auto_awesome_motionไฟล์ดิจิทัลที่เกี่ยวข้อง (2 ไฟล์)

chrome_reader_modeเรื่อง

อาชีวศึกษาคืออาริยศึกษา

chrome_reader_modeคำอธิบาย

เอกสารนี้มีเนื้อหาสำคัญเกี่ยวกับอาชีวศึกษากับการศึกษาสายสามัญและมหาวิทยาลัยควรจะเชื่อมโยงและถ่ายเทถึงกันได้ เมื่ออาชีวศึกษาเป็นที่นิยมของคนสวนใหญ่ การศึกษาเพื่อวิชาการก็จะไม่แออัดยัดเยียดบีบคั้นสิ้นเปลือง การศึกษาเลิกเป็นการค้าแบบ “จ่ายครบ จบแน่” อยู่ในฐานะที่จะสร้างความเข้มแข็งทางวิชาการอย่างแท้จริงต่อไป และเราต้องการการปฏิรูปการเรียนรู้ให้การเรียนรู้สามารถพัฒนาคนได้เต็มตามศักยภาพของความเป็นมนุษย์

chrome_reader_modeบทคัดย่อ

# อาชีวศึกษาคืออาริยศึกษา ## ประเวศ วะสี ### อาชีวศึกษาคืออาริยศึกษา คือจุดคานงัดประเทศไทยและการศึกษาไทย ความเข้าใจผิดเกี่ยวกับการศึกษาในรอบ ๑๐๐ ปีที่ผ่านมาทำให้ประเทศไทยอ่อนแอ การศึกษาไทยอ่อนแอ ความคิดการศึกษาเป็นความคิดแบบแยกส่วน อะไรแยกส่วนจะนำไปสู่วิกฤตเสมอ ที่ว่าแยกส่วน คือแยกว่าชีวิตก็อย่างหนึ่ง การศึกษาก็อีกอย่างหนึ่ง การศึกษาแยกไปเอาวิชาเป็นตัวตั้ง ในทางพระพุทธศาสนานั้นชีวิตกับการศึกษาอยู่ที่เดียวกันนั่นคือ ชีวิตคือการศึกษา การศึกษาคือชีวิต เราจัดระบบการศึกษาที่เอาวิชาเป็นตัวตั้ง จากประถม สู่มัธยม สู่อุดม แบบแท่งไซโล แล้วก็ออกกฎหมายบังคับให้เด็กทุกคนต้องมาเข้าแท่งไซโลการศึกษา ซึ่งคับแคบและแยกส่วนจากชีวิต การจราจรในแท่งไซโลการศึกษานี้หนาแน่นติดขัดบีบคั้น การศึกษาเลยกลายเป็นการค้าระบบ "จ่ายครบจบแน่" วิชาการก็อ่อนแอ ทำงานก็ไม่เป็น แต่หมดเปลืองมากทั้งเงินของพ่อแม่และงบประมาณของรัฐ แต่ผลิตคนที่พิการออกมาเพราะทำงานก็ไม่เป็น ไม่อดทน ไม่รับผิดชอบ วิชาการไม่เก่ง การสร้างค่านิยมสามัญศึกษาเพื่อไปเอาปริญญา ทำให้ไม่เห็นคุณค่าหรือดูถูกอาชีวศึกษา นั่นคือจุดตายของประเทศไทยและของการศึกษาไทยเพราะ สัมมาอาชีโว เป็น ๑ ในอริยมรรคมีองค์ ๘ การมีสัมมาชีพเต็มพื้นที่เป็นบ่อเกิดของความร่มเย็นเป็นสุขและศีลธรรมอันดีงาม สัมมาชีพหมายถึงอาชีพที่ไม่เบียดเบียนตนเอง ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ไม่เบียดเบียนสิ่งแวดล้อม และมีรายจ่ายน้อยกว่ารายได้ สัมมาชีพจึงเป็นทั้งเรื่องเศรษฐกิจ จิตใจ สังคม ศีลธรรม และสิ่งแวดล้อม หรือความเจริญโดยรอบ (ปริพัฒนา) สัมมาอาชีวศึกษาจึงเป็นอาริยศึกษา ที่ตำบลยกกระบัตร อำเภอบ้านแพ้ว จังหวัดสมุทรสาคร ย้อนหลังไป ๔๕ ปี เต็มไปด้วยความชั่วทุกชนิด มีลักขโมย เล่นการพนัน ยาเสพติด พระสอนเท่าไหร่ ๆ ก็ไม่หาย ต่อมาสมภารองค์ใหม่คือ พระครูสาครสังวรกิจ ส่งเสริมสัมมาชีพเต็มพื้นที่ ปรากฏว่าความชั่วหายไปหมด ในพระไตรปิฎก กฎทันตสูตร พระพุทธองค์ เล่าถึงเรื่องพระมหาวิชิตราช ที่ปุโรหิตกราบทูลให้ ส่งเสริมอาชีพเกษตรกรรม พานิชกรรม และการรับราชการ (สมัยนั้นมี ๓ อาชีพ) ว่าแล้วบ้านเมืองของ พระองค์จะร่มเย็นเป็นสุข โภคทรัพย์จะเกิดขึ้นในท้องพระคลัง (เศรษฐกิจดี) ราษฎรจะไม่ต้องปิดประตู เรือนอยู่ (ไม่มีการลักขโมย) จะยังบุตรให้ฟ้อนอยู่บนอก (ครอบครัวอบอุ่น) การมีสัมมาชีพเต็มพื้นที่จึงเป็นปัจจัยแห่งการอยู่ร่วมกันอย่างคานติสุข ฉะนั้นอาชีวศึกษา จึง เป็นอาริยศึกษา หาใช่การศึกษาที่ต่ำช้ามาก อาชีวศึกษาเป็นการศึกษาที่เอาชีวิตเป็นตัวตั้ง เพราะชีวิตต้องมีการทำงาน ต้องมีรายได้ การเรียนรู้จากการทำงานทำให้มีทางเลือกอันหลากหลาย เพราะคนเรามีความชอบและความ ถนัดไม่เหมือนกัน บางคนชอบงานเกษตร บางคนชอบงานช่าง บางคนชอบงานศิลปะ บางคนชอบ ค้าขาย ฯลฯ ใครชอบอย่างไรให้ได้เรียนจากการทำงานในเรื่องนั้น การได้ทำในเรื่องที่ชอบจะทำให้มี ความสุข และทำได้ดี ทุกคนจะกลายเป็นคนเก่งหมด ในทางที่ต่างกัน ต่างจากการเรียนที่เอาวิชาเป็นตัว ตั้งที่บังคับให้คนที่ต่างกันต้องมาเรียนเรื่องที่เหมือน ๆกันหมด ทำให้บีบคั้น ไม่สนุก เรียนไม่ได้ดี และมี ๒-๓ คนเท่านั้นที่ท่องหนังสือเก่ง นักเรียนส่วนใหญ่กลายเป็นคนไม่เก่ง เป็นการเรียนที่กดความเป็น มนุษย์ให้ตกต่ำลง อาชีวศึกษาทำให้เคารพความเป็นมนุษย์ คนมีอาชีพต่าง ๆจะเป็นครูอาชีวศึกษาได้ เช่น คน ทำนาเก่ง คนเลี้ยงปลาเก่ง คนขายก๋วยเตี๋ยว ช่างเสริมสวย ช่างผมปูน ฯลฯ คนเหล่านี้มีความรู้ในตัว เป็นความรู้ที่มีประโยชน์ เป็นความรู้ที่ฝังแน่น เพราะได้มาจากประสบการณ์ที่ทำเรื่องนั้นจนชำนาญ สามารถสอนได้ ถ้าการศึกษาเคารพแต่ความรู้ในตำราคนส่วนน้อยเท่านั้นที่จะมีเกียรติ คนส่วนใหญ่จะ ไม่มีเกียรติ แต่อาชีวศึกษาเคารพความรู้ในตัวคน คือใครที่ทำอะไรเป็นก็เป็นครูได้ เช่นชาวนา ช่างไม้ ช่างผมปูน คนขายของชำ ชาวบ้านที่ทำงานเป็นเหล่านี้จะภูมิใจในตัวเองว่าเราก็เป็นครูได้ และผู้เรียน เมื่อเรียนจากใครก็จะเคารพว่าคนนั้นเป็นครู การเคารพศักดิ์ศรีความเป็นคนของคนทั้งหลายคือ ศีลธรรมพื้นฐาน ในการศึกษาที่เอาวิชาเป็นตัวตั้ง ชาวบ้านจะไม่มีเกียรติ ในอาชีวศึกษาชาวบ้านจะมี เกียรติ ถ้าประชาชนส่วนใหญ่ไม่มีเกียรติ ชาติจะเข้มแข็งได้อย่างไร ฉะนั้นอาชีวศึกษาถ้านิยมกันเต็ม พื้นที่และทำได้ดี จะทำให้เศรษฐกิจเข้มแข็ง สังคมเข้มแข็ง เพราะชาวบ้านมีเกียรติ เป็นศีลธรรมพื้นฐาน ของสังคม จึงกล่าวว่าอาชีวศึกษาเป็นอาริยศึกษา อาชีวศึกษาเป็นการสร้างคุณค่าในงาน (Work value) ประเทศที่จะเจริญต้องเป็นประเทศที่มีคุณค่าในงาน เช่น คนเยอรมัน ญี่ปุ่น อเมริกัน จีน แต่ไทยไม่มี มีแต่ดูถูกการทำงานเพราะค่านิยมแบบ "รักดีหามจั่ว รักชั่วหามเสา" "ขอให้ได้เป็นเจ้าคนนายคน" "ขอให้ได้นั่งกินนอนกิน" การศึกษาของเราสร้างคนที่หยิบโหย่งขึ้นมาเต็มประเทศ แทนที่จะสร้างคนที่หนักเอาเบาสู้ ความนิยมในอาชีวศึกษาว่าเป็นอาริยศึกษา จะสร้างวัฒนธรรมใหม่ เป็นวัฒนธรรมที่นิยมยกย่องนับถือคนที่ทำงานเห็นว่าการทำงานเป็นทองดี เห็นว่าชีวิตที่ลำบากเป็นชีวิตที่เจริญ วัฒนธรรมใหม่จะทำให้เกิดความเจริญ อาชีวศึกษาจะสร้างความสามารถในการจัดการ ภูมิปัญญาในการจัดการเกือบจะหายไป โดยสิ้นเชิงในสังคมไทย เพราะการศึกษาแบบท่องวิชาเป็นวิชาๆ ทำให้คนไทยทำอะไรสำเร็จได้ยาก เพราะจัดการไม่เป็น การเรียนรู้จากการลงมือทำงานจะทำให้จัดการเป็น ไม่ว่าจะทำงานอะไรให้สำเร็จล้วนต้องการการจัดการ เช่น เลี้ยงไก่ ขายของชำ ปลูกบ้าน การทำงานเปลี่ยนวิธีคิด การเรียนโดยท่องวิชาเป็นวิชาๆทำให้ไม่คิดถึงคนอื่น แต่เอาทิฐิของตนเองเป็นที่ตั้ง คนไทยจึงทะเลาะกันสูง อาจารย์มหาวิทยาลัยก็แสนจะทะเลาะกันเก่งเพราะมีอหังการสูง การทำงานทำให้ต้องคิดถึงคนอื่น เพราะงานทำให้ต้องรับผิดชอบต่อคนอื่น หรืองานหลายอย่างจะสำเร็จได้ต่อเมื่อต้องร่วมมือกันทำ คนที่เรียนโดยท่องหนังสือกับเรียนจากการทำงานจะมีวิธีคิดไม่เหมือนกัน การคำนึงถึงคนอื่นเป็นความเจริญ อหังการแบบเชิดหูชูหางไม่น่าจะเป็นวิถีอาริยะ อาชีวศึกษากับการวิจัยและนวัตกรรม การทำอาชีพจะมีเครื่องกระตุ้นให้หาวิธีทำที่ทุ่นแรงประหยัด และได้ผลดีขึ้น ป้าที่ขายเห็ดนางฟ้าที่เพชรบุรีเห็ดเหลือต้องทิ้งไปเกิดความเสียดาย ตั้งคำถามว่าจะมีวิธีอะไรที่เก็บเห็ดไว้ได้ทนและกินอร่อย ก็พยายามทดลองเพื่อจะตอบโจทย์นี้ หนักเข้าพบวิธีทำ "เห็ดหยอง" ซึ่งเก็บทน กินอร่อย และขายดี นี่เป็นการค้นพบความรู้ใหม่ ความรู้ในการทำเห็ดหยองไม่เคยมีอยู่ในโลก แม้กิมลั้งที่เพชรบุรีเช่นกัน จนมาก รายได้ไม่พอเลี้ยงลูก นั่งมองกล้วยทั้งเครือและถามว่าทำอย่างไรจะสร้างมูลค่าเพิ่ม ความพยายามตอบคำถามนี้ทำให้แม่กิมลั้งร่ำรวยเป็นเศรษฐี และเป็นผู้เห็นคุณค่าในการศึกษามาก บริจาคให้การศึกษาอยู่เสมอ ลุงคำป่วนที่อำเภอภูเรือปลูกไม้เมืองหนาวขาย ลุงแกเล่าว่าวิธีปลูกของแกจะลองหลายวิธี แล้วเลือกวิธีที่ให้ผลดีกว่ามาทำต่อไป และทำอย่างนี้ต่อไปเรื่อยๆ แกก็มีวิธีที่ดีกว่าเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ เรียกว่าแกทำวิจัย ลุงคำป่วนรวยไม่รู้เรื่อง อาชีวศึกษาจึงไม่จำเป็นต้องจำเจออยู่อย่างเดิม แต่สามารถกระตุ้นให้มีการวิจัยและนวัตกรรมใน งานได้มากที่เดียว และมีแรงจูงใจสูงที่จะทำให้อยากทำเช่นนั้น อาชีวศึกษากับการวิจัยควรจะเป็นของคู่ กัน ประโยชน์ของอาชีวศึกษายังมีอย่างอื่น ๆ อีก แต่เท่าที่กล่าวมาพอให้เห็นว่าทำไมจึงกล่าวว่า อาชีวศึกษาคืออาริยศึกษา เพราะฉะนั้นควรส่งเสริมสนับสนุนให้อาชีวศึกษา เป็นการศึกษาพื้นฐานเต็มพื้นที่คือ ทุกชุมชน ท้องถิ่น และจังหวัด ทุกพื้นที่มีเป้าหมายสร้างสัมมาชีพเต็มพื้นที่ และมีอาชีวศึกษาเป็นเครื่องมือ โดย เป็นการศึกษาที่เปิดกว้าง สำหรับคนทุกเพศทุกวัย หลากหลาย ยืดหยุ่น และเชื่อมโยง โดยระดมสรรพ กำลังทั้งมวลในพื้นที่เพื่ออาชีวศึกษา รวมผู้ประกอบอาชีพต่าง ๆ และสถานประกอบการ สถาบันการศึกษาทุกระดับและทุกประเภท ควรสนับสนุนอาชีวศึกษา วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่มีใน สถาบันการศึกษาต่าง ๆ ควรจะนำไปสนับสนุนอาชีวศึกษาให้เกิดสัมมาชีพเต็มพื้นที่ มหาวิทยาลัยควร จะแข่งกันสร้างความเข้มแข็งให้แผ่นดินไทย มากกว่าการไปคลั่ง World ranking ไม่ควรจะมาโฆษณา ประชาสัมพันธ์กันในเรื่องนั้น แต่ควรจะประชาสัมพันธ์ว่าอาชีวศึกษาคือ อาริยศึกษามากกว่า อาชีวศึกษากับการศึกษาสายสามัญและมหาวิทยาลัยควรจะเชื่อมโยงและถ่ายเทถึงกันได้ เมื่ออาชีวศึกษาเป็นที่นิยมของคนสวนใหญ่ การศึกษาเพื่อวิชาการก็จะไม่แออัดยัดเยียดบีบคั้น สิ้นเปลือง การศึกษาเลิกเป็นการค้าแบบ "จ่ายครบ จบแน่" อยู่ในฐานะที่จะสร้างความเข้มแข็งทาง วิชาการอย่างแท้จริงต่อไป และเราต้องการการปฏิรูปการเรียนรู้ให้การเรียนรู้สามารถพัฒนาคนได้เต็ม ตามศักยภาพของความเป็นมนุษย์ ซึ่งจะได้กล่าวต่อไป PQET อาชีวศึกษาคืออารียศึกษา ประเวศ วะสี

shareแบ่งปันเนื้อหา