auto_awesome_motionไฟล์ดิจิทัลที่เกี่ยวข้อง (2 ไฟล์)

chrome_reader_modeเรื่อง

การวิจัยทางสังคมศาสตร์เพื่อความเป็นธรรม

chrome_reader_modeคำอธิบาย

เอกสารนี้เป็นปาฐกถาที่ศาสตราจารย์นายแพทย์ประเวศ วะสี จัดขึ้นเพื่อเป็นเครื่องบูชาคุณของท่านศาสตราจารย์เกษม อุทยานิน ตามคติทางพุทธศาสนาปฏิบัติบูชาถือเป็นการบูชาที่สำคัญที่สุด ปฏิบัติบูชาต่อท่านศาสตราจารย์เกษม อุทยานิน คงจะไม่มีอะไรดีกว่าการที่สถาบันทางวิชาการสังคมศาสตร์ทั้งหมดจะทำการวิจัยเรื่องที่มีความสำคัญสูงสุด ทั้งของประเทศไทยและของโลก นั่นคือเรื่องความเป็นธรรม

chrome_reader_modeบทคัดย่อ

ปาฐกถาศาสตราจารย์เกษม อุทยานิน ครัง้ ที่ ๒ “การวิจยั ทางสังคมศาสตร์เพื่อความเป็ นธรรม” โดย ศาสตราจารย์เกียรติคุณนายแพทย์ ประเวศ วะสี ๑. ศาสตราจารย์เกษม อุทยานิ น ปูชา ปุชา จ ปูชะนียานํ เอตมฺมคํ ลมุตมํ – บูชาคนทีค่ วรบูชา เป็ นมงคลอันสูงสุด ศาสตราจารย์เกษม อุทยานิน เป็ นบุคคลทีค่ วรบูชา เพราะเป็ นผูท้ เ่ี ล็งเห็นการณ์ไกล จึงเป็ นผูก้ ่อตัง้ สถาบันทางสังคมศาสตร์หลายสถาบัน ในจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัยได้แก่ คณะ เศรษฐศาสตร์ คณะนิเทศศาสตร์ คณะนิตศิ าสตร์ วิทยาประชากรศาสตร์ สถาบันวิจยั สังคม และสถาบันเอเชียศึกษา นอกจากนี้ท่านยังมีบทบาทสําคัญในสภาวิจยั แห่งชาติเมื่อแรกตัง้ โดยรับหน้าทีเ่ ป็ นประธานสาขาสังคมวิทยาเป็ นคนแรก ปาฐกถาในวันนี้จดั ขึน้ เพื่อเป็ นเครื่องบูชาคุณของท่านศาสตราจารย์เกษม อุทยานิน ตามคติ ท างพุ ท ธศาสนาปฏิบ ัติบู ช าถือ เป็ นการบู ช าที่สํ า คัญ ที่สุ ด ปฏิ บ ัติ บู ช าต่ อ ท่ า น ศาสตราจารย์เกษม อุทยานิน คงจะไม่มอี ะไรดีกว่าการที่สถาบันทางวิชาการสังคมศาสตร์ ทัง้ หมดจะทําการวิจยั เรื่องทีม่ คี วามสําคัญสูงสุด ทัง้ ของประเทศไทยและของโลก นัน่ คือเรื่อง ความเป็ นธรรม ๑ ๒. การอยู่รวมกันสําคัญที่สดุ -ความเป็ นธรรมสําคัญที่สดุ สําหรับการอยู่ร่วมกัน การอยู่ร่วมกันอย่างสมดุล ระหว่างคนกับคนและระหว่างคนกับสิง่ แวดล้อม ควรจะ เป็ นเป้ าหมายสูงสุดของมนุ ษยชาติ โลกวิกฤตทุกวันนี้เป็ นวิกฤตแห่งการอยู่ร่วมกัน เพราะ ไม่ได้ถอื หลักการอยูร่ ่วมกัน (Living Together) แต่ถอื หลักอื่นๆ เช่น การแข่งขันเสรี หรือการ แสวงหากําไรสูงสุด (Maximum profit) โลกจะไม่หายวิกฤตถ้ามนุ ษยชาติไม่เปลีย่ นเป้ าหมาย มาเป็ นการอยูร่ ว่ มกัน ในการอยูร่ ว่ มกันความเป็ นธรรมสําคัญทีส่ ดุ แม้ในหมู่สตั ว์ก็มธี รรมชาติของความเป็ นธรรม เพราะความเป็ นธรรมทําให้ก ารอยู่ ร่วมกันมีความสงบสุข และมีพลังแห่งการยึดเหนี่ยวทางสังคมทําให้สงั คมเข้มแข็ง ถ้าขาด ความเป็ นธรรมแล้วผูค้ นจะไม่รกั กัน และไม่รกั ส่วนรวม มีความโน้มเอียงจะเกิดพฤติกรรม เบีย่ งเบนต่างๆในสังคม รวมทัง้ ความขัดแย้งและความรุนแรง ขณะนี้การขาดความเป็ นธรรมกําลังเป็ นปั ญหาใหญ่ของโลก แม้ในหมูป่ ระเทศทีข่ น้ึ ชื่อ ว่าเจริญแล้ว และมีประชาธิปไตยทีม่ วี ุฒสิ ภาวะแล้ว เช่นสหรัฐอเมริกา และอังกฤษ ปรากฏว่า มีความเหลื่อมลํ้าอย่างสุดๆ Joseph Stiglitz นักเศรษฐศาสตร์รางวัลโนเบลชาวอเมริกนั เรียก ความเหลื่อมลํ้าแบบสุดๆในอเมริกาว่าเป็ นปรากฏการณ์ 99:1 คือการพัฒนาเป็ นประโยชน์ ต่อคน 1 เปอร์เซ็นต์เท่านัน้ คนจนไม่ได้ประโยชน์จากการพัฒนา มิหนําซํ้ากลับเลวลงไปอีก ความเหลื่อมลํ้าที่มากเกินสัมพันธ์กบั การเกิดปั ญหาทางสุขภาพและทางสังคมนานาชนิด รวมทัง้ คําถามเกีย่ วกับประชาธิปไตย ๒ ๓. ความเหลื่อมลํา้ ทางเศรษฐกิ จกับปัญหาทางสังคม นัก ระบาดวิท ยาชาวอัง กฤษ ๒ คน คือ Wilkinson และ Pickett ได้ร วบรวมความ เหลื่อ มลํ้ า ทางรายได้ข องประชาชนในประเทศที่พ ัฒ นาแล้ว ทัว่ โลก และในรัฐ ทุ ก รัฐ ใน สหรัฐอเมริกา ในหนังสือของเขาชื่อ The Spirit Level ได้แสดงให้เห็นว่าประเทศที่มคี วาม เหลื่อมลํ้ามากทีส่ ุดคือสหรัฐอเมริกา รองลงมาคืออังกฤษ ประเทศทีม่ คี วามเหลื่อมลํ้าตํ่าทีส่ ุด คือญี่ป่ ุน รองลงมาคือประเทศกลุ่มสแกนดิเนเวียน ประเทศนอกนัน้ กระจายอยู่ระหว่างปลาย สุดทัง้ สอง ปั ญหาสุขภาพและปั ญหาสังคมต่างๆมีความสัมพันธ์เกือบเป็ นเส้นตรงตามความ มากน้อยของความเหลื่อมลํ้าปั ญหาเหล่านัน้ เช่น อัตราตายในทารก อายุขยั การตัง้ ครรภ์ใน วัยรุ่น สุขภาพจิต อาชญากรรม ยาเสพติด และความรุนแรงต่างๆ ควรสังเกตว่าประเทศทีม่ คี วามเหลื่อมลํ้ามาก เช่น สหรัฐอเมริกาจะเกิดจลาจลได้ง่าย เช่นทีเ่ กิดขึน้ ทีน่ ิวออร์ลนี ส์ ภายหลังโดนเฮอริเคนแคทรีนาถล่ม แต่ทญ ่ี ่ปี ่ ุนเมื่อเกิดสึนามิถล่ม โรงไฟฟ้ านิวเคลียร์ทฟ่ี ูจชิ มิ าสังคมอยูใ่ นความสงบร่วมมือกัน ไม่เกิดจลาจลแต่อย่างใด Joseph Stiglitz ใ น ห นั ง สื อ ชื่ อ The Price of Inequality : How Today’s Divided Society Endanger Our Society ได้กล่าวถึงความเหลื่อมลํ้าสุดๆในอเมริกา (99:1) ก่อให้เกิด แผลบาดลึก ในสัง คมอย่ า งยากจะเยีย วยาเพีย งใด รวมถึง กระทบต่ อ ความหมายของ ประชาธิปไตยด้วย เขากล่าวประชดว่า ทีว่ ่า “One man one vote” มันน่าจะเป็ น “One dollar one vote” มากกว่า คน 1 เปอร์เซ็นต์มอี ํานาจมากกว่าคน 99 เปอร์เซ็นต์มากมาย รวมทัง้ อํานาจทีจ่ ะกําหนดความรูส้ กึ นึกคิด (Perception) ของสังคมด้วย Thomas Picketty ในหนังสือ Capital in the Twenty-First Century อันโด่งดังของเขา ซึง่ ใช้เวลาวิจยั ถึง ๑๕ ปี และรวบรวมข้อมูลย้อนหลังไป ๓๐๐ ปี แสดงให้เห็นว่าทุนทํารายได้ มากกว่าการทํางานถึง ๕-๖ เท่า ตลอดมา ทําให้เกิดความเหลื่อมลํ้าอย่างไม่เสื่อมคลาย บาง ช่วงความเหลื่อมลํ้าก็เ ป็ น ไปอย่า งสุ ดๆ คือ คน 10 เปอร์เซ็นต์เป็ นเจ้าของทรัพ ย์สิน 90 ๓ เปอร์เซ็นต์ของประเทศ ขณะทีค่ น 90 เปอร์เซ็นต์เป็ นเจ้าของทรัพย์สนิ เพียง 10 เปอร์เซ็นต์ ที่เรียกว่าปรากฏการณ์ 10:90 และ 90:10 การปฏิวตั ิฝรังเศสเมื ่ ่อ ค.ศ.๑๗๘๙ ก็เกิดขึ้น เพราะความเหลื่อมลํ้าสุดๆนี้ แต่การปฏิวตั ฝิ รังเศสก็ ่ แก้ความเหลื่อมลํ้าไม่ได้ ทุกวันนี้ปัญหา ความเหลื่อมลํ้าก็ยงั อยู่ และมากขึน้ โดยเฉพาะในสหรัฐอเมริกา ความเหลื่อมลํ้าหรือการขาดความเป็ นธรรมจึงเป็ นปั ญหาใหญ่ของโลก และยากต่อ การแก้ไข แต่กต็ อ้ งแก้ไขถ้าโลกจะถือการอยูร่ ่วมกันอย่างเป็ นธรรมเป็ นเป้ าหมาย ๔. ความเหลื่อมลํา้ ในพหุมิติ ความเหลื่อมลํ้าหลายมิติ เช่น • ความเหลื่อมลํา้ ในศักดิ์ ศรีของความเป็ นมนุษย์ • ความเหลื่อมลํา้ ทางสังคม • ความเหลื่อมลํา้ ในการเข้าถึงทรัพยากร • ความเหลื่อมลํา้ ทางเศรษฐกิ จ • ความเหลื่อมลํา้ ทางอํานาจ ความเหลื่อมลํ้าประเภทต่างๆมีความสัมพันธ์กนั คนจนกับคนรวย ศักดิ ์ศรีก็ต่างกัน ถ้าเอาความเป็ นธรรมเข้าจับจะพบความไม่เป็ นธรรมในทุกๆเรื่อง เช่น ลูกของคนจนยังตาย มากกว่าลูกของคนรวยประมาณ ๓ เท่า คนจนยังตายด้วยเรื่องทีไ่ ม่ควรตายมากกว่าคนรวย เช่น ตายเพราะอุบตั เิ หตุและด้วยโรคทีร่ กั ษาและป้ องกันได้ ความไม่เป็ นธรรมทางการศึกษา เช่น การศึกษามหาวิทยาลัยเป็ นการทีค่ นจนออกเงิน (ภาษีทางอ้อม) สนับสนุนให้ลกู คนรวย มาเข้าเรียน ในระบบความยุตธิ รรมทีเ่ ป็ นทางการทีต่ ํารวจจับ อัยการส่งฟ้ อง ตุลาการตัดสิน ๔ คนจนไม่มที างเข้าถึงความยุตธิ รรม เพราะจะเอาเงินและเวลาทีไ่ หนมาสูค้ ดี ลําพังทํางานเช้า จรดคํ่าทุกวันก็ยงั ไม่พอกินแล้ว มีกรณีท่ชี าวนาถูกฟ้ องและดําเนินคดีด้วยข้อหาบุกรุกทีด่ นิ ของตนเอง เพราะความผันผวนของอํานาจรัฐและอํานาจเงิน ชาวบ้านตาดําๆที่ยากจนมี อํานาจน้อยมาก เมื่อเทียบกับอํานาจอันมหึมาของอุตสาหกรรมหมื่นล้านที่มอี ํานาจรัฐหนุ น หลังทีเ่ ข้ามาแย่งชิงทรัพยากรและปล่อยมลพิษให้ชาวบ้าน ช่องว่างทางเศรษฐกิจระหว่างผูใ้ ช้แรงงานที่ได้ค่าจ้างวันละ ๓๐๐ บาท หรือ คนที่เร่ ขาย ไม้กวาดขายเสื่อซึ่งคงจะตํ่ากว่านัน้ กับคนทีม่ รี ายได้เดือนละ ๑ ล้านบาท หรือมากกว่า จะใหญ่โตมากเพียงใด จนมีผูก้ ล่าวว่าสังคมไทยมีความเหลื่อมลํ้ามากทีส่ ุดในเอเชีย บางคน ว่ามากเป็ นทีส่ อง ความจริงเป็ นอย่างไรคงต้องการการวิจยั การขาดความเป็ นธรรมในมิตติ ่างๆ ต้องการการวิจยั เพือ่ ให้ทราบความจริง ๕. การกระจายทรัพยากรที่ไม่เป็ นธรรมบีบคัน้ ประเทศไทย เรามีความรูส้ กึ ว่าการกระจายทรัพยากรของประเทศไทยไม่เป็ นธรรมอย่างมาก มาก เท่าไหร่ควรวิจยั ออกมาให้แน่ นอน ปรากฏการณ์ 10: 90 และ 90:10 อาจเป็ นจริงสําหรับ ประเทศไทยด้วย กล่าวคือคน 10 เปอร์เซ็นต์ เป็ นเจ้าของทรัพยากร 90 เปอร์เซ็นต์ของ ประเทศ และคน 90 เปอร์เซ็นต์ เหลือทรัพยากรเพียง 10 เปอร์เซ็นต์ เท่านัน้ การที่ทรัพยากรส่วนใหญ่ออกไปนอกแวดวงสาธารณะ เหลือทรัพยากรน้อยเกินไป เพือ่ คนทัง้ ประเทศ ก่อให้เกิดความบีบคัน้ นานาประการ เช่น • คนจนจนเกินไป แล้วคุณภาพชีวติ คุณภาพเด็กและเยาวชนจะเป็ นอย่างไร • เกิดการเบียดเสียดเยียดยัดแย่งชิงฉ้ อโกงกันทั ่วไป เพราะส่วนแบ่งเหลือน้ อ ย เกินไป ๕ • ข้าราชการ ครู อาจารย์ ทหาร ตํารวจ เงินเดือนตํ่า (ลองเทียบกับสิงคโปร์) ไม่พอ กินไม่พอใช้ ไม่ตงั ้ ใจทํางาน ต้องแสวงหารายได้นอกหน้าที่ สุจริตบ้างไม่สุจริตบ้าง • มีเงินเพือ่ การวิจยั น้อยมาก ทําให้สติปัญญาตํ่า • เมื่อประชาชนจนเกินก็ตกอยู่ในระบบอุปถัมภ์ ทําให้เกิดการเมืองแบบธนาธิปไตย ที่มคี ุณภาพตํ่า คอร์รปั ชั ่นสูง ทําให้ประเทศไทยติดอยู่ในวังวนความขัดแย้ง และ ความรุนแรง ฯลฯ การกระจายทรัพยากรอย่างไม่เป็ นธรรมจึงเป็ นปั จจัยร้ายแรงที่บีบคัน้ ประเทศไทย ทุ ก ๆทาง สมควรที่ส ถาบัน ทางวิช าการสัง คมศาสตร์จ ะวิจ ัย ให้รู้ค วามจริง อย่า งแจ่มแจ้ง รวมทัง้ สาเหตุ และวิธแี ก้ไข และนําความรูท้ ว่ี จิ ยั ได้ไปเพิม่ อํานาจให้สงั คม เรื่องความเหลื่อม ลํ้าเป็ นเรื่องยากที่จะแก้ไข ไม่มใี ครแก้ได้ นอกจากพลังพลเมืองที่เข้มแข็ง พลังพลเมืองจะ เข้มแข็งต่อเมือ่ เป็ นพลังพลเมืองทีร่ ูค้ วามจริง (Informed citizen) มหาวิทยาลัยมีหน้าที่สร้าง ความเป็ นธรรม โดยสนับสนุนพลังพลเมืองทีร่ คู้ วามจริง ๖. เวทีสาธารณะเรื่องความเป็ นธรรม ในขณะที่ความไม่เป็ นธรรมกําลังทําร้ายประเทศไทยอย่างแรง แต่สงั คมไทยยังขาด จิตสํานึกเรื่องความเป็ นธรรม เพราะสังคมไทยอยู่ในความไม่เป็ นธรรมมาช้านานจนขาด เครื่องรับรูค้ วามไม่เป็ นธรรม มหาวิทยาลัยควรร่วมมือกับสือ่ มวลชน จัดให้มเี วทีสาธารณะเรื่องความเป็ นธรรม โดย นํ าผลการวิจยั เรื่องการขาดความเป็ นธรรมในมิติต่างๆ มารายงานให้สาธารณะทราบเป็ น ประจํา มีการสร้างนักการสื่อสารที่เชี่ยวชาญเฉพาะเรื่องความเป็ นธรรม ที่สามารถสื่อสาร เรื่องการขาดความเป็ นธรรมให้สงั คมเข้าใจได้งา่ ย และตรงต่อข้อเท็จจริง ๖ โดยทีโ่ ลกได้มปี ระสบการณ์การแก้ไขความไม่เป็ นธรรมโดยวิธรี ุนแรง เช่น การปฏิวตั ิ ฝรังเศส ่ การปฏิว ตั ิร สั เซีย การปฏิว ตั ิเ ขมรแดง แต่ ไ ม่เ ป็ น ผลสํา เร็จ มีป ระเทศที่ป ระสบ ความสําเร็จในการลดความเหลื่อมลํ้า เช่น ญี่ป่ ุน และประเทศแถบสแกนดิเนเวีย ใช้จติ สํานึก อันลึกซึ้งในการเคารพความเป็ นมนุ ษย์ และจัดการเรื่องรายได้แ ละภาษี ที่สะท้อนการ เคารพความเป็ นมนุ ษย์ ทางที่จะแก้ไขปั ญหาการขาดความเป็ นธรรมที่สําคัญที่สุดสําหรับ ประเทศไทย จึงน่าจะอยูท่ ม่ี หาวิทยาลัยทําการวิจยั เรื่องความเป็ นธรรม และมีการสือ่ สารไปสู่ การรับรูข้ องสังคมอย่างกว้างขวาง จนสังคมเกิดจิตสํานึกเรื่องการเคารพศักดิ ์ศรีและคุณค่า ความเป็ นมนุ ษย์ของคนทุกคนอย่างเท่าเทียมกัน อันเป็ นศีลธรรมพืน้ ฐานทีเ่ ป็ นรากฐานของ สิง่ ดีงามทัง้ ปวง เช่น ประชาธิปไตย การเคารพสิทธิมนุ ษยชน ความยุตธิ รรม และความเป็ น ธรรม เพือ่ การอยูร่ ว่ มกันอย่างศานติ -------------------------------------------------------------------------------- ๗ PQET การวิจัยทางสังคมศาสตร์ เพื่อความเป็นธรรม ประเวศ วะสี

shareแบ่งปันเนื้อหา