auto_awesome_motionไฟล์ดิจิทัลที่เกี่ยวข้อง (2 ไฟล์)

chrome_reader_modeเรื่อง

อาจารย์บวรศักดิ์ กับที่มาของ “สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา”

chrome_reader_modeคำอธิบาย

เอกสารนี้มีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับสังคมไทยอ่อนแอ เพราะมีการต่อสู้ทำลายกันสูง มาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา ในสมัยรัตนโกสินทร์ถ้าสังเกตดูให้ดีๆ จะเห็นมีการ “ฆาตกรรมบุคลิก” (charactor assassination) ต่อบุคคลที่มีอะไรเด่นขึ้นมาเพราะกลัวจะมีบารมี ความกลัวเช่นนี้ล้าสมัยแล้ว การสร้างสังคมประชาธิปไตย เราต้องมีพลังพลเมืองที่เข้มแข็งมากๆ ไม่ใช่คนมีอำนาจจำนวนน้อย เราต้องการคนเก่งคนดีจำนวนมากๆ ต้องการสร้างผู้นำที่ทั้งเก่งและดีมากๆ เช่น สักหนึ่งล้านคน ประเทศจึงจะเกิดการเปลี่ยนแปลงเป็น “สังคมประชาธิปไตย” ถ้ามีแต่กลไกประชาธิปไตยแต่ไม่มีสังคมประชาธิปไตย กลไกก็กลายเป็นกลโกงไปได้ง่ายๆ และไม่เกิดสันติประชาธิปไตย ตรงข้ามอาจเกิดมิคสัญญีกลียุค ในฐานะที่สถาบันพระปกเกล้าเป็นสถาบันเพื่อส่งเสริมประชาธิปไตย และศาสตราจารย์กิตติคุณบวรศักดิ์ อุวรรณโณ ดำรงตำแหน่งเลขาธิการของสถาบันนี้ ในโอกาสที่ท่านจะมีอายุครบ 60 ปี ถ้าคนที่ระลึกถึงอาจารย์บวรศักดิ์ และอยากจะทำอะไรดีๆ เพื่อสร้างสังคมประชาธิปไตย ศาสตราจารย์นายแพทย์ประเวศ วะสี เสนอว่าขอให้ช่วยกันผลักดันให้การสร้างพลังพลเมือง เป็นระเบียบวาระแห่งชาติ

chrome_reader_modeบทคัดย่อ

# อาจารย์บวรศักดิ์ กับที่มา ของ "สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา" เพื่อเป็นการฉลองอายุครบ ๕ รอบนักษัตรของศาสตราจารย์กิตติคุณบวรศักดิ์ อุวรรณโณ ผมขอนำเสนอเรื่องราวเรื่องหนึ่งที่เคยทำงานกันโดยใกล้ชิด นิสัยผมอย่างหนึ่งคือ ชอบจดจำไว้เงียบ ๆว่าใครเก่งเรื่องอะไร ย้อนหลังไปนมนานผมเคยถามอาจารย์เกษม สุวรรณกุล อดีตอธิการบดีจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ว่าอาจารย์คิดว่าใครเก่งเรื่องกฎหมาย อาจารย์เกษมตอบว่า "บวรศักดิ์" ผมก็จำเอาไว้ ปลายปี พ.ศ.๒๕๓๖ หรือต้นปี ๓๗ อาจารย์บวรศักดิ์กับลูกศิษย์ของท่านชื่อ เจริญ คัมภีรภาพ ขอไปคุยกับผมที่ศิริราช ทั้งสองบอกผมว่ารัฐธรรมนูญที่ใช้อยู่ในขณะนั้นน่าจะ นำไปสู่การนองเลือด ควรมีการเขียนรัฐธรรมนูญขึ้นใหม่ เรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่ที่เขามาฝังไว้ใน ความคิดผม ช่วงนั้นพอดี ดร.อมร จันทรสมบูรณ์ เขียนชุดบทความลงในหนังสือพิมพ์ ผู้จัดการต่อเนื่อง เรื่อง Constitutionalism คือการทำรัฐธรรมนูญที่ดีเพื่อปฏิรูปการเมือง ผม คิดว่าคำว่า "ปฏิรูปการเมือง" เป็นคำที่แรงพอที่จะกระตุ้นความสนใจของสังคมได้ เพราะ สังคมไม่ค่อยพอใจนักการเมืองอยู่แล้ว แต่จู่ ๆจะเขียนรัฐธรรมนูญขึ้นใหม่ทั้งฉบับให้มีการ ปฏิรูปการเมือง โดยไม่ได้มีสภาวะวิกฤตสุด ๆ เช่นประเทศแพ้สงครามหรือเกิดสงครามกลาง เมือง เป็นเรื่องที่ไม่อาจทำได้ ผมสังเกตธรรมชาติของสังคมไทยอย่างหนึ่งว่าเมื่อมีใครเสนอความคิดอะไรใหม่ ๆ ก็ จะมี "นักวิชาการ" วิจารณ์อย่างสาดเสียเทเสีย แล้วก็จะมีคอลัมนิสต์ในหนังสือพิมพ์ต่าง ๆเอา คำวิจารณ์อย่างสาดเสียเทเสียไปขยายต่อทำให้เรื่องนั้นจอดสนิท สังคมต้องการความคิดใหม่ แต่ความคิดใหม่ก็เกิดไม่ได้ แล้วทำอย่างไรการเคลื่อนไหวเรื่องปฏิรูปการเมืองจะไม่ถูกโยน ไปเป็นเรื่อง "แก๊งข้างถนน" ในช่วงพฤษภาคม ๒๕๓๗ รต.ฉลาด วรฉัตร อดข้าวประท้วงที่หน้ารัฐสภา และขู่ว่าจะ อดอาหารจนตายถ้าไม่ได้รับการสนองตามที่เรียกร้อง มีกลุ่มต่าง ๆเข้ามาร่วมกับคุณฉลาด มากขึ้นๆ แม้มีวัตถุประสงค์ต่างกัน ต้นเดือนมิถุนายน ๒๕๓๗ ผมเขียนบทความลงมติชนเรื่อง "ความตายของฉลาด วรฉัตร ควรนำไปสู่การปฏิรูปการเมือง" เรื่องความตายกับเรื่องปฏิรูปการเมืองไปจับ อารมณ์ของสังคม จึงได้รับการสนองตอบทันที วันที่ ๙ มิถุนายน ๒๕๓๗ คุณมารุต บุนนาค ประธานรัฐสภา ประเทศตั้ง "คณะกรรมการพัฒนาประชาธิปไตย" (คพป.) มี นพ.ประเวศ วะสี เป็นประธาน โดยหวัง ว่าจะทำให้คุณฉลาดหยุดประท้วง (ซึ่งก็ไม่หยุด) ท่านโทรศัพท์มาขอโทษทีหลังที่ไม่ได้ขอ อนุญาตก่อนประกาศชื่อผมออกไป คพป. เป็นตัวอย่างของการตั้ง "คณะกรรมการอิสระ" คือประธานรัฐสภาก็ดี รัฐบาลก็ดี ไม่เข้ามากำหนดว่าใครจะเป็นกรรมการ และต้องทำอย่างไร ประธานมีสิทธิที่จะ เลือกกรรมการเอง สื่อมวลชนก็เยาะเย้ยถากถางขนาดหนักว่าหมอประเวศตกเป็นเหยื่อ พรรคประชาธิปัตย์แล้ว แต่ผมกลับคิดไปว่าจะใช้โอกาสของความเป็นคณะกรรมการอิสระ ของรัฐ ผลักดันให้มีการปฏิรูปการเมืองโดยเขียนรัฐธรรมนูญขึ้นใหม่ทั้งฉบับได้อย่างไร งานนี้ เป็นงานยากสุด ๆ ผมคิดถึงอาจารย์บวรศักดิ์ อาจารย์บวรศักดิ์ได้เข้ามาช่วยเป็นเลขานุการคณะกรรมการพัฒนาประชาธิปไตย และวางกรอบการทำงานเพื่อเสนอให้มีการยกร่างรัฐธรรมนูญขึ้นใหม่ เพื่อปฏิรูปการเมือง โดยจะต้องเสนอว่ารัฐธรรมนูญใหม่มีหลักการอะไรที่ดีกว่าเดิม และจะสร้างกลไกอะไรที่จะให้ มีการปฏิรูปการเมือง อาจารย์บวรศักดิ์ว่าต้องการวิจัย ๑๐ เรื่องด่วน เพื่อเอาความรู้มาใช้ ในข้อเสนอ รัฐธรรมนูญใหม่ อาจารย์บอกให้ผมหาทุนวิจัยให้ด่วน ผมโทรศัพท์ถามคุณหมอวิจารณ์ พานิช ผู้อำนวยการ สกว. ขณะนั้นว่ามีทุนวิจัยแบบเร่งด่วนไหม เพราะในงานใหญ่และยากนี้ ต้องการความรู้โดยเร่งด่วน ในการขับเคลื่อนเรื่องยาก ๆ ขาด "ความรู้" ไม่ได้ อีกเรื่องหนึ่งที่ คพป. ทำมากขณะนั้นคือการเคลื่อนไหวสังคม เรารู้ล่วงหน้าว่าคงไม่มี พรรคการเมืองใดต้องการปฏิรูปการเมือง เพราะจะไปกระทบอำนาจเขา การที่พรรคการเมือง จะยอมทำอยู่ที่สังคม ถ้าสังคมเคลื่อนไหวกดดันพรรคการเมืองก็จะทำ ฉะนั้นเราจึงวางแผน เคลื่อนไหวสังคมอย่างเต็มที่โดยการสื่อสาร ทั้งการจัดประชุม การทำเอกสารสาธารณะ การ ใช้เวลากับสื่อมวลชน เราเคยเชิญสื่อมวลชนหลายสิบคนไปค้างคืนที่สวนสามพราน เพื่อให้ สื่อมวลชนมีเวลาอ่านเอกสารจะได้เข้าใจมากขึ้นเวลาฟังบรรยาย คุณหมอเพรา นิวาตวงศ์ ได้ ช่วยชวนคอลัมนิสต์ของหนังสือพิมพ์ไทยรัฐไปร่วมรับประทานอาหารกลางวันด้วยกัน และ ฟังอาจารย์บวรศักดิ์เล่าให้ฟังเรื่องปฏิรูปการเมือง ต่อมาหนังสือพิมพ์ไทยรัฐทุกคอลัมน์เชียร์ เรื่องปฏิรูปการเมืองเต็มที่ การเคลื่อนไหวเรื่องปฏิรูปการเมือง ในช่วง ๒๕๓๗-๓๘ ซึ่งต่อมานำไปสู่การเขียน รัฐธรรมนูญขึ้นใหม่ทั้งฉบับที่เรียกว่ารัฐธรรมนูญ ๒๕๔๐ นั้น จะดีหรือไม่ดีเป็นอีกเรื่องหนึ่ง แต่การที่จะทำให้มีการเขียนรัฐธรรมนูญใหม่ทั้งฉบับ โดยไม่มีการปฏิวัติรัฐประหาร หรือ สงครามกลางเมืองหรือการแพ้สงคราม เช่นกรณีของญี่ปุ่นและเยอรมนี เป็นเรื่องที่ยาก สุดกำลัง และต้องทุ่มเทความพยายามอย่างสุด ๆ ความพยายามเป็นเรื่องยากสุด ๆนี้ทำให้พบ หลักการที่เรียกว่า "สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา" คือการที่จะเขยื้อนเรื่องยาก ๆประดุจเขยื้อน ภูเขานั้นต้องการปัจจัย ๓ ประเภทมาบรรจบกัน คือ ความรู้ การเคลื่อนไหวสังคม อำนาจรัฐ "สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา" (๑) การสร้างความรู้จริงเกี่ยวกับเรื่องนั้นๆ (๒) การเคลื่อนไหวสังคม (๓) อำนาจรัฐอย่างใดอย่างหนึ่ง หรือ แม้ ๒ อย่างก็ไม่มีพลังพอที่จะทำให้สำเร็จ ตัวอย่างมีอยู่มากมาย "สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา” นี้เกิดจากการเรียนรู้จากประสบการณ์เคลื่อนไหวปฏิรูป การเมืองจนกระทั่งมีรัฐธรรมนูญ ๒๕๕๐ ต่อมาได้รับการเอาไปใช้กับเรื่องอื่น ๆ อีกมากมาย ในระดับต่างๆ ได้รับความสนใจจากผู้บริหารบางส่วนขององค์การอนามัยโลก และมีคนนำไปเขียนเป็นบทบรรณาธิการในวารสาร Lancet ของอังกฤษ อาจารย์บวรศักดิ์จึงเกี่ยวข้องกับที่มาของ "สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา" ด้วยประการฉะนี้ นอกจากเรื่องนี้ผมยังมีโอกาสร่วมงานกับอาจารย์บวรศักดิ์ในเรื่องอื่น ๆ อีก เช่น การยกร่างกฎหมายป่าชุมชน และการที่ท่านอยากให้สถาบันพระปกเกล้าทำงานเรื่อง สันติภาพ เป็นต้น และขณะนี้ท่านก็เป็นอุปนายกสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ที่ผมเป็นกรรมการผู้ทรงคุณวุฒิอยู่ด้วย คนเราทุกคนมีหลายแง่หลายมุมและทำงานในบริบทต่างๆ ผมอยากจารึกอาจารย์บวรศักดิ์ อุวรรณโณ ในความทรงจำของผมไว้ว่าท่านเป็นคนมีสติปัญญาสูง มีความสามารถมาก รับผิดชอบในหน้าที่ จึงเป็นบุคคลที่มีค่ามาก ยิ่งระยะหลังท่านมาสนใจปฏิบัติธรรมเพิ่มขึ้นยิ่งเป็นการส่งเสริม สติปัญญา ความสามารถ ความรับผิดชอบ และคุณค่าของท่านให้สูงยิ่งขึ้นไปอีก ผมคิดว่าสังคมไทยอ่อนแอ เพราะมีการต่อสู้ทำลายกันสูง มาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาในสมัยรัตนโกสินทร์ถ้าสังเกตดูให้ดีๆ จะเห็นมีการ "ฆาตกรรมบุคคลิ่น" (character assassination) ต่อบุคคลที่มีอะไรเด่นขึ้นมาเพราะกลัวจะมีบารมี ความกลัวเช่นนี้ล้าสมัยแล้ว การสร้างสังคมประชาธิปไตย เราต้องมีพลังพลเมืองที่เข้มแข็งมากๆ ไม่ใช่คนมีอำนาจจำนวนน้อย เราต้องการคนเก่งคนดีจำนวนมาก ๆ ต้องการสร้างผู้นำที่ทั้งเก่งและดีมากๆ เช่น สัก ๑ ล้านคน ประเทศจึงจะเกิดการเปลี่ยนแปลงเป็น "สังคมประชาธิปไตย" ถ้ามีแต่กลไกประชาธิปไตยแต่ไม่มีสังคมประชาธิปไตย กลไกก็กลายเป็นกลโกงไปได้ง่ายๆ และไม่เกิดสันติประชาธิปไตย ตรงข้ามอาจเกิดมิคสัญญีกลียุค ในฐานะที่สถาบันพระปกเกล้าเป็นสถาบันเพื่อส่งเสริมประชาธิปไตย และ ศาสตราจารย์กิตติคุณบวรศักดิ์ อุวรรณโณ ดำรงตำแหน่งเลขาธิการของสถาบันนี้ ในโอกาส ที่ท่านจะมีอายุครบ ๖๐ ปี ถ้าคนที่ระลึกถึงอาจารย์บวรศักดิ์ และอยากจะทำอะไรดีๆ เพื่อ สร้างสังคมประชาธิปไตย ผมเสนอว่าขอให้ช่วยกันผลักดันให้การสร้างพลังพลเมือง เป็น ระเบียบวาระแห่งชาติ PQET อาจารย์บวรศักดิ์ ทับที่มาของ "สามเหลี่ยมเขยื้อนภูเขา" ประเวศ วะสี

shareแบ่งปันเนื้อหา