0 8๐๐เอพ และบทบาททีเขาเรียกว่า ๒๐แท่๐๐| ๒๓๓๒๐ ' ๕ฆ | ฯ. ซฆ นู ซั ซะ ซ- 1 ๒สห๐๓ ของประชาชนไทยก็คือ คอยดูว่า คนนีโกงหรือเปล่า คนนีเป็นผู้รับเหมาหรือไม่ คอย ฆ” ๕ เด ๊พ ซ% ๕ | ๑ เล เช ๕ ฆม ๕ ) ร4่ เ= < ซ์ จับผิดกันไปมา เปิดโป่ง แล้วก็บ่น ทําได้แค่นี เสร็จแล้วก็หาพวกใหม่เข้ามา ซึ่งก็เหมือนเดิม ซ ๓จ” | ษ ฆ แล้วก็ยังไม่เข้าใจอีก ถ้าหากเรา 5๐๐61๓|๒๕น๐๓ |๐๐๓| ยองอฮเททารฮท1 นีหรือทีผมใช้คําว่า 1๐๐๓ ๐๒| ร๐๑เอ1/ จะฝึกให้คนเป็น ๐เก2ธก คือเวลาโหวตจะโหวตอย่างเป็น ๐เก่26ก ไม่ใช่โหวตอย่าง %7 ณ์ ซ์ | ๓ " ะ คนทีเป็น ๐เอก1 ทีโหวตกันอยู่ทุกวันนีเป็นการโหวตแบบกบเลือกนาย ไม่ได้เลือก รอพเท1 ให้เข้าไปรับใช้ ง “ การก่อตัวของ ๐เ๒| 8๐๐๑พ ในเมืองไทย มีนักวิชาการบางคนมองว่า จะต้องทําเพื่อ ว ฆ - [ เค สาธารณะเท่านัน จะมีผลประโยชน์เฉพาะกลุ่ม เฉพาะพวกไม่ได้ ใน ๐| 5๐๐อ17 มีทัง เก1อ๒๒9๐๐ และ สู|ก1อเอร1ไฮส คือเป็นไปไม่ได้ทิจะเป็น ๕๒- เก1อ6อตอ๕ อย่างเดียว ผมไม่ได้มองว่าขัดแย้งกัน ผมมองว่าต้อง @๑๐๐๓๐๒๑ ต้อง ฒ2” ๕ “ 1 ต๒ ๕ | ะ เวร ประสานกัน สังคมใดก็ตามที่มีแต่คนคิดผลประโยชน์ส่วนรวม ในความเห็นผมเป็น ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 42 นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : ซ่ 4่1) 7 1 เณซ้ว ๓๓๑ | ๑ = ส 2 ๕ ฆ เรองท์นากลัว เพราะว่าคนเหล่านี่ก้าลังคิดว่าตนเองทําในสิงที่ถูก เพราะฉะนันสังคมไหนรู้ | ๑ ฒ” ๑ ซร - 7 เจ ซ่ ซี 1 แด = แวด 1 ณ๕ณซ1! ว่าเรากําลังทําอะไร ตรงจุดนี้เรากําลังทําเพื่อผลประโยชน์ส่วนตัวเหมือนกัน แต่เราก็รู้ว่าเรา | ฆฯ พซ 2 เพหพช ฆ 4ส่ | อยู่คนเดียวไม่ได้ เราเอาประโยชน์แต่ตัวเราเองไม่ได้ และเรามี อ๑กแฮก1อก ซึงหมายความว่า บางครั้งเรามี เวทย 1อเทท รอห เทไอเธร1 ไม่ใช่มีแต่ 5ก๐8 1ฮเหทา รอ1 เก1อเอร1 อย่างเช่นนัก ธุรกิจทําไมถึงสร้าง กบศาดเท เ1อรอนแ๐๑ ส่องอเอวทรทก1 ก็เพราะหวังผลระยะยาว ในที่สุดก็ จะสามารถตรึงคนงานให้อยู่กับตัวเองได้ ถ้าสังคมไหนมีแต่ ๑า๐ห 1อทท 5อก |ก1อ๒๐๕ ก็จะ พู่งห | ฆ่ ข่ | ว ๕ " เ จ อยู่ไม่ได้ เช่นกดขีแรงงาน ให้ค่าแรงตํา ฉะนัน 5๑6 เก1๒๑๓ แสดงออกมาไม่เหมือนกัน ใน รส่ ญ่ เว :. ๕ ๕ 9 เฒ อ ยุคหนงทพุนขนาดเลก พอคานายทุนกเหนแกตัว เพราะเขาไม่มี เวทย 1อธเทก รอห |ก1อเอร1, ๓ ๓ - 1 < <= แ ง ซ่ %ซ/ 1 ๒๐๐61 ทา๐กธ ไม่มี เขาก็พยายามทําอย่างเดียวคือกดแรงงานให้ตํา เพื่อให้ตนเองอยู่รอด | 1 ร ม ฒด” 2 ฆม * =-ฆ ! ๒ 1 1 ๕ ง แต่ผมถามว่าเวลานีบริษัทใหญ่ๆจะกดแรงงานให้ตําหรือไม่ ผมคิดว่าเขาไม่ทําหรอก จะไปไม่ - 9 ้ไซัไจ ซั รอด มิหน้าซ้าจะส่งไปเรียนต่ออีกด้วยเพราะทุนใหญ่ขึน = 4 ๐ 4 » 4 เราต้องคิดแบบ |๐กฮ 1อศก 5๑1 |ห16๒5 พอถึงขันหนึ่งคนจํานวนหนึงก็จะมาช่วยเรา ศศซ่ =่ ษ ๕ (| เ ๕ 2 -ณ รณรงค์เรืองสิงแวดล้อม เพราะเขาเห็นว่าในระยะยาวแล้วลูกหลานเขาก็จะสูดตะกัวพิษเข้าไป ด้วย เขาไปเรียกร้องเรื่องตะกัวพิษหรือเรื่องสูบบุหรี เขาก็ทําทั้งส่วนรวมและส่วนตัวด้วย ถ้ามองอย่างรอบด้านแล้ว คนทีมอง ๐| 3๐๐อ" นัน ก็มีคําจํากัดความหรือมีคุณสมบัติ " ' | ง ณ ม =ซงู(บู 4 | ฆ ของ ๐ผผ์ 8๐๐อ9 แตกต่างไปบ้างเล็กน้อย บางทีก็ไม่น้อยซึงแล้วแต่มุมมองทางการเมือง ง เซซ่ ยู บย อ ซงู1ด เซข่ซ่ อ ก ซู อย่างเซ่นทีพูดตอนต้น ถ้ามองแบบ !]๓๐๓, ๐| 8๐๐เอ ก็ไม่ใช่ที่ที่มี 5๐แฮ๓กัษ หรือมี 1 ฒ” | ” มษ 1 เด ๓ จ” ม 1 1 อะไรต่ออะไร เพราะมันเป็น ๐๒๐ มันต้องต่ออู้มันไม่มีปจเจกหรอก มันมีแต่ ๐๐๓ และไม่ ฆฯ ซ่ เหทม 9 อ | ซ่ | ฒฆ= <=ฆ ซู 1 มีทางประนีประนอมกันได้ ถ้ามองแบบ แ๒๑๓| อย่างทีผมมอง เป็นเสรีนิยมปีกซ้ายนิดหน่อย ก็จะมองแบบนี แต่ถ้าจะมองแบบค่อนข้างจะเป็น ๐๐กนกกอต่อแรทท คือมองเน้นเรืองความ «| <=์| 1 เซ =| 1 ๕ ญู”. ฒฑ์ 1 | เป็นปกแผ่น ความเป็นชุมชน ความเป็นกลุ่ม ก็จะมองหนักมาในทางสังคมส่วนรวม มองว่า : เด | 1 . ฐ4 ๕ บ ' ฆ= ' เวนรธร!ทอรร ฮร5๐6๐เสท่อท ไม่ใช่ ๐เง| 5๐๐เอพ ซึ่งก็แล้วแต่การมองจะเลือกเอาแบบไหน แต่ผม 1 ซ่ 1 เอ ณ๕ | เล ซ่ ซ๊ 1 สม/ รฟู ซิ/ 1 มองอย่างทึกล่าวแล้ว เพราะเห็นว่ามันให้ประโยชน์มากกว่า และควรสามัคคีคนให้มากกว่า ในความเป็นจริงแล้ว คําว่า ๐ห| 5๐๐๐๑พ ในทางสากลเขาให้คําจํากัดความแตกต่างไปหรือไม่ 1 ซ่ ๕ฟู ซ 4 ณ์ เล จ เเ๓ อม " 1 4 ๑ 9 ฒ” อย่างที่ผมเรียนไว้ตอนต้น ก็คือ มันขึนอยู่กับ เ๒๐แก่๐๐| เฮ่๑๐!๐อ แต่เวลานีการให้คําจํากัด | ! <- ๒ เด ๓2 1 ง %” ความแบบ ๓ ไม่ค่อยมีคนนําไปใช้แล้ว ส่วนใหญ่จะเป็นแบบหลัง ๑ ๕ณฆ ๑ 4 = ๑ ซ่ " อ "ก ๕ 1 . ซ้ คําถามต่อไปก็คือ ทําไมจึงเกิดความคิดเรื่อง ๐5พ| 5๐๐เอ ขนมา กเพราะวา คาน 1 ๑ ณ ณ ซั เง เค 4 1 ษ ศ์ 7 | ซื ณ” ณ๕ เกดฮตขนมาอกครง ซึงมาจากการต่อสู้ของยุโรปตะวันออกและรัสเซีย ตอลูกบรฐเผดจการ โช๓| เว ซฆ ๑=- ๑ จ7 ๓ ฆซ่ ๓ 1 ซ่ ซ่ |! ม ซ้= ร1ต1อ วิฐ ไอ1อเพ็ดท่๓ท ร61อ รัฐทีเป็นยิงกวาทีผมพูดเมือกอนหน่านีอิก คอมนครอบงําทุก ฆ ๕ณ ะ ๑ ญี่ฮ่๑๕2ง12< ร ส่วนของชีวิตหมด รัฐแบบสังคมนิยมประชาชนก็ไม่มีทางไหนทีทีจะสู้กับรัฐแบบนีได้ ก็ สัมภาษณ์ ผศ. ดร. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ นายแพทย์ชูชัย : ดตร.เอนก : 9 นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : 43 ใช้วิธีการต่อสู้ด้วย ๐เ๓| 5๐๐๐๒ ทําอย่างไรจึงจะให้ ๐เต| 5๐๐๐1 เอกชน สังคมที่ไม่ใช่รัฐ ณซู 7 7 ๒๕ ๑ %” | 1-3 มีความชอบธรรมในตัวของมันเอง ให้รัฐถอยออกไปจากสังคม ไม่แทรกแซง ไม่ซึมซาบ แง ซั 7 ศิ ซ<4% ณุ ด <-ฆ เซ่ เข้าไปในสังคมมากนัก และเกิดความรู้สึกอยากจะมีความเป็นอิสระ มีความเป็น เก่ง๕๐ ใน “ ลเม่ 1 0 ส่วนของเอกชน และในส่วนของสังคมขีนมาบ้าง แล้วในที่สุดขบวนการเหล่านี่ก็สามัคคีกัน อย่างกวจ้างขวาง ตังแต่คนที่ระดับค่อนข้างมีฐานะลงมาจนกระทังถึงกรรมกร ทําให้มีแนวร่วม ฆซ่ ษ ฆู6๑ | - | จังมะ ทิกว้างขวาง ศัพท์คําว่า ๐เง1 5๐๐เอพ จึง |๓๐๒๕๑ ความหมายเหล่านีไว้ทังหมด ๕ เค ง เม = อ = = เพราะฉะนันศัพท์นีได้มาจากการต่อสู้ประชาธิปไตย (๐๑กา๐๐๓๕๐ห๐๓) ในลาตินอเมริกา 1 สม่ ๑7. ณ/ ซ่ « ๕ . ซ้๕= ร% % ๕ 1 และโดยเฉพาะอย่างยิงในยุโรปตะวันออกและรัสเซีย ศัพท์คํานีจงถูกรือฟันขินมา แตวา = เ 1 ๑ ซ่ ฆ 1 บซ่ ณ. รากฐานเดมของศพทตงแตยุคสมยทพวก ธ8๐นเยอ๐เร ต้องต่อฐู้เพื่อความเป็นอิสระจาก รไฮ1อ ร่ จ เศ ง เซ อ ๆ เจ ง ซึงครอบงําโดยพระมหากษัตริย์ต้องการให้มี เฉทงส๐ ต้องการให้มี อทง๕1อ@ ๐อ๐พทอธเรทกเ5 บ ฆ «ง | ฆบย น (, 0 0 เด |! ๑« " เซ 11 ต้องการให้ยอมรับว่า มเสนแบงระหวางรฐ กบสงคม ไม่ใช่ รฐมา ส่อทกเทศห1อ ทงหมด แตวา 200 ปีมาแล้วก็จืดจาง ไป แล้วก็กลับมาธิตอีกครัง ซ่ ซ ซ้๕ เ . 1 4 เจ ก ทีผมมาสนใจเรืองนี กเพราะมองวา ทําอย่างไรจึงจะสร้างระบบ 1อเดเธรอทใสทกังธ ส่อ- 1 ซ่ | เด ว ฆมฆซ๊ %# ๓ เม 1 ฆ่ " ๐๐เตอห อย่างทีเป็นทุกวันนี่ให้ดีขึน ผมได้คําตอบก็คือว่า การที เธเฮรอชทไสทกังธ ส่อทา๐๐- [1๐๐ห แก้ไขยากเพราะประชาชนไม่มี 46ก5๐ ของ ๐กิ2อก หรือ ๐๒กอเธก๒ ทีเราอยู่ทุกวันนี่ เราไม่ได้อยู่แบบ ๐| 5๐๐|อ๒ เราเลยคิดว่าเราต้อง 1๐| ๒๓๐6 1ก๑ ๑๐16 ฆ่ ฒฑ์ = 1 เว 1 | เนื้องจากสังคมไทย 5๕16 ครอบงําไปทุก ๆหย่อมหญ้า แผ่ซ่านไปหมด เซ ) 7 ซ |! เซ ! ม ม | ซ ฒ” 1 เค ๓ «ม 7” =ญ่ ฆ” ทังฝายซ้ายและก็ฝ่ายขวา ทังฝ่ายก้าวหน้าและฝ่ายล้าหลัง ฝายซ้ายก็เหมือนกัน เมือรับความ คิดหลัง 14 ตุลาคม 2516 เรื่อง 51๐1@ 5๐๐[6๓ เข้ามา และสิงทีฝ่ายซ้ายวิจารณ์มากๆหลัง ณ< ฆ“ ๓ เต = ณ์ 1 ๑๐ 1 ร 14 ตุลาคม 2516 ก็คือ รัฐบาลทําน้อยไป ทําไมรัฐบาลไม่ทํามากกว่านี้ ฝายซ้ายต้องการเข้าไปใช้ ๑๐๒ ในความคิดของตน ฝ่ายช้ายต้องการ ๐๐๐๕ ฮ๐งอ๓กอก1 แต่ตอนนั้นฝ่ายช้ายมองไม่เห็นโทษของรัฐ เมื่อก่อนคนไทยวิจารณ์พลาดเป้า คือไปวิจารณ์แต่ระบบราชการ ทั้งหมดมันเป็นรัฐ แต่ระบบ ราชการเป็นเพียงส่วนย่อย แต่หลังจากนั้นเราก็ขยาย ๐๐ก๐๑๒1 ขึ้นมาวิจารณ์นักการเมือง ซึ่งก็เป็นส่วนหนึ่งของรัฐ ฉะนั้นเราเริ่มมองเห็นเป็นปัญหารัฐมากขึ้น คือ หนึ่ง ระบบ ราชการ สอง นักการเมือง เมือเอกภาพทั้งสองมาต่อกันก็เป็นภาพของรัฐ ผนวกเข้ากับ = 4 ะ๑ญี่ ระ2 ม - 0 สาม คือ โครงการของรัฐที่ไม่มีประสิทธิภาพ มีการรัวไหล ภาพของรัฐจึงชัดขึน ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 4%4 นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : นายแพทย์ชู [5) ขัย : ฆ ฆซ่ 1 ณ๊ ณ-= ณฆ ๓ 5 ป ณ์” ภาคธุรกิจเอกชนในระยะเวลา 10 ปีที่ผ่านมาเจริญเติบโต ปฏิเสธรัฐ เห็นว่ารัฐเป็นอุปสรรค ในการขวางกัน ทางภาคธุรกิจก็ดําเนินการไปตามทางของตนเองได้เรื่อย โดยที่ไม่จําเป็นต้อง ! สฒส ๑= “0 ม ม มส่ วุ่นวายอะไรกับภาครัฐมาก ทีนักวิชาการเรียกว่า “ข้ามรัฐ” หรือ “ลอดรัฐ” แต่ในภาครัฐซึ่ง ใหญ่อยู่แล้ว และภาคธุรกิจยังขยายใหญ่ไปตามกระแส @เ๒๐๓|๒๐ก๐ก ส่วนภาคประชาชน ฆ ! ฆ น ซ้ » 1 หรือภาคสังคม ค่อนข้างจะอ่อนแอ ตรงนีจะทําอย่างไร ภาคประชาชนไม่มีสนาม แต่ภาคธุรกิจเอกชนมีสนาม คือ ก๓๕๐ พอเป็น กาๆ๕๐1 ก็ ส่ ๐ 4 เหมือนถูกปลดปล่อยออกมา ซึ้ง 0๑๓๐1๐ ออกไป ก็ทําให้โตเร็ว ซึงก็ไม่ได้แก้อะไรมากมาย เราปล่อยให้เล่นเอง เหมือนไปปลดเบรค เขาสามารถดําเนินไปได้ ส่วนประชาชนหรือภาค จ จ ส ประชาสังคม เราไม่ไปปลดเบรคให้เขา ก็ไปได้แค่นี ทีประเทศไทยไปได้ทุกวันนี จ เศรษฐกิจโตเร็วมากมายก็เพราะจอมพลสฤษดิ ไปเลิก 51๐ก5กา ของจอมพลป. คือจอมพล ป.มีแนวคิดการพัฒนาโดยมีรัฐเป็นองค์นํา เข้าไปทํารัฐวิสาหกิจ บริษัทจํากัด อะไรต่างๆ ถ้า - 0 ฐ์สั 2 7070ฝ0 ยังเป็นเช่นนี่ไปอีก 10-20 ปี ถ้ายังไม่มีจอมพลสฤษดิขึ้นมา ประเทศไทยคงคล้ายๆกับ ซิมบับเว เว %. เซ = «” ๕ ร์3 น่ ธุรกิจก็ถูกบีบคอ ทังประชาสังคมก็ถูกบีบคอ จอมพลสฤษดิขึนมาเนื่องจากเหตุผลหลายๆ โป เว [ ล อย่าง รวมทังลิทธิพลของอเมริกาด้วย แต่ที่สําคัญทีสุดคือ จอมพลสฤษดิไม่มีฐานทางภาค =ฆ รัฐวิสาหกิจ คนทีอยู่ในรัฐวิสาหกิจส่วนใหญ่เป็นศัตรูของจอมพลสฤษดิมาก่อน คือจอมพล ป. หรือลูกน้องของจอมพล ป. ฉะนันจึงมีความต้องการทําลายฐานของจอมพล ป. ก็เลยเลิก ญ่ « = «2 ร ๑ ซ ส4งหบช๑= «๓๑ = ข่ ๕ซ บย ๕ ๐.งฯงข ฐวสาหกจ มันจงมาประจวบกันพอดิ ซังได้เลิกรัฐวิสาหกิจไปมาก แล้วก็เปิดให้ทุนจีนทําได้ เล ซ่ ต เว = 00 | ฆฑณ= ส ๕ = ร ฆ่! เตมท ให้ทุนญีปุ่นเข้ามา ปล่อยให้มี เท๓่1 มากขน ฉะนนเศรษฐกจจง ๒๐๐๓ ทีว่าเป็นผล ฆ” « - 1 | -ฟ -ฆ ม ฒ” ง “. ด ณ์ ร งานของสภาพัฒน์ฯ จิงไม่ใชเลียทีเดียว เพราะสอดคล้องกับเวลาช่วงนันกําลังเขียนแผน ซ «ซ่ ตง 1 ณฒณ ๕ณซ% เซ7 1 จ0, : พัฒนาฯ ฉบับท ]1 พอดิ แต่ความจริงก็คือ มันปลดปล่อย และวรฐบาล เธอ๐๐อูก15@ อะไร 1 " " : ร ณะ ซี 1 = = ๕ % ๒” หลายอยาง เธ๐๐ยูท[รธ ทงส1ธ อ๐พทอเรทเว มากขน มันก็ปลดปล่อยธุรกิจ ธุรกิจก็ไปได้ นก ฆ 24 ข้= ร ๕ 1 ม 7” 1 1 ต๒ 1 6ล ๑7 ธุรกิจทุกวันนีก็เติบใหญ่ขึน แต่ภาคประชาชนถ้าเรายังไม่ปลดปล่อยเขา ผมคดวาเขากยง % ๆ ฆ - 0 ซี ย เหมอนเดม มหนาซายงมากขนดวย ผมไปดูงานกลุ่มฮักเมืองน่าน ในกลุ่มมีพระ ครู เป็นคนนํา เขาพัฒนาชุมชนได้หลายอย่าง ในเรื่องสาธารณสุขเขาได้ เก1อ๐๐16 เข้าไป วิธีคิดในด้านสาธารณสุขไม่ได้เป็นแบบแยกส่วน แบบทีรัฐคิด แต่เขาเอา ก๑๕หก เข้าไปผสมผสานกับการพัฒนาชุมชน ภายในกลุ่มฮัก สง๓๕๓สี้ มซี ะ 1 เมืองน่านมีชมรมต่างๆทีก่อตัวขึน มองได้ว่าเป็น ๐๒| 8๐๐เอ มีกลุ่มรักป่า ป่านี่เขียวซอุ่ม ธร 1 ซ่ ' ฆ | 0 1 ต ณฆ [ข่ จะเห็นว่าเขามีการ ๐๕๓6 มีการแบ่งกลุ่มไปตรวจป่าทุกเดือน เดือนละ 2 ครั้ง และพวก ๕ซี 7 เจ โซ๒ | 1 7 ) | ! บ เรื ๐ พอ๐ เข้าไปให้ความรู้ทางวิชาการ เช่น ป่าจะต้องแบ่งเป็น เขตป่าต้นนําลําธาร รองลงมา เค ล เป็นป่าอนุรักษ์พันธุ์สัตว์ ปาชุมชน ปาใช้สอย จ ๆ4 " ๕ “ คนทีเชือใน ๐๐๓กบท หรือชุมชนเข้มแข็ง เขาพยายามประสานเป็นเครือข่าย และ สัมภาษณ์ ผศ. ดร. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ ดร.เอนก : 45 ซี ฆ 0ก 0 ฆย / ซ่ )๓ ๓ | เน 7 ฆ ซ่ ขบ มาเรียนรู้ในระดับเชิงระนาบด้วยกัน คนทีอยู่ในรัฐ เช่น ข้าราชการ นักการเมือง ที่เข้าใจใน ขบวนการเหลานก็พยายาม ก๐๒๐2๑ เธ5๐น๒๐๐5 เข้าไปสนับสนุนพวกนี่ ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ซ่ เล % เล เล ฆ 1 ซิ เล ฆ ฒ =่ 1 ร | เพือสร้างความเข้มแข็งและสร้างเครือข่าย และให้สนับสนุนข้อมูล วิชาการ สิงเหล่านี่เป็น ความพยายามที่นักพัฒนา นักวิชาการ ข้าราชการบางกลุ่ม องค์กรเอกชน หรือ กลุ่มธุรกิจ นํามันบางจาก กําลังทําอยู่ ในเขตเมืองทีมองเห็นเป็น ๐| 5๐๐เอข นั้นจะเห็นว่าต้อง 4๐๒๐ ความทุกข์ยากร่วมกัน | ส ๕ ล สม | น ร 1 ฒ” ล <- ๕ | ฒ7 เช่น จ.ส.100 มูลนิธิปอเด็กติง มูลนิธิร่วมกตัญญู ฯ พวกนีก่อตัวขึนเพราะมีความทุกข์ร่วมกัน เน | ๑7 ! เ= | ส ๕ , =ฆ= ฆ<% |! อยากจะแก้ปัญหาร่วมกัน แต่ความรู้สึกอย่างทีอาจารย์เอนกกล่าวมา ทีมีความรู้สึกว่า รัฐกอยออกไป ข้าจะเข้าไปทําแทนแล้วนะ ตรงนียังมองไม่ชัด การ 1๐ก อุดมการณ์ ซ้๑» 1 1 อ ตรงนียังมองไม่ค่อยชัด | ฆ่ ฆม ๆ “ =. ร่ ศ มฆ -ฆ. ซั ก่อนอื่นผมขอเสนอให้ เรือง ๐ 5๐๐เอ เป็นเรืองของอุดมการณ์ จะต้องมีคําขึน ง เฒฆ่ะ รซงู|ฆ = 1 = ๐หู๐!ซี ซี 5 มาก่อน ไม่มีคําก็ไม่มีความคิด ไม่มีความคิดก็ไม่มีอุดมการณ์ เพราะฉะนันคําว่า ๐๒ 5๐๐เอพ ต้องสร้างให้เป็น ๐๐ก๐๑๒๐1 อย่างเช่น วัฒนธรรมชุมชน เราจะเริมสร้าง ๐๐๓๐๑๒1 9 [ % ณ | ๒ ฆ ๐=เ ' = <5 2 <- พิเศ ษ์ ซี ของคําว่า ชุมชน แล้วก็ค่อยๆทําให้เป็น (9๐๐|๐อง ขึนมา จึงจะเห็นมีพลัง มีประโยชน์ ทิแล้วมาเป็น ๐๐ก๐๑๒1 เรืองต่อต้านการไม่มีประสิทธิภาพของรัฐ เราไม่ได้ชีนชม ๐| " | ง1ซ่ | | เซ =ู. จ 5๐๐เอฯ/ เราไปต่อต้านความไม่เข้าท่า ความอ่อนแอ ความไม่มีประสิทธิภาพของรัฐ เป็น๐๐ก- ฒ " ง า “ เ เมร =ฆี ง ใ%/ «7 ซู 1 ๐๑๒1 ในเชิง กอยดท่งอ ไม่ใช่ เ๒๐ตท่ง๐ แล้ว เว๐ตท่งอ คืออะไร เราไม่ได้พัฒนาตรงนีเท่าไร เย เซ =ูล , “5 0 = = ๑, | และการต่อต้านความไม่มีประสิทธิภาพของรัฐ เมือต่อต้านเราก็ไปเปรียบเทียบกับตลาด ไม่ ๒ ฆ ๑7 จ7 จ” อ่ | นข ๑2 9 |ฆ อยได้เปรียบเทียบกับชุมชน ไม่ได้เปรียบเทียบกับอารยะสังคมทีเราว่าไว้ เรายังไม่มีโอกาส = = 7 ฆ เฉ ซ่ ด ซ ๕ ( =๑ฆ จ พิสูจน์ตัวเองชัดเจน หรือรวบรวมอะไรให้ชัดเจน เพื่อให้เห็นว่า วิธีการพัฒนาแบบอารยะลังคม นัน มันได้ผลมากกว่า ประหยัดกว่า ในขณะทีเรืองของ กา๓๕๕1 ซัดเจน รัฐวิสาหกิจทํา อาจ ซ่ ขบ | 1 : =จ๕ - ไฝ1ไ212ไ0 - | จะล้ม ถ้าปล่อยให้เอกชนทําจะดีขืน ภาพจึงเห็นชัด ที่มันยากก็เนื่องจากว่า ๐เ๒| 5๐๐เอพ , 0 =ะ ' ซ่ นันด้านหลักมันถูกขับเคลื่อนด้วย ๑กแฮก1อกอ๕ 5อ1 เก1๐๒5 และมีลักษณะค่อนข้างจะเพื่อ | " ลฝ 4 "” เลเซ่ สังคม เพื่อส่วนรวม ซึ่งเรื่องนี้มันต้องสร้าง ให้การศึกษา เพราะผมเชือว่า ไม่ใช่เรือง = “ 4 ส ปืนรี่ ห เป็ ธรรมชาติของมนุษย์ เพราะในเรืองของ ก๐๐1 มันเป็น อ๐๐๕ เป็นเรื่องของ ๒๒๐ เป็น = สง เซ ๕ เ. เ ' เง ให้ - ส4 ๕ ะ ธรรมชาติของมนุษย์ ไม่ต้องสอนมากก็ไปได้ แต่ว่า ๐| 5๐๐อ๓ ต้องให้การศึกษา ซึงก็จะ มาสู่ปัญหา เรื่อง ๐๐ ๑สน๐๓ท้อท การให้การศึกษาเพื่อให้คนเป็น ๐| 5๐๐๐๑ ต้องการ ๓ «| 9 " | ฒญู ไ ใ 1 ๑” ๓ ๐เฑ๐ รส่น๐๓ก่วท สอนให้คนเป็น ๐เพ2อท สอนให้คน ๐๐๓1ก่๐น16 ต่อสังคม ไม่ใชลักษณะ จ ณ์ ๑ ข< ซ่|! ฆ=ซ |! ๐ทตทไข, อ๐ทอเก ไม่เหมือนกับ ๐เกี2ฮกรท๒, ๐๓ทัพ เป็นลักษณะของความรู้สึกทีว่าเราดิกว่า ย ย “5 " เฮอหอก เป็นสิ่งที่เราด้ เราได้อะไรมาแล้วเราอยากจะให้ ส่วน ๐"2อ๑ก เป็นลักษณะของ ๐๒(ฮุ๓ก่๐ก เป็นส่งทเราต้อง ย ร เด ณ= ฆ ๑ ๑ เศ ณ” 1 | คืนให้กับสังคม เพราะสิงทีเราทํามาได้ทุกวันนี้เพราะสังคมมีอยู่ ความเป็นปัจเจกของเราขน ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมโทย 46 นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : ” นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : เฉ” นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : เด ง - อยู่กับสังคม เราเป็นปัจเจกที่ดีไม่ได้ถ้าสังคมไม่ดี ๕ | พระฉ่ ฒ ซ่ จ ' | ๓อ ๐ 4 ะ ต้องมองเพื่อนมนุษย์ด้วยสายตาทีมีศักดิศรี ที่จะอยู่ร่วมกันในสังคม ซึ่ง ๐ก๐ก นั้นจะมอง ๕ ญ เด ะ 1 =. ส เล 7 ฆ่ ม<3 1 เล มนุษย์ด้วยกันตํากว่า จะมีความสุขเมื่อตนเองได้เอาอะไรไปให้คนอื่น ตนเองจะรู้สึกว่าได้ ย 1 9 = ณ รฒ 7/ %/ เพราะฉะนันถ้าเราจะช่วยคน ถ้าคิดแบบ ๐ก๕คตัพ ก็จะเอาเงินไปให้ ถ้าคิดแบบ ๐เพ2๑๓ ๒ .ใ7 ๐ ซ่ 7” 1 <มม ๕ 9/<4 ส ฆ่ ก็จะสอนให้คนทํางาน คนทีได้รับความช่วยเหลือก็จะรู้สึกภาคภูมิใจตนเอง และท ๕ งขะ ๕@ ย๑ ฯ ส - = เห็นได้ชัดก็คือ การให้เงินตอนหาเสียง เป็นแบบ ๐ทอท แจกของ ซึงจะเหนวา ความคด เป็นแบบไพร่กับมูลนาย จ่ “ ' " ล ซ้ ” =ฆ ๑7 เรอง ๐แว๐๓เฮธพ, 0๐ อส่น๐สมีอท, 0เออทรทเว ทั้งหมดนีเป็นเรืองเดียวกันหมด ไปด้วยกันเป็นชุดความคิด เราต้องพัฒนาไปด้วยกัน การพัฒนาทีจะต้องให้การศึกษา ผมมองไม่ค่อยออก อย่างสังคมเมืองทีอาจารย์คิดจะทํา นอกจากการตั้ง 1๐๐๓ ตังกลุ่มเพื่อจะถกกันพูดคุยกันในเรื่องความคิด มีอะไรทีเราสามารถ ๑ ๓ 1 ร ทําได้มากกว่านี ย ๑ «เลี่ ส่ ส ลไฮฝี . เราจะต้อง ๒๑๐ฑ รัฐ เปลี่ยนกลไก เงื่อนไข กฎระเบียบ ของรัฐ เพื่อจะให้ 6๐เง| 5๐๐อ ม = ๒ต๓ทํา๑๒๓1อได้มากขึน เรืองนี่ก็จะนําไปสู่การปฏิรูปการเมือง การปฏิรูประบบราชการ การปรับโครงสร้าง เพื่อปรับ ะ ว . ลั "00 ให้ระบบเอือคํานวยต่อการ ๐หทน1๐๒ ๐๒| 5๐๐๒๑ ขึนมา เพราะถ้าอยู่อย่างนี่ ผมคิดว่า พฤติกรรมของคนก็จะเป็นอย่างเช่นทุกวันนี้ ปัญหาของเราก็คือ ระดับการพัฒนามันแตกต่างกันมาก รวมทังความคิดทางการเมือง ถ้า เซ พ - ฒ/ ฆ ฆ ฆ ซ่ย «ณะ ซ' | เ=ง น มองทงระบบ เรามภาคชนบททลาหลงมาก ถาเรามภาคเมองทลาหลงดวย ก็ไม่มีปัญหา ก็ไม่ ' จ/ ณ๕ ฒ” ร้ «< =. เ ฑู ฒ/” 1 | เห็นชัดเช่นนี่ เรามีภาคเมืองทีถ้าวหน้ามาก กระตือรือรันมาก เพราะฉะนันจะทนอะไรไม่ค่อย ได้ ตังรัฐบาลมา ก็ชํานาญเรืองการล้มรัฐบาล คนชนบทตังมาคนในเมืองก็ล้มทิงไป ช่วงเวลา ซ่ เซ ” = ส๕ = ๕ 4ั ณ ๓ ซฒ ทิผ่านมาไม่มีการพัฒนาชนบท คนชนบทกเฉอยสง ความพงพงกลูงขน ทเราเหนชดกคอ ใน เว ๕ ฆ = 4 = เจ 1 หมู่บ้านเหลือแต่เด็ก คนชราและผู้หญิง ซึงเป็นกลุ่ม ๕๑๐๑ก๕๑ก1 ส่วนผู้ชายไม่อยู่ เข้ามาอยู่ เ: ในเมือง หรือไปขายแรงงานในต่างประเทศ และเมือ สส.เข้าไปหาเสียง ก็จะไปหากับกลุ่มผู้ หญง กบคนชรา ซึงกลุมนีเป็นพวกที่ต้องพึงพิง กยงตองพงพง เพราะเป็นอิสระไม่ได้ ๕@ ะ = ย = ะ " - ไว ฉะนันเราต้องคิดให้มาก และคิดให้สอดคล้องกับ ๓๐กก ของสังคมสมัยใหม่ ถ้ายัง สัมภาษณ์ ผศ. ดร. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ นายแพทย์ชู ดร.เอนก : นายแพทย์ชู ณ์” ชัย : 5) ขชย : 427 ฆ | ๕ ๑ = ฆ = <่ 1 1 แก้แบบเก่าก็คงจะลําบาก อาจจะต้องเลิกการลงคะแนนเสียงไปสักพักหนึ่ง อย่างเช่น ในยุโรป เขาไม่ยอมให้กรรมกร ชาวนา ลงคะแนนเสียงเลือกตัง เป็นเวลานานตัง 100 ซี เอ เล ซ๕ 1 1 ซ่ ปี เขาก็แก้ได้ เขาก็ไม่พบปัญหาอย่างทีเราพบ ๕ «7 ซ่ สซันขบล/ ซั จ/ ในประเด็นนีคงยาก เพราะสังคมไทยในเรื่องนีได้พัฒนาขึนมามากแล้ว ง ฆม๑ % | ฆ ๓ 0 «7 ฆฯ ข=% ๕ ผมจึงเสนอให้ใช้ระบบสัดส่วน เพราะจะ รนเ51น16 ได้ สมัยก่อนฝรั่งเขามีความรู้สึกเป็น ' 0 - " : ย งูเข - ๐เหี7อท ก็เพราะว่า กว่าเขาจะได้สิทธิในการเลือกตัง เขาต้องไปสู้มา ไปพิสูจน์ตัวเองมา จะ ต้องไปสู้ กว่าชนซันปกครองจะยอม ฉะนันจึงเป็นสิทธิที่เขาไปสู้มา สําหรับในประเทศไทย การได้สิทธิไปลงคะแนนเสียงนัน ไม่ต้องต่อสู้มา เขาให้มาเลย ปี พ.ศ.2475 ทุกคนได้ สิทธิเลือกตั้งหมด ได้มาก็เหมือนวานรได้แก้ว ไม่รู้อะไร แต่ขณะนี่มาถึงขันทีเรานับถือ ประชาชนกันแล้ว เราก็ไม่กล้าว่า แต่ทีจริงก็ถูก เพราะไม่ใช่ความผิดของประชาชน โดย - 0 [ ห ร= ๑ | ข «๕ | เฉ | = เฉพาะเขาเป็นผู้ทีดต้อยาว่า ฉะนันผมจึงคิดว่า เราจะต้องศึกษาให้ถ่องแท้ อย่าคิดเป็น ก๐๓- 1อ ทางใดควรทางใดไม่ควร แต่จะต้องคิดต่อไปว่า จะทําให้เป็นจริงได้อย่างไร พูดให้สวย พูดให้ฟังดูดี แต่ทําอะไรไม่ได้ ลักษณะเช่นนี่ต้องเลิก ไม่เช่นนันเราก็อยู่ในวัฏจักรวังวนเช่นนี่ "2 0 = ซ้ ย ย้ ดังนัน ถ้าจะให้มี ๐ 5๐๐6อ เกิดขึน ต้องแก้ไขดังนี้ ประการแรก คศือ มีการ ๒๑6๐กก หรือปฏิรูปการเมือง /ระบบราชการ แต่ต้อง ะ : ไฮ10 - ( ฉั ซัดเจนว่า ปฏิรูปเพื่อให้ประชาชนมีส่วนร่วมมากขึน " อ | 4 ลย = " " ประการทีสอง คือ ทําอย่างไร เพื่อที่จะให้มีกลไก มีกติกา มีสถาบันอะไรที่จะ ๓ุช วงบย ส ๑ขี "0 ฐ ะ = ทําให้ พ๓๓ฮู๑ ๐๐๐๐๑๓1 ตรงนีได้ เพื่อให้มีความมันอกมันใจมากขีน ทั้งกลไกสถาบัน ซ่๕ แฉ7 เณ” | จ่ ม ๓ ซ้ ง ฆมบม 7 ! ซ่ 5 0 ทีเป็นระดับ กา๕๐๒๐ และ ๓๒๒ ตัวอย่างทียกมาข้างต้นนี ผมว่ามีน้อยนัก กลุ่มที่สามัคคีกัน 0 ” ' ย = ทํางาน ภาพทัวไปทีเห็นกันคือ คนไทยรวมกลุ่มกันทํางานไม่ได้ อิจฉากัน ทะเลาะ 7 ๑ ซู อ เ เบาะแว้งกัน ผมคิดว่า 0๐๓๐๓๐!๐ฮ แบบนี สร้าง ๐เง| 5๐๐๑พ ยาก แย่งกันเป็นหัวหน้า ง 4 ส ย - 0 สังคมไทยเป็นสังคมที่ ๐๑๐๓๒๑ ขืนมาบนความกลัว บน ก๑๐๓๒๐๓ก บนความอุปลถัมภ์ เป็น " 30 2 - 0 . หลัก ดังนันเมือจะจัดตังชุมชนขึน เป็นปิรามิด เป็น กเอ๒๓๒๐ก ก็จะต้องทําให้คนรวมตัวกัน พข ซ ษ๕ 9 จ4จ” ง เ ซ่ ! ณ์” ไ |ได้ ไม่ได้ ถ้าจะรวมได้ก็รวมเฉพาะคนตํากับคนสูง แต่รวมระหว่างคนทีเท่า ๆกันรวมไม่ได้ รวมแนวราบไม่ได้ รวมแนวดิงได้ ต้องทําในรูปแบบนี้ แต่ต่อมาเรากลับต้องการพยายาม สร้างสังคมแนวราบ จึงมีปัญหา เพราะเดิมสังคมไทยตังอยู่บนแนวดิง และสภาพสังคมวิทยา ในชนบท เป็นรากฐนของการเกิดแนวดิง เล ซ่ เอ เล ซ 1 1 ผมได้เสนอตอนทีไปดูงาน กลุ่มฮักเมืองน่าน ผมบอกว่า ชมช''เข้มแข็งอย่างเดียวอาจไม่พอ = ม ซ้ ส4๑ จ ๕ ย ม 0 ๕ ” ณ= ซ่ = เจอภาคธุรกิจกว้านซื้อที่ดิน 4-5 พันไร่ ก็หมดแล้ว ดังนันเป็น"ปได้ไหง ขุง ชนทห้องถินทีเราคิด ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 48 ดร.เอนก : นายแพทย์ชู ดร เอนก : ) ชัย : | 7 เวร 7 ณะ สม ซั มษ | 1 โซ | | เห 7 ว่าเข้มแข็งต้องอาศัยบารมีของเบืองบนให้ท่านมาช่วยเสริม ไม่เช่นนันจะปะทะกับภาค ธุรกิจเอกชนไม่ไหว คือไม่ปฏิเสธแนวดิง แต่แนวราบก็ต้องทําไป ไม่เช่นนันก็อยู่ไม่ได้ แพ้ เซ % 09” เง ฒ” ฆณ ฆ 1 ร ฑ ซฆ < % ฉ” ทุกครง ถ้ายังฝืนสร้างสังคมแนวราบ สร้างเครือข่ายขืนมา ถูกภาคธุรกจทุบทเดยว กพง ผมคิดว่าต้องให้กลมกลืนกับสังคมเดิมด้วย และลดลักษณะประจันหน้าลงพอสมควร และ ง๐๐ ต้องทําให้เป็น ๐| 8๐๐๐อพ ถ้ายังเป็น พ๐๐ ก็แปลว่า ยังเข้าไปทําแทนเขา เป็นคนดี | แ- ซ่ แล จ เซ จ 1 6 ฆซ ๐ %” ๓ะเ เป็นอาสาสมัครที่เข้าไปทําแทนเขา ถ้ายังมีแต่ ผ๐๐ จะถูกทุบง่าย ต้องทําให้เป็นประชา เ 7 7 จ ฆ่ 1 1 <- ๕ป ซ่ ๐ ๕ ) 7” <=4 สังคมให้มาก ต้องอาศัยพวกทีดูไม่ใช่ พ๐๐ เสียทีเดียว และเวลาทําอะไรก็ไม่ต้องให้เสียง คล้ายกันมากนัก ถ้าเสียงคล้ายกันจะมีพลังอะไร เสียงคล้ายและพูดชัด คนอิ่นเขาก็รู้ว่าเป็น พวกเดียวกัน พูดให้เสียงขัดกันบ้าง ไม่ต้องเหมือนกัน ไม่รู้ว่าพวกเราไปฝึกกันมาอย่างไร รค สฒ ฒ” ซ 7 ฑ์ 4<่ ญ่. ซ่ ๕ฟู ติดเป็นนิสัย ต้องชัดเจน ทําอะไรต้องชัด ซึงชัดแล้วจะมีประโยชน์อะไร วิธีคิดในลักษณะนี่คับแคบ ๐๓! 5๐๐อพ ต้องพยายามลดข้อแตกต่าง ในสังคมลง = ๆูม " - ไซ ก 0 “ พยายามผสมกลมกลินให้มากขึน รู้จักความขัดแย้งเล็กน้อย และทีสําคัญต้อง ๐๓| คือ ย๐๐๕ " " ฆ ฆซ ๕จ4 ซ๕ เจ แล เก “ - ททสททอธะ เท ๐อ๐ทจ่ส่อเฮหอ มีมารยาท ถ้ามีลักษณะแข็งกร้าว ไม่รับฟัง แบบนีไม่ ๐|, ว1 8๐๐เอ๓ จะเกิดไม่ได้ มันเป็น เ๒๐๒๒๓7๑ สังคมจะอยู่ด้วยกันได้ต้องมีมารยาท การพูดถึง | [ ซ= ซ่ ญู ปไ// ฒ/ ข ฒ% ซ่ เ มารยาทอาจจะดูว่าเชย แต่เรามีมารยาทเพื่ออะไร เราต้องรู้จักรับฟัง ให้เกียรติคนอื่น ต้อง สุภาพ ไม่ใช่เรืองเชย หรือเป็นศักดินาอย่างทีเข้าใจ อยากจะถามว่า กระแสในการ 1๐ศกนเฮ1อ ๐เพม์ 5๐๐เธพ ที่ผมมองทั้งในระดับสากล และ <= ม 1 1 ซ่ เ 1 ซ์ % <ีฟั ๒ เล < =่ เมืองไทย ดูแล้วอย่างเช่น เรืองประชาสังคมต่อต้านฝรั่งเศสในกรณีนิวเคลียร์ หรือความตืน " 4 ย < " | ตัวทัวโลกในเรืองสิงแวดล้อม เอดส์ มลภาวะในเมืองใหญ่ จราจรแออัด ทีทําให้รู้สึก ฆา๓๒ 0 งัฒ 4 " 0 ซ่ ความทุกข์ร่วมกัน ตรงนีเป็นเงื่อนไขทีดีหรือไม่ในการที่จะ 1๐ทน[๕16 ๐๒๐ เกรสรหนอ1นเอ | 0 0 ะ ๑@๐ <๕ หรือ ๐ฮูสท๒๓ก็อก ขึ้นมา เพราะถ้าเราจับจุดตรงนี่ กระแสโลกาภิวัตน์ก็ช่วย กระแสความ ทุกข์ในสังคมก็ช่วย ฉะนุ้นถ้าจับตรงนี้ได้ ก็สามารถสร้างสิงนี้ขึ้นมา แล้วค่อย ๆปรับแนวความ คิดให้เขาเข้าใจความเป็น ๐"2อก ของเขา จุดนี่น่าจะเป็น อทไพ ๒๐เก1 ได้มากกว่าจะหยิบ ฆ่ ฆ่ 4 ญ่ง จ” เรื่องใดเรืองหนึ่งทีไม่เชือมโยงกับเขาขีนมา ต | <ฟ 4 7 โซ เ๓ <ฆ 1 เล ฆณ์” ส ณ” เ ผมคิดว่าบางทีเราต้องใช้ยุทธวิธีแบบสร้าง คือผมว่าจะสอดคล้องกับนิสัยคนไทยด้วย ระหว่างพวกติกับพวกสร้าง คนไทยชอบพวกสร้าง บางทีเราติดมาจากช่วง 14 ตุลาคม 2516 = " ซ่ฒ ฆซู ซ เซ ๕ 1 [ ะ มาก ติด ๐"ก๐ก ขบวนการทีมีพลัง จะโดยรู้ตัวหรือไม่รู้ตัวก็ตาม อย่างเช่น โครงการพระราช ๐ ๑ ฆ่ฒ ๓ ๕ | ศ 1 เจ ม ๕ฆา! = ดําริของในหลวง ทีมีพลังก็เพราะว่า พระองค์ท่านสร้าง ในการสร้างก็มีส่วนวิจารณ์ไปใน ฒณ” ฒ7” <ฯม =. เอ 1 น =. ซ<= | ตัว แต่ว่าพลังทางศีลธรรมของเมืองไทยมีส่วนสร้างได้มาก อย่างเช่นว่า สมมุติเรารู้สึกว่า สัมภาษณ์ ผศ. ดร. เอนก เหล่าธรรมทัศน์ 49 ๒ ] ม 1 เล เ ฒ/ "ล เล . 1 | 1 เทศบาลทํางานไม่เข้าท่า ถ้าเราสร้างขบวนการประชาสังคมขึ้นมา เราจะต้องไม่ใช่ติ ไม่ใช่ 1 1 1 ๒ 4 =ฆ ซ่ เล เล 1 ใต ฒ/ «% ๕6 ๕ ปนวา อย่างเดียว ต้องมีผลงานทีสร้างด้วย เช่น ให้นักศึกษาม.ธรรมศาสตร์ ไปปัดกวาดเก็บ ขยะในวัดมหาธาตุ เพื่อเป็นการรณรงค์เรืองขยะฯ โครงการตาวิเศษ ในระยะแรกมีพลังมาก ๑บ บ 0 - 70งง " 3จว เพราะทําให้แก้ปัญหาได้ ดังนันเมื่อพูดอะไรออกมาก็มีพลัง มีคนให้ความร่วมมือ ถ้าเริมต้น ย : ไสฮ0 "ก บ ด้วยการพูดว่ากล่าวกัน ก็จะไม่มีคนให้ความร่วมมือ นอกจากนี่ยังเป็นการปลูกฝังให้เราต้อง เข้าไปทํา ไม่ใช่ติอย่างเดียว ฉะนันเราต้องเข้าไป |กง๐|ง๑ ด้วย ไม่ใช่ถือว่าเป็นเรื่องของ ๕๐1๑ | 1 สณฆ ซื %/ ส บู ฆ=ั ซั 1 ณ” 5 เฆ๕= ณฆ ว่า ตอ1อ ไม่ดี เราวิจารณ์ ๐๓๐1๐ แล้วคิดว่า ๓๓๐1๐ จะดีขีน ผมคิดว่ามันก็ไม่ดีขัน คิด ชั ๐ " = จะเปิดโปง พอเปิดโปงไป ก็ไม่มีอะไรดีขึน พวกนักการเมืองก็ยังทําต่อไป นักการเมือง ” 1 ม 1 ฑู <- ฒ*” < 1 1 ฆ่ = เล 1 1 กลัวอย่างเดียวเท่านันคือ กลัวฐานเสียง ไม่กลัวเรืองนโยบายหรอก ยิงถ้าทหารไม่เล่น เจ เท่ [ 1 - " 2 0] ด้วย (ปลอดการแทรกแซงจากทหาร) ชนชันกลางต่อตด้านอย่างไร นักการเมืองก็ไม่กลัว ถ้า ฟู <-ฟ่ ณ์ ” -- ณ๕ โร. ฐานเสียงมีการจัดงานศพนักการเมืองก็จะรีบไป เร " " ม ง 1 ข่ ง เพราะฉะนัน ๐| 8๐๐๒๑ ต้องต่อสู้ อย่าโดดเดียวจากขบวนการประชาธิปไตย 7 ส่ เ ๒ 7 รซ่ ๕ฟู ด | 1 ณ์ 2 เ ต้องโยงเรืองต่อสู้และการลงคะแนนเสียงให้เป็นเรืองเดียวกัน ไม่ใช่เวลาปกติเราก็ไปจัด จ เ เว ๐ ฆ่ ๆซ่ฆ - ๕ ฆ ฆ [ซ่ = ตังประชาชน ให้ก้าวหน้า ทําเรืองทีดีสารพัด เสร็จแล้ว เวลาเลือกตังเราก็ปล่อยเขาไป เขา ฆ ณงนง เย เ. ฆ เก ฆ่ ฆ ฆ ชย จะไปเลือกแบบไหนเราก็ไม่รู้ ต้องชวนให้เขาไปเลือกตังด้วย ตามแบบทีเราต้องการ คือต้อง ๐เชสเทไฮ งอ๐1อเร ในประเทศตะวันตก ขบวนการ 5๐๐| เถทองอธททอทใ1, ร๐6เล! เธรโวเทา ในศตวรรษที 19.20 เป็นขบวนการเดียวกับขบวนการพัฒนาการเมือง กรรมกร ชาวนา ทีต่อสู้เรือง 5๐๐๐| ก่อก1 ข่ เอ ฆ ได้ต่อสู้ผ่านทางการเมือง พวกนีจะเลือกพรรคของตัวเอง ข่ ๕ฆ ที่ผมเสนอเรืองการเลือกตังแบบสัดส่วน ก็มีจุดประสงค์เพื่อให้ ๐๐แ๐/ ฮ๐น๒๐ ได้แสดง ง ฆฯ ออก มีสิทธิที่จะเกิด ถ้ายังเลือกตังแบบเก่า ไม่มีสิทธิทีจะเกิ ะ| 1 «2 ๕ซ่ ส่วนเรื่อง ปฏิรูปการเมือง ผมคิดว่าเป็นแบบฝึกหัดที่ดี สําหรับ ๐๒แ 5๐๐๑ และนัก วิชาการด้วย คุณไม่ต้องไปเถียงกันมากนักว่าของคุณดีกว่าของอีกคนหนึ่ง หรือต่างจากอีกคน หนึ่ง อะไรที่ยอมกันได้ก็ยอมกันเถิด ไม่เห็นจะเสียหายตรงไหน นักวิชาการ-ความเด่น ก็คือ ทําให้คนอื่นเห็นว่า ตัวเองคิดไม่เหมือนคนอื่น เพราะฉะนั้นจึงนําไปสู่ความแตกแยก แต่ถ้าเวลานักวิชาการเขียน ๒๓๒๐๐๑6 เขียนให้เห็นว่าความคิดแตกต่างกับคนอื่น ผมจะสรรเสริญ เวลาคุณคิดจะเป็นนักปฏิบัติ คุณอย่าริทําอย่างนั้นเป็นอันขาดเพราะมันคนละเรื่อง เวลาคุณปฏิบัติคุณต้องลดข้อแตกต่างของพวกกันเองให้มากที่สุด ในความคิดของผม เรื่องเลือกตั้งให้เหลือ 1 คน 1 เขต ผมไม่เห็นด้วยเท่าไหร่ แต่ถ้า 4 " คุณจะเอา ผมก็เอา ผมไม่ว่า ขอในเรืองสัตส่วนได้ไหม เพิ่มเข้าไป ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 50 ล, นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : นายแพทย์ชูชัย : ดร.เอนก : ' ” 00ฝ 0 ฉั " ซ่ จริงๆเอาแบบสัตส่วนเพิ่มเข้าไป แล้วของเดิมอย่าไปยุ่ง แบบนี่จะประนี ประนอมที่สุด เพราะ ซ่ 1 7” ด์ ง ด” @ 1 1 = = 1 <-ฒม เห สส, ทีอยู่ในปัจจุบันก็จะไม่ถูกขจัดออกไป และจํานวนอย่าไปลด แต่เพิ่มสิงนี้(การเลือกตัง «| ม ๕ «ซ่ เจ ฆฯ ฆ ฆข ๓= = | ซ่ แบบสัดส่วน)เข้าไป ก็จะปลอดภัยที่สุด ถ้าไปบอกเขตเดียวคนเดียว แม้จะดิจริง แต่พวกที อยู่ขณะนี้ไม่ได้มาโดยวิธีนี่ ก็จะรู้สึกไม่สบายใจ เพราะเขายังไม่รู้ว่า ถ้าเปลี่ยนเป็น 1 เขต ต่อ 1 คน แล้วตัวเองจะอยู่หรือจะไป ถ้าเราไม่ไปยุ่ง 360 คนนี ให้เขาเลือกแบบเก่าไป แล้วเราเพิ่มแบบใหม่เข้าไป ตังแต่ 1 ใน 3 ของ 360 คน หรือกระทังเป็น 1 ต่อ 1 เลยก็ได้ ไม่มีคนเสียประโยชน์ มีแต่คนได้ประโยชน์ ๐| 5๐๐เอ จึงต้องฝึกวิธีการทํางานด้วย ไม่ใช่ทําไปทํามาเหลืออยู่คนเดียว = ! เว สข่ ซัย . จ7 . บย@ ) ผมคิดว่าคนเข้าใจเรืองนีน้อย พวก พ๐๑๐ ทําด้วยความกดดัน ทําด้วยความรู้สึกว่าตนเอง โซ ร<์ 4 2 %/ <ฟป ๕๒ 1 จบ” บริสุทธิ ซึงทําให้มีทิฐิอย่างหนัก « เ = «72 1 ผ๑” | =ฆ ๆ ซะ 1 «7 ฆ | 2 9 “มนุษย์” ไม่เคยถึงกับฆ่ากันตายเป็นเบีอเนืองจากความเห็นแก่ตัว มีแต่โกงกันบ้าง <= ๒ น. 7 1 ซ์ | + สซ์ ส ณิ 7 7 ๑ 1 <ฟ เบียดเบียนกันบ้าง แต่มนุษย์ฆ่ากันทีละสิบสิบล้านคน ภายใต้คําว่า “ความดี” เขา = งชูร ๑ . ร : คิดว่าเขากําลังทําเพื่อชาติ ทําเพื่อประโยชน์สูงสุด อย่างเช่น สงครามครูเสด (๐น5๓๓อ) สลิมกับคริสต์ ที่ทําสงครามตายกันเป็นเบือ ทุกคนตายเพื่อพระเจ้าทังนัน สงครามแห่งความดี ) จ” ๑ ม ๕ ลอนเสี่อรรจ ๓ ๓ ดว่าตัวเองทําความดีแล้วก็สู้ตาย คิดว่าเรืองนีเป็นปัญหา 2 ระดับ คือ (1) ระดับปัจเจก ยบ ) 2 (2 ระดับสังคม คุณคิดทีระดับปัจเจก ก็คือคุณคิดทําเพื่อพระเจ้า แต่คุณรวมกันแล้วไปสู้ < ฆม ๕ เฆ ซึงออกมาแล้วก็ดูไม่ดี สังคมเข้มแข็ง โดย ธีรยุทธ บุญมี 57 ประชาสิงคมภัยทารพัฒนาสุขภาพ: ทิศแนะนักกิดกนสงกคเทาทส สังกมเข้มแข็ง หรือ 0แฟแ 50พผิดพ ” ๕ 7 ง ซ่ ., จากหนงสอ สงคมเขมแขง ญณ/ ส ๕6 ปณ/” ม จัดพิมพ์โดยได้รับอนุญาตจากผู้เขียน ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 52 [ ๕ ในราว พ.ศ. 2500 ต้นๆ ศาสตราจารย์ หบผฑง๕7๐พ นักรัฐศาสตร์ ทีสัมพันธ์กับ จ7 ๑ฆ=๑๓ ง พฆ ฉ” - ซ่ 1 รัฐบาลอเมริกันได้เสนกาฎีการพัฒนาการเมืองในประเทศโลกทีสามว่า สามารถ « จ/ ฒฆ7 =-= เ. ๕” ซ่ ฒ์7 ง ท กระทําได้โดยการพัฒนาพรรคการเมืองให้เป็นสถาบันทียอมรับของทุกฝ่ายรวมทัง ฝ่ายทหาร ทฤษฎีนี่หลายประเทศนําไปใช้รวมทังประเทศไทย จึงได้เกิดแนวโน้มตังแต่หลัง ตุลาคม 2516 เป็นต้นมาทีจะทําให้พรรคการเมืองเข้มแข็ง เช่น ผู้สมัครต้องสังกัดพรรค ต้องส่งผู้สมัครไม่น้อยกว่า 1 ใน 3 ของจํานวน สเส. ต้องยุบพรรคถ้าไม่มี ส.ส. กรรมการ บริหารพรรคสามารถขับไล่สมาชิกพรรคได้ ฯลฯ 1 เล ซ๕ 1 <- ส 1 ๑+ ณุ” เซ ณฒณฑ” 1 เด แต่กาลเวลาได้พิสูจน์ว่าพรรคการเมืองเติบโตไม่ทัน กลับเป็นพลังต่างๆ อันหลาก หลายของสังคมที่มีบทบาทในการล้มระบบเผด็จการ การต่อตู้ลั้มประธานาธิบดีซุน ดู ฮวาน ง เ 1 เวอ ่ เว = ๒๐= ธ์| ๕4 เล เซ ของเกาหลีใต้ การต่อสู้เพื่อลั้มระบบคอมมิวนิสต์ในเชคโกสโลวะเกีย โปแลนด์ รวมทังการ เง 4 ผู ต่อสู้เมื่อเดือนพฤษภาคมของไทย ล้วนสะท้อนว่าพลังทางสังคมที่หลากหลาย กระจัดกระจายต่างหากที่เป็นพลังผลักดันเผด็จการออกไปและช่วยพัฒนาการเมือง ให้ก้าวไปข้างหน้าได้ ในช่วงหลัง นักวิชาการจึงหันมาสนใจกับทฤษฎี (๐๒1 5๐๐๐9 หรือทฤษฎีว่า ถ้า ๑ ฆข ๕ 0! 1 เว ซ = ฆ , ๕| = ญี ! = ๕ สังคมเข้มแข็งน่าจะข่วยให้การเมืองมีเสถียรภาพและพัฒนาเป็นประชาธิปไตยได้ดีกว่ามากยิงขึน บทเรียนจาก 14 ตุลาคม ซ ฆ ช/ = ท | - 1 ซ่ [ - ผู้เขียนได้เคยเสนอไว้ในบทความหลายชินแล้วว่า การพัฒนาโดยมุ่งไปที่สองส่วน คือ ซี ห [ ๑ ให «4 = | ๑” พรรคการเมืองและทหารนัน จะไม่ทําให้เกิดสมดุล เพราะพรรคการเมืองไทยมีฐานอยู่กับทุน = จ สบม = ร4 ง ขู่ ฆ ซ๊ เว ดัณ | จ2 ทธิพลและระบบอุปถัมภ์ท้องถิน ซึงจําเป็นต้องมีการซื้อเสียงและตามด้วยคอร์รัปชัน ทหาร ซ๑อ ๒2 ฆฯบข มฯ ซ่ «๓ เ จ่ ซ่ =๑๐ = = งมีข้ออ้างเพื่อรัฐประหารอยู่ตลอด โดยที่เจตนาในตอนแรกอาจเพือวีโต้พฤติกรรมโกงกินของ งต ซ่ ๕ ฆง | เ. = ซ่ ซ . 7 | ส.ส. แต่ในที่สุดก็จะหนีไม่พ้นการเข้าไปแทรกแซงพรรคการเมืองเพื่อสืบอํานาจของตัวเองต่อ ไป การพัฒนาพรรคการเมืองยังเป็นสิงเป็นประโยชน์ที่จะต้องกระทําต่อไป และการแก้ ปัญหาทีพื้นฐานต้องมองไปที “พลังทีสาม”“ ก็คือพลังของสังคมโดยส่วนรวมทังหมด อันทึจริง « ฆ | ข่ ม ซ่=ฆซ่ ] - ฆ จ/ เจ ซ เหตุการณ์เดือนพฤษภาคม เป็นเครื่องสะท้อนทีดีที่สุดว่าหากสังคมมีความเข้มแข็ง โดยมี ง “4 ๒ ณฆฒฆ <- ฒ” ๕<% ม เ «ง 1 1 เด ทุกๆส่วนคือ ธุรกิจ วิชาชีพ ปัญญาชน นักศึกษา ขาวบ้าน นักการเมืองร่วมแรงร่วมใจกัน %< ฆ่ เ 7” %” 1 9 ศิ | เ๓๓ ก็มีความสามารถทีจะผลักดันให้กลุ่มอํานาจนิยมถอยร่นไปได้ = : 1 คง %/ เจ " 1 = สซ่ฆ อาจมีคําถามว่าทฤษฎีการทําให้สังคมเข้มแข็ง (๐พ 5๐๐๒9 ต่างจากแนวคิดทีเรียก ย ๕ : 4 ะ ร้องให้ “ประชาชนเป็นใหญ่” หรือ “อํานาจของประชาชน” ซึ่งพูดกันมากในช่วงหลัง 14 ตุลาคม 2516 อย่างไร สังคมเข้มแข็ง โดย ธีรยุทธ บุญมี 53 0ฝ ความแตกต่างนี่มีอยู่อย่างลึกซึง "0 ก ะ ในประการแรก การเน้นไปที่ อํานาจของประชาชน โน้มเอียงไปในลักษณะ ของขบวนการประชาชน (5๐๒นเ๕6 !4๐ง6๓๑ก9 ทีมักจะมีแนวโน้มรวมศูนย์เป็นองค์กร โอ๒ เล ธี 1 ฆ | 1 7 ๕๕ หร ฟิ/ เด ซ่ ๒ หรือสมาพันธ์ขนาดใหญ่ได้ง่าย ส่วนสังคมเข้มแข็งนันเน็นลักษณะทีกระจัดกระจาย (0เ6 1นรอ) พลังทางสังคมมีมาจากทุก ๆส่วน ทุกวิชาชีพ ทุกระดับรายได้ ทุกภูมิภาคของ ประเทศ มีกลุ่มองค์กรหลากหลายที่ทําตัวให้เข้มแข็ง แม้ในมิติอาชีพของตนเท่านันก็พอเพียง โดยไม่จําเป็นต้องมีจะดับการมีส่วนร่วมทางการเมืองหรือเป้าหมายทางการเมืองเหมือนกัน - ๑ ” ไ = 4๕ 4 4 0 หากเปรียบเทียบว่าเดิมในกลุ่มๆหนึ่งมีคนอยู่ 10 คน มีคนที่แข็งแรงที่สุดคือทหาร ที่เหลืออีก 9 1 <- | ณซ่ ๕| ซ เล 1% -+ฟ9 ๐ 7 %/ 1 เล คนอ่อนแอ ปวกเปียก ทหารก็เป็นเผด็จการได้ง่าย แต่ถ้าอีก 9 คนทําตัวเองให้แข็งแรง แม้ ไม่ออกมาขัดแย้งแข็งกร้าวกับใคร ทหารก็ต้องเกรงใจไปโดยธรรมชาติ ซ่ ณ/ ฆ ม | ม ซ่ ) ประการที่สองขบวนการประชาชนมักเติบโตมาจากการเรียกร้องต่อสู้ในเรืองต่าง ๆ , %” ง ง เฑ 7 ส ง จึงมีแนวโน้มไปในทางสุดโต่ง (๒วสเธทารอ) หรอ ผูกพนกบอุดมการณเหมอนคนบาง กลุ่มบางส่วน เช่น คนจน กรรมกร ชาวนา คล้ายเมื่อหลัง 14 ตุลา ซึ่งในที่สุดขบวนการ ยิง 1 ชัณ์” 7 1 1 ซ่ -ฆ 34 ๕ เห ซี นีจะไม่ได้รับการยอมรับ๑ เคนส่วนใหญ่ ในขณะทีทฤษฎีสังคมเข้มแข็งนันเน้นการ ๑ ดค้านเผด็จการ โดยทุก ๆส่วนของสังคมช่วยกันคิดช่วยกันทํา ผ่านองค์กร ผ่าน จ ซฆ 1 สถาบันอาชีพของตน โตยมีเหตุผลว่าระบบอํานาจนิยมจะกระทบกระเทือนผลประโยขน์ของ ณฒส๑” ณี ฆ ง เล เซ = เรร 7 ณ” วิชาชีพหรือผลประโยชน์ของประเทศทังหมด จึงมีลักษณะชอบธรรม และเป็นการผลักต้นใน เ = ๑7 [ 4 = ฆ่ ซ่ เชิงสถาบันมากกว่า จึงเป็นการเปลี่ยนแปลงทียังยืนมากกว่า ความคิดเรือง “ชาติ” กับ “สังคม” ของตะวันตก ในตอนแรกของบทความ ผู้เขียนได้วิเคราะห์คําศัพท์หรือการเมือง เช่น “ชาติ” ว่าใน ก 0 ๕ | " โสไป1 บางแง่ได้เป็นเครื่องมือการปกครองของเผด็จการทหารอย่างไร และ “สังคม” เป็นเครื่องมือ ของปรัชญาการปกครองแบบประชาธิปไตยอย่างไร ในอดีตอํานาจรัฐของทหารทําให้คนไทย -* ก็0 ๓ 4 = " "0 " 0ว ทุกคนรู้สึกตังแต่เกิดจนตายว่า เขาเป็นส่วนหนึ่งของ “ชาติ” ต้องรัก “ชาติ” เสียสละเพื่อ “ชาติ ในปัจจุบันสังคมประชาธิปไตยก็กําลังทําให้ทุกคนรู้สึกว่าตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของ “สังคม” ต้องรับผิดชอบต่อ “สังคม” ฯลฯ เช่นกัน อย่างไรก็ตาม ความจริงง่ายๆก็มีอยู่ว่า ถ้าคําศัพท์นั้นยังไม่เป็นที่แพร่หลาย ไม่เป็น ที่นิยมใช้ในหมู่ประชาชน มันก็เป็นเครื่องมือของอุดมการณ์การเมืองไม่ได้ดี ในสังคมตะวัน ตก คําว่า “ชาติ” กับ “สังคม” ก็แข่งขันกันมากคล้ายสังคมไทย แต่ในที่สุดลักษณะเหมือน ด้านสองด้านของเหรียญ คือ คําว่า ก๐ห่๐ก๕ ใช้เวลามองออกไปข้างนอก เข่น ก๕ห๐ก๐! 1 เร จ จ7 ง " ' " 4 ใท1อเอร! ส่วน ร๐๐เฮา ใช้เวลามองเข้ามาข้างใน เข่น 5๐๐๒๓| วน5ก๐๑ เป็นต้น และ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ. ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 54 [ = อันทึจริง แนวคิดเรื่อง “ชาติ” ของตะวันตกก็เริมจะคลายความสําคัญลงไปเพราะกระบวน %” ฒ” ซ๊ ซ่ ฒ” ซ / =๊ ฆ่ - เด ณฆ ณ-= ร ความสัมพันธ์แลกเปลี่ยนในระดับโลกทําให้แนวคิดเรือง “ชาติ” คับแคบเกินไป เกิดแนวคิด “ . 0 สั ถี่ สี่, “ , ฉั้, ระบบ “ประชาคม” เช่น ประชาคมยุโรป ขึนแทนที ซึง “ประชาคม” นีจะรวมระบบ = « = « “ 0 เศรษฐกิจเข้าด้วยกัน มีระบบการเมืองร่วมกันในระดับหนึ่ง แต่ยังคงรักษาความแตกต่างใน ๕” 1 เล วัฒนธรรมของแต่ละประเทศเอาไว้ ส่วนคําว่า “สังคม” นันยังมีความสําคัญสําหรับคนตะวันตกอย่างไม่คลอนแคลน คน 7ั0 4 + “ 0 ะ: ตะวันตกถือตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของ “สังคม” มีสิทธิความรับผิดชอบและได้รับการคุ้มครอง จาก “สังคม” กระนันในความเป็นจริง กว่าคนตะวันตกจะมีจิตสํานึกเข่นนี่ก็กินเวลายาวนาน 1 | ใบัฒ เซ 1 อ 5 ๐ ๕ | ตัฒ เช่น กว่าจะได้สิทธิเสรีภาพส่วนบุคคล หรือสิทธิในการทํางานมาก็ในราวช่วงปี ค.ศ. 1800 -ฆ ง ณฆ ๕ ฆฒ =ง| ซ่ < ฒิ ซ่ ณฆ ม 1 เศษๆ สิทธิสตรีในการออกเสียงก็ได้มาในราวปี 1900 ต้นๆ การเหยียดผิวเพิงถูกเลิกล้มไม่นาน = ๑= ณ = ๑= ๕ - 1 รง และสิทธิมนุษยชนก็เพิงเกิดขีนในราวปี 1960 กว่าๆ เป็นต้น ที่ได้หยิบยกเอาความคิดเรื่อง “พ๐ห๐ก” และ “5๐๐๐ก” ของตะวันตกมาพูด ก็เพื่อ ฆ่ เ ฆ ซ่อ/ % 4< | ๑ ซ= จ =๑หข่บ , ๑ ๕ สะท้อนให้ทหารทียังติดยืดอยู่กับทฤษฎีความมันคงของชาติได้เข้าใจว่าในประวัติศาสตร์ที ผ่านมาและจะเป็นไป ความเป็นคนไทยจะยังดํารงอยู่ สถาบันทีเป็นคุณค่าของสังคม เช่น เด ณ/” < ฮี ฒ” ๐ ง เ= ฆ่ จ่ 1 ณ์ฑ สถาบันพระมหากษัตริย์ ศาสนา จะยังดํารงอยู่ แต่สิงทีจะเปลี่ยนไปตามช่วงของประวัติ ศศ ณฑฯ = - ฆ = 1 - " ศาสตร์ ก็คือ ความคิดหรือทฤษฎีทางการเมือง เช่น ทฤษฎีความมันคง (ภายใน) ของ ชาติจะคลายความสําคัญลง ทฤษฎีความก้าวหน้าของสังคมจะเข้ามาแทนที ในทํานองเดียว กับประเทศประชาธิปไตยทังหลาย ทังนีเพราะคําว่า “สังคม” สะท้อนการมีส่วนร่วมและ ประชาธิปไตยของผู้คนได้ดีกว่าแนวคิดเรือง “ชาติ” ของทหาร และในอนาคต คนไทยก็คง = ส งพยณ์ ๑ ฐ่ = ง หลีกเลียงไม่ได้ทีจะพิจารณาปัญหาเรือง “ประชาคม*” ในภูมิภาค ทํานองเดียวกับทิคนยุโรป ต้องเผชิญอยู่ในปัจจุบัน เน ณ์ ขันตอนพัฒนาการจิตสํานึกเกียวกับ “สังคม” ของคนไทย ซ์ %7 1 ณ์ 6๐| 1 9 ๕ «ณฒ<ัร์์ม 1 1 7 เด 1 มนุษย์ต้องอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม ดําเนินวิถีชีวิตของกลุ่มร่วมกัน คนไทยในสมัยก่อนการ 7” รฒ 7” 1 ร ร 1 ฆ่ เซ่ «3 ๕| ๕ญู เล ๕ ส่ พัฒนาเศรษฐกิจแบบสมัยใหม่ วิถีชีวิตร่วมทีใหญ่ทีสุดก็เป็นเพียงระดับชุมชนขนาดเล็ก ซึง " เบ [ ' 4 อาจจะเป็นเมืองเล็กๆ หมู่บ้าน ตรอก ซอย ย่าน ในวิถีชีวิตร่วมนี่ ชุมชนจะควบคุมดูแลซึง 1 5 -= ง จ/ ฆ < กันและกัน ร่วมกันรับผิดชอบในปัญหาศีลธรรม คุณธรรมและอื่นๆ (เช่น ผู้ใหญ่ของบ้านหนึง | | «๑/ ฆซู ูมข รส่งย | - 10 1 5 อาจว่ากล่าวตักเตือนลูกหลานของอีกบ้านหนึ่งได้) ส่วนระดับที่กว้างขึนมา เช่น จังหวัด ภาค ซฆ ๓ ซุ ซ่ «7 | เจ่ หรือประเทศ ความผูกพันเป็นเรื่องของกฎหมาย และวัฒนธรรมบางอย่างมากกว่าที่จะผูก 7” ๓ ร ตระระ ศ์ พันด้วยวิถีชีวิตจริงๆ | ฆ ๒๐ 4 เ1 ฆซ ฆ - 0 ฉ7 | ๕ ๑7 [ กล่าวอีกนัยหนึ่ง คนไทยแต่ก่อนมีเพียง จิตสํานึกในระดับชุมชน เท่านัน ยังไม่ 4” ะ ๕ ซ ซ สังคมเข้มแข็ง โดย ธรยุทธ บุญม 55 =.= ๓ ม ง เกิดจิตสํานึกในระดับสังคม ขนาดกว้างเป็นเมืองใหญ่หรือทัวประเทศขึ้นมา ๑134 ” 331+0 2 จิตสํานีกในระดับสังคม เริมเกิดขึนเมือปี พ.ศ. 2500 เศษๆ เท่านัน ทีเกิดขินก็เพราะ ย = " 0ื ฐ ๑ การพัฒนาเศรษฐกิจแผนใหม่ ซึงทําให้เกิดวิถีชีวิตของคนเมืองใหญ่ขึ้น ในช่วงต้นๆ จิต ๐ 4%ฐ5 ฒ | - | | | 1 = ณ- | ซัง ๐| สํานึกชุมชนจะหายไป เกิดเป็นความคิดแบบต่างคนต่างอยู่ ต่างทํามาหากิน ซวงนีจงเป็น ช่วงทีเริมเกิดเสียงวิจารณ์ว่า “คนไทยไม่รับผิดชอบ” “คนไทยไม่มีวินัย” หรือ “คนไทย ไม่นึกถึงส่วนรวม” สาเหตุเพราะ จิตสํานึกแบบชุมชน ถูกทําลายไป และยังไม่มีสิง 1 ม ซ่ = ๑= อ . 4 7 «7 ซู ซ่ งข๐๑ จ7 = ง ใหม่เข้ามาแทนทิ เราเกิดจิตสํานีกระดับสังคมขึน เมือได้ทําการพัฒนาเศรษฐกิจไปช่วงหนึ่ง = สร4 = ซ่ พผช จ๑” | ๕ และเกิดปัญหาซึ่งหลีกเลี้ยงไม่ได้ต หลังมา เช่น ปัญหาความยากจน ปัญหาแรงงานเด็ก ง ! # ส ปัญหาสลัม ปัญหาสภาพแ“ อม เราเริมเรียกสิงเหล่านีว่ว "ปัญหาสังคม” ซึงถือได้ว่า = = = |! ๑2 1 เท ! ๑” [ 4 =ฆ เป็นการเกิดจิตสํานีกร่วมกันเป็นครังแรกของคนไทยว่า ตัวเองเป็นส่วนหนึ่งของวิถี - ฝว03ไ0 ก 0้้ " " ' | ชีวิตทีใหญ่กว่าชุมชนแต่ดังเติม คือวิถีชีวิตสังคมซึงทุกคนมีความรับผิดชอบร่วมกันทีจะ ต้องแก้ไขปัญหา และทุกคนก็มีสิทธิเรียกร้องเพื่อให้ส่วนรวมดีขึ้น = ๕ = = ค “ โช การเกิดขินของจิตสํานึกสังคมนี เป็นขันต้นสุดของการก่อตัว ๐| 5๐๐เอ หรือ «7 ซ ๕ 4 ๓ฑฆ ๕ = = = สังคมเข้มแข็ง ซึงผู้เขียนแยกแยะเป็น 4 ขัน คือ (0) การเกิดจิตสํานึกสังคม (2) การ ซิ ซ๊ รณ 4 +% เซ เกิดขององค์กรสังคม (3) การเกิดอุดมการณ์รวมของสังคม (9 การตกผลิกเป็น สถาบันของอุดมการณ์สังคมและกลุ่มองค์กรต่างๆ ห " = ฆฒ ๓= «%ี ฒ” ฒฑ์ 4 เล 1 ห <= 1 = ขันทีหนึ่ง คือ การเกิดจิตสํานึกระดับสังคมซึงได้กล่าวไปแล้ว จึงจะกล่าวถึง ซะ ซ่ ฆ = | « = เ -- < ขันทีสอง คือ การเกิดกลุ่ม องค์กรทางเศรษฐกิจ สังคมต่างๆทีมีจิตสํานึกใน ” » 002 ฯ = ! การดูแลประโยชน์ซึงกันและกัน เกิดหลังจากการเริมแผนพัฒนาเศรษฐกิจไม่นาน โดยเริม จากการเกิด (กกลุ่มลักษณะสังคมสงเคราะห์ เช่น สภาสตรี กลุ่มอาสาสมัครสตรี กลุ่มอาสา ะ " " บ - = ซั พัฒนาของนักศึกษา สมาคมสิทธิเสรีภาพ และช่วงหลังก็ได้มืองค์กรพัฒนาเอกชนเกิดขิน 1 ๓ 7 1 -ฆ ๕ 4งู เล๕ อย่างกว้างขวาง สนใจดูแลปัญหาสังคมต่างๆ คือ เด็ก สตรี ชนบท สภาพแวดล้อม ฯลฯ ใน ลักษณะที่กระจายออกไปทัวทุกภาค เกื่อบจะทุกจังหวัด " ๑สั - ' " (0กลุ่มวิชาชีพก็เกิดขืนในช่วงแรก ๆ เช่น นักวิชาการ สภาทนายความ สถาปนิก ๑ บบ ณั = 4 วิศวะ แพทยสภา และขยายตัวกว้างขึ้น อยู่ในภูมิภาคมากขึน เข่น แพทย์ชนบท สาธารณสุข มูลฐาน เป็นต้น (ค) ภาคเอกชน เช่น สมาคมธนาคาร อุตสาหกรรม ทหอการค้า ชมรมผู้ส่งออก ฯลฯ เฉ ด | ๒ 1 ซ่ 1 | ฒณ์ ๓ ซิ 52| ๒ จะมีลักษณะอยู่ในอํานาจของราชการในช่วงต้น แต่ช่วงหลังได้สะท้อนความเป็นอิสระ ความ ะ ! " - ตังใจที่จะมีส่วนต่อสังคม ต่อการเมืองมากขีน ขณะเดียวกันตัวบุคคลจากภาคเอกชน ก็ได้ " « 4 " . กระตือรือรันทีจะรับผิดชอบต่อสังคมในด้านต่างๆมากขึน เช่น ชมรมตาวิเศษ ไกเก๒ อศัก มูลนิธิราชพฤกษ์ กลุ่ม @๒๓ กลุ่มเพลินจิต 35 กลุ่มกรุงเทพฯ 51 ฯลฯ ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 56 " ๐ ะ @) กลุ่มสือ มีบทบาทอย่างมากช่วงหลังเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 ทัง «เภ ฒ ๓ 5 8« ซณ = 1 4 จ2 ซฒ | หนังสือพิมพ์ โทรทัศน์ วิทยุ วารสาร และเม็กกาซีนต่างๆ ซึงปัจจุบันมือยู่มากมายมหาศาล ฆ่ = เา ซ่๑2 = ' ฆฯ "ร สือเหล่านีมีความเป็นอิสระและเผยแพร่ข่าวสารที่รับผิดชอบต่อสังคม ต่อการเมืองมากขึน จน มีบทบาทสําคัญยิงต่อความเข้มแข็งของสังคมไทย (จ) การปฏิรูปการปกครองท้องถิน จะเป็นการขยายความเข้มแข็งให้สังคม เพราะ ซ้ "5 รส ๑๕ 4 เนื่อหาการปกครองตนเองของท้องถิน ก็คือองค์กรของชุมชนทิจะเกิดขืนมาเพื่อรักษาผล ประโยชน์ตนเอง และคานอํานาจกับราชการและพรรคการเมือง หากดูโดยประวัติศาสตร์ ศ์ เร | ฆ «๓ 4% ฆ เหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 เป็นการปลดปล่อยชนขันกลางให้ตระหนักถึงเสรีภาพของตน - จ/ ๑” ๐ ๑” ซ่ ๑ 7 เ. = เพียงไม่ถึง 20 ปีให้หลัง พวกเขาก็เป็นพลังสําคัญที่คานอํานาจกับทหารได้ การปฏิรูปการ ' 0ฝ090ฝ 2 4ุ9 " 1ง 1 ปกครองท้องถินจะช่วยให้ชาวบ้านได้ตระหนักถึงสิทธิเสียงของตนเอง ซึงจะเป็นหลักประกัน สําคัญของระบอบประชาธิปไตย หู " 1 ห ฒ/” «9 1 ซี | ส่ ขันทีสาม อยู่ในช่วงปัจจุบัน คือ การก่อรูปของอุดมการณ์ร่วมของสังคม เมือ ณ์ @ <= ฆ” ส 1 เร วรื 1 | «ฟู ชั ๒ ศ=โร สฆ่ จิตสํานีกรับผิดชอบต่อสังคมสูงขืน กลุ่มต่างๆมีมากขีนและเกิดอุดมการณ์ทิยืดเหนียวผูก เง 4 ค เร ฆ “ " ร พันกับสังคมให้เป็นสังคมทีเข้มแข็งและมีคุณธรรม ((๕๐๐|๐ฮ” ๐1 ๐เงฟ์ 5๐๐6) ขึน ฆ “ <ญ ซ๊ 494 ฆ่บ «ฆฒ ๓ ณ์ 1 | ๕6 เป็นเสมือน งเต่อก หรือทิศทางพึงปรารถนาทิบ้านเมืองควรจะก้าวเดินต่อไป เป็นกฎเกณฑ์จริ ซ่ฆ ๓ ซิ <ฯ9 เง แล ฒณ์ «<ุ ซ่ 1 ฆ” จ ยธรรมทีเรียกร้องนักการเมืองและข้าราชการ ข้อสังเกตคือ อุดมการณ์แห่งสังคมคุณธรรมนี่ ๑ ๕ = ฆ ง [ 1 คง เท «” เดต! อ ซ่ = เกิดขึนจากเสียงเรียกร้องจากส่วนต่างๆ เกือบทังหมดของลังคม ไม่ใช่เป็น กาฮกหอ๕๐ ทีผลิต ฆ ” ร่ ม ฆ เ. = โดยบุคคลหรือองค์กรหนึ่งใดโดยเฉพาะ ผู้เขียนขอประมวลเค้าโครงของอุดมการณ์ดัง [ กล่าวของสังคมไทยดังนี = - ม๑ = ม ๑ .= 1 1. เป็นสังคมทิสมาชิกและผู้บริหารประเทศมีคุณธรรม ทังนีโดยมีสถาบันพระ มหากษัตริย์เป็นยอดสุดของแบบอย่างแห่งคุณธรรมนี่ ” %” ห ร สม ๕ <=ฟ 2. เป็นสังคมทิมีความถ้าวหน้าทางเศรษฐกิจ วิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี ซ่ 7 ง ซี/' ฆซ่ | เล ! ๕ 3. เป็นสังคมทีเน้นความยุติธรรม การให้โอกาสในด้านต่างๆแก่ผู้คนโดยเท่าเทียม ฆ 4. เป็นสังคมประชาธิปไตย ทีผู้คนมีวุฒิภาวะ หนักแน่น ใจกว้างต่อความแตกต่าง จ ทังหลาย นิยมแสวงหาทางออกด้วยวิถีของประชาธิปไตย 5. เป็นสังคมเปิด (๐๒อ๑๓ก 5๐๐๑พ) ทีผู้คนมีสิทธิเสรีภาพได้รับและเข้าถึงข่าวสารที จําเป็นทุกประการ ซ่ ๑7 เจ 6. เป็นสังคมทีมีความงดงามทางวัฒนธรรมและสภาพแวดล้อม ะ ซ่@ »ะ « ๑4 0 ขันตอนที่สี ยังเป็นเหตุการณ์ในอนาคต จะเกิดเมืออุดมการณ์แห่งสังคมเข้มแข็ง | ๓๑ เซ ตกผลึกเป็นเสมือนสถาบันที่ทุกคนยอมรับเป็นกฎเกณฑ์แห่งวิถีชีวิต เป็นแรงขับเคลือนให้ ฒ” 3=/ 7 ซ บ” | ฐ5 7 1 เซ ฆ ส ฆ ซี ซ่ | ซ่ สังคมก้าวหน้าไปพร้อมๆกับกลุ่มองค์กรสังคมต่างๆ กจะมวุฒภาวะ มีบทบาทหน้าทีเป็นที สังคมเข้มแข็ง โดย ธีรยุทธ บุญมี 5ร7 ฒ- เล ๕๓4 1 เล ณ» 1 ซึ ฆ่ ห 7 ซ่ ยอมรับในบ้านเมืองอย่างกว้างขวาง ในปัจจุบันกลุ่มองค์กรทีได้กลายเป็นสถาบันทีประขาชน ยอมรับไปแล้วมีอยู่ไม่น้อย เช่น สถาบันภาคเอกชน ธนาคาร สถาบันการเงิน สภาอุตสาหกรรม ฒ7/ ม 1 พ -ฆ ซฒณณฒณ ๕ | เล ฯลฯ สถาบันวิชาการ องค์กรเอกชน เช่น มูลนิธิดวงประทีป มูลนิธิเด็ก (ครูหยุย) เป็นต้น ณ” «ม โซ. ซิ | ง 0 เศ”. ๒ ๒ ม รฆ เล ๒ 7 ญู ๓ หนังสือพิมพ์ส่วนใหญ่ เช่น ไทยรัฐ เดลินิวส์ มติซน บ้านเมือง แนวหน้า สยามรัฐ บางกอกโพสต์ เนชัน ดูจะเป็นสถาบันไปแล้ว ขณะทีวิทยุโทรทัศน์ส่วนใหญ่ยังไม่เป็นสถาบัน บางรายการ เช่น มองต่างมุมของ ดร.เจิมศักติ ปืนทอง รายการของสุทธิชัย หยุ่น ดร.สมเกียรติ อ่อนวิมล ม.ร.ว.ถนัดศรี สวัสดิวัฒน์ รายการ จส.100 ก็พยายามก่อตัวเป็น “อนุสถาบัน“ หรือสถาบัน 1 ฒณ์ ซ่ ณ๕ ๓ 2 ๕| ๒ง « บ | แ 1 ห ย่อยๆของสังคม สื่อเล็ก ๆเฉพาะบางด้านก็กลายเป็นหรือกําลังจะเป็นสถาบันย่อยๆ เช่น ศิลปวัฒนธรรม เมืองโบราณ สารคดี (ในด้านวัฒนธรรม) สตรีสาร ขวัญเรือน สกุลไทย(ด้านสตวี) อ.ส.ท. (ด้านท่องเทียว) นอกจากนียังมีสือเกี่ยวกับงานละคร สารคดี ดนตรี กีฬา ฯลฯ อีก ซ่ เฆซ ฆ เห | | ป%ซ% ซ่ เ. มากมาย สื่อเหล่านี้แม้จะไม่มีบทบาททางการเมืองทังหมด แต่อย่างน้อยทีสุดสะท้อนความ ห เอ เร 7 ฆซ่ซ่ | | ฒ” เข้มแข็งของสังคมและหน้าทีที่มีคุณค่าแก่สังคม ม 1 . ' เซ = ม ซ่ ๓| < ถ้ากลุ่ม องค์กรย่อย ๆต่าง ๆเหล่านี มีวุฒิภาวะและบทบาทหน้าทีทีเป็นประโยชน์ ซ่ ฉ” เล ณ/” ๓ 7 ซ่ 1 ฆ เป็นทียอมรับของสังคม ก็จะกลายเป็นสถาบันหรืออนุสถาบันทีแพร่หลายกว้างขวาง - 0 =๑2 จะเป็นปัจจัยสําคัญที่สุดที่ทําให้การเมืองไทยสมดุล ปราศจากการปฏิวัติรัฐประหาร อีกต่อไป ความสัมพันธ์ระหว่าง 6เงแ. 800๐|๕โข กับกองทัพและพรรคการเมือง ในซ่วงกลางรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงปฏิรูประบบราชการ - ไฝไ0ไไ20 " "2 0 5 | สมัยใหม่ขึนเป็นครังแรก อีกประมาณห้าสิบปีให้หลัง ระบบราชการประจํามีอํานาจมากขึน จนสามารถเปลี่ยนแปลงการปกครองเมือปี 2475 ได้ คล้ายกับว่า ระบบสมบูรณาญาสิทธิ 2 งบูบษ ' ง : « " ราชย์ ได้สร้างระบบราชการขีนมาเพื่อทําลายอํานาจของตัวเองในทีสุด ปี พ.ศ. 2504 รัฐบาลทหารหรือที่นิยมเรียกว่าระบบอมาตยาธิปไตย ทําการปฏิรูป ๒ ม ญฒ/ ช แด 1 ฆ %/ ซ่ ณฆ เด 1 เศรษฐกิจด้วยการพัฒนาให้เป็นสมัยใหม่ ทําให้เกิดชนชันกลาง ระบบธุรกิจสมัยใหม่ ปัญญาชน จนเกิดเหตุการณ์ 14 ตุลาคม 2516 และ 18 พฤษภาคม 2535 ล้มล้างระบบเผด็จการ : « = ะ ล 4 . : อํานาจไปได้ คล้ายกับว่าระบบอมาตยาธิปไตยสร้างชนชันกลางขึนเพื่อมาทําลายอํานาจ ๓ ซ่ ตัวเองในทีสุด เ ณ ส4 = เห = 7 1, («๑ ซ่หย | ย 1 อย่างไรก็ตาม ถึงแม้จะเกิดชนชันกลาง ธุรกิจสมัยใหม่ แต่ดังทีได้กล่าวมาแล้วว่า = ๑ เว นึ 7 ” ม เว ตง / 9 ๓ง การเกิดจิตสํานีกสังคมในบ้านเรา อยู่ในลักษณะทีค่อนข้างช้า คือหลังการพัฒนาเศรษฐกิจ บ |! 3 4 จ7 เว เห ภาเณย 6 | ผ่านไปแล้วช่วงหนึ่ง ซึงตรงกับปลายยุคทหารเผด็จการ ขนตอนความสมพนธระหวางทหาร 4 กับสังคมจึงเหลือมกันอยู่ เช่นเดียวกับพัฒนาการของพรรคการเมืองก็ค่อนข้างช้า จนดูจะ ซ้ากว่าพัฒนาการของสังคมก็ทําให้ความสัมพันธ์เหลือมกันอยู่เช่นกัน (ดูแผนภาพที 1) ประชาสังคมกับการพัฒนาสุขภาพ: ทัศนะนักคิดในสังคมไทย 5ร8 หมดยุค “เปรม” (2532) การเปลี่ยนแปลงการเมือง (ตุลาคม 256 ปฏิรูปเศรษฐกิจ จ ร (2506) การเปลี่ยนแปลงการปกครอง (2475) การปฏิรูประบบราชการ (รัชกาลที 5) แผนภาพทิ 1 2 4 " พรรคการเมือง สังคม ทหาร «ฆ 2 แล ๓ < พรรคการเมือง สังคมเข้มแข็ง ทหารอาชีพ เซ เล ฮี ฒ” | บะ” เป็นสถาบัน อุดมการณ์สังคมเป็นทียอมรับ สถาบันสังคมมีความกว้างขวาง เกิดระบบพรรค | เริมเกิดอุดมการณ์ ๐เง| 5๐๐อ ทหารวีโต้ = 4๓ 4 การเมืองทิเป็น สถาบันสังคมแข็งแรงมากขึน ตัวแทนของชนชัน กลางและกลุ่ม ผลประโยชน์ต่างๆ ง 4 ชัดเจนขืน พรรค(กลุ่ม) กลุ่ม องค์กร สังคม ขยายตัว ทหารกํากับ = ซ่ = ง ๕| ก การเมืองทีเป็น บางส่วนเป็นสถาบันสังคม ตัวแทนของ เด ๕ ระบบอุปถัมภ์ และทุนอิทธิพล » พรรค (กลุ่ม) เกิดจิตสํานึกสังคม ยุคของเผด็จการ การเมือง เริมเกิดกลุ่มสังคม (อมาตยาธิปไตย) ภายใต้อิทธิพลทหาร แงแลณุฑ์ สังคมเข้มแข็ง โดย ธีรยุทธ บุญมี 59 ซ่ = = ๑” ซ่ ขซ ๕ ซ ซ่ แผนภาพที ] เป็นการจําลองภาพสังคมทีคนไทยควรจะได้เห็นอนาคต เป็นภาพที 7 ฒ/” = บ” ซ่ บ 6 | ฆ สะท้อนการพัฒนาการเมืองไทย ในลักษณะทีสมดุลในทัง 3 องค์ประกอบใหญ่ คือพรรคการ ณี ฒณ ญู 7 % เล < ม ฒิ เมือง กองทัพ และสังคม สังคมจะต้องเข้มแข็ง พรรคการเมืองจะต้องเป็นสถาบัน กองทัพและระบบราชการจะต้องลดอํานาจลง และเพิ่มประสิทธิภาพให้มากขึน จิึง ๒ ส =.ณั ง จ ะแก้วิกฤติและความรุนแรงทีอาจจะเกิดขีนได้ในอนาคต สสวท สำนักงานพิมพ์ # ประชาสังคม ## ทรรศนะนักคิดในสังคมไทย ประเวศ วะลี. ชัยอนันต์ สมทวนิช. นัธ เอียวศรีวงศ์, เอนก เหล่าธรรมทัศน์, ชาติชาย ณ เชียงใหม่, เกรียร เดชะพีระ, ธีรยุทธ บุญมี, ไพบูลย์ วัฒนศิรธรรม, ชูชัย ศุภวงศ์ พ.ม. ชูชัย ศุภวงศ์ • ยุวดี คาดการณ์ไทล บรรณาธิการ

personผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน

ประเวศ วะสี

history_eduหมวดหมู่

สังคม

calendar_monthปีที่ผลิตเอกสาร

8 August 1997

copyrightลิขสิทธิ์

เอกสารนี้เป็นการเข้าถึงแบบเปิด ใช้แบ่งปันและใช้งานภายใต้เงื่อนไขของใบอนุญาตครีเอทีฟคอมมอนส์ได้

shareแบ่งปันเนื้อหา

play_shapesจากเอกสารชิ้นนี้ เราชวนขยาย-ไปต่อด้วย 3 คลังคำสำคัญ

radio_button_checked Google

radio_button_unchecked MS Bing

radio_button_unchecked P-SET

สนุกต่อที่หน้าเพลย์กราวด์

คุยกับผู้อ่าน : ทุกคนเป็นผู้เชี่ยวชาญเรื่องความสุข (นิตยสารหมอชาวบ้าน ฉบับที่ 315 เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2548)

23% Match

คุยกับผู้อ่าน : ยาม้าฆ่าคนบนถนน (นิตยสารหมอชาวบ้าน ฉบับที่ 140 เดือนธันวาคม พ.ศ. 2533)

23% Match

คุยกับผู้อ่าน : สืบ นาคะเสถียร เขาตายเพื่อปลุกมโนสำนึกของชาติ (นิตยสารหมอชาวบ้าน ฉบับที่ 138 เดือนตุลาคม พ.ศ. 2533)

19% Match

สนุกต่อที่หน้าเพลย์กราวด์

personผู้สร้าง/เจ้าของผลงาน

ประเวศ วะสี

history_eduหัวเรื่อง

• สังคมและวัฒนธรรม

• การเปลี่ยนแปลงทางสังคม

history_eduหมวดหมู่

สังคม

calendar_monthปีที่ผลิตเอกสาร

8 August 1997

hotel_class เนื้อหาคัดสรร

ประชาสังคม : ทรรศนะนักคิดในสังคมไทย

dvr คลังเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้อง